Những ‘điểm tựa’ của Philippines trong tranh chấp Biển Đông



Những ‘điểm tựa’ của Philippines trong tranh chấp Biển Đông

Chí Đăng 18:53 28/9/2013

Quan ngại trước sự thay đổi trong môi trường an ninh khu vực, đặc biệt là an ninh hàng hải trên Biển Đông, Philippines đang tích cực tìm kiếm cách thức phòng vệ mới thông qua con đường thắt chặt quan hệ với các cường quốc trên thế giới, tạp chí Diplomat bình luận.

Theo nhận định của học giả Julio Amador III thuộc Chương trình châu Á tại Trung tâm Đông-Tây (Washington) trên tờ Diplomat, tranh chấp lãnh thổ trên Biển Đông giữa Trung Quốc và Philippines là một trong những tranh chấp kịch liệt nhất khi một nước nhỏ hơn đang phải đối mặt với áp lực rất lớn từ những yêu sách chủ quyền phi lý từ một cường quốc thế giới. Ông khẳng định: những tuyên bố về cái gọi là “chủ quyền không tranh cãi” trên Biển Đông đều là do Bắc Kinh đơn phương đưa ra, ẩn dưới “đường lưỡi bò” phi pháp. Chính những nỗ lực của Trung Quốc khi muốn giành giật lợi ích bằng được trên khu vực đã và đang gây ra những quan ngại về kiểu quyền lực mà Bắc Kinh hòng xây dựng.
 
Điều đó đã khiến Philippines không còn cách nào khác mà phải tìm tới những “điểm tựa” trên Biển Đông. Một mặt, Manila vẫn đang quyết tâm theo đuổi vụ kiện Trung Quốc lên ITLOS. Mặt khác, chính quyền của ông Aquino đang theo đuổi những phương cách khác nhằm bảo vệ sự toàn vẹn một phần lãnh thổ trên Biển Đông. Theo đó, Philippines đang muốn có tiếng nói chung và sự hỗ trợ của cả Úc, Nhật Bản và Mỹ trên nhiều phương diện: kinh tế, chính trị, văn hóa xã hội, và đặc biệt là quân sự, hàng hải.
 
Nỗ lực của Philippines và sự im lặng của người Úc
 
Cho tới nay, Philippines đã đề nghị tăng cường quan hệ với Úc để nâng tầm quan hệ lên đối tác chiến lược. Tổng thống Aquino cũng từng khẳng định bây giờ chính là “thời điểm chín muồi” để hai nước chia sẻ các giá trị, chia sẻ bối cảnh và thậm chí là cả các “vấn đề rắc rối” trong khu vực. Song, chính quyền Canberra vẫn chưa đưa ra câu trả lời rõ ràng.
 
Ảnh: BT
 
Mặc dù vậy, Úc vẫn là đối tác chính của Philippines, cùng với Mỹ, trong chương trình Coast Watch South (sau này được biết đến là hệ thống Giám sát duyên hải), nhằm tăng cường nhận thức về chủ quyền hàng hải và an ninh biên giới của Philippines.  Năm 2007, hai nước cũng ký kết Hiệp định về các lực lượng thăm viếng nhau (Status of Visiting Forces Agreement - SOFVA) nhằm thiết lập các cơ chế trao đổi quân đội, hay nói cách khác là tạo khung pháp lý cho sự hiện diện của binh lính Úc tại Philippines và ngược lại.
 
Nhưng theo nhận định của Giáo sư Carlyle Thayer thuộc Học viện Quốc phòng Úc, Canberra vẫn tỏ ra e ngại trong mối quan hệ này bởi họ sợ sẽ bị kéo vào vòng xoáy tranh chấp mà Manila đang vướng phải. Sự im lặng thể hiện trong chính sách “mắt nhắm hờ” của Úc tại Thái Bình Dương và đặc biệt là ở Biển Đông – nơi có đến 60% thương mại hàng hải của họ đi qua – cũng được tờ The Age nhận định là “mờ nhạt” và “có thể làm tăng độ lấn lướt của Trung Quốc tại đây”.
 
Philippines chuyển trọng tâm từ kinh tế sang an ninh với Nhật Bản
 
Năm 2011, quan hệ đối tác chiến lược giữa hai quốc gia chính thức được thành lập, song ban đầu chủ yếu hướng vào kinh tế. Nhưng về sau, các quan chức cấp cao của hai bên xác định: lợi ích chiến lược trong bảo vệ đường biển của hai quốc gia chính là nền tảng cho một mối quan hệ mới.
 
Theo đó, hồi tháng 4/2012, Nhật Bản bắt đầu đưa ra kế hoạch cung cấp tàu tuần tra cho Philippines, theo chương trình viện trợ phát triển chính thức ODA từ Nhật. Sau đó, hồi đầu năm 2013, Chính phủ Nhật Bản chính thức xác nhận sẽ chuyển giao nhiều tàu tuần tra có trị giá 11 triệu USD mỗi chiếc cho Philippines bắt đầu từ đầu năm 2014 để giám sát các hoạt động hàng hải của Bắc Kinh trên những vùng biển đang tranh chấp. Bên cạnh đó, Tokyo còn quyết định chi thêm khoảng hơn 20 triệu USD để cử Lực lượng bảo vệ bờ biển tới huấn luyện cho lực lượng của Philippines.
 
Ảnh: Japan Times
 
Hồi cuối tháng 6 vừa qua, Bộ trưởng Quốc phòng Nhật Bản Itsunori Onodera cũng tới thăm Philippines nhằm củng cố quan hệ quân sự đôi bên. Trong đó, hai bên đã nhất trí hợp tác chặt chẽ để đảm bảo rằng những nguyên tắc pháp luật sẽ được ưu tiên trong giải quyết các tranh chấp chủ quyền. Thêm vào đó, Philippines cũng thể hiện thiện chí để các tàu hàng hải của Nhật tới một số căn cứ hải quân của mình, cùng với tàu Mỹ. Một điểm đáng lưu ý khác là cả Manila và Tokyo đều đồng thuận để Mỹ tối đa hóa việc hiện diện tại châu Á-Thái Bình Dương theo đúng chiến lược chuyển trục của Washington. 
 
Philippines “bấu víu” Mỹ
 
Trước sự trở lại của Mỹ trên khu vực, Philippines cũng đã có những động thái cụ thể để thắt chặt và kêu gọi sự hỗ trợ quân sự từ đồng minh. Hàng loạt các cuộc tập trận chung, trong đó có các bài tập đổ bộ ngay gần lãnh thổ mà Bắc Kinh tranh chấp với Manila trên Biển Đông, đã được triển khai trong suốt thời gian qua. Cả Mỹ và Philippines cũng đã trải qua các vòng đàm phán quốc phòng về việc sẽ cho phép binh lính, khí tài quân sự Mỹ hiện diện tại các vùng biển nóng.
 
Trong khi đó, các quan chức cấp cao của chính quyền Tổng thống Obama không ít lần đã đưa ra các tuyên bố, dù khẳng định không đứng về phía nào trong tranh chấp Biển Đông, nhưng ủng hộ việc thiết lập một bộ quy tắc ứng xử có hiệu quả trên khu vực.
 
Ảnh: Press TV
 
Song, Nhà Trắng cũng từng nhấn mạnh rằng: Mỹ sẽ không tìm cách thiết lập một căn cứ quân sự thường trực tại Philippines dù hai nước đang trên con đường mở rộng hợp tác quân sự.
 
Do đó, ông Julio Amador III bình luận: những nỗ lực của Philippines trong việc tạo dựng quan hệ đối tác chiến lược dù rất đáng chú ý nhưng chưa đạt được tới mức “chiến lược” chỉ ra. Song dẫu sao, đây cũng là yếu tố mang tính chất răn đe về mặt lý thuyết vì nó có thể khiến các kẻ thù tiềm ẩn ngại ngần không muốn kích động tới đối tác chiến lược của Manila. Những “sợi dây” này cũng cho thấy một số nước đang sẵn sàng liên kết với nhau để chống lại một lực lượng nào đó muốn thay đổi trật tự khu vực.  
    
 
 

Chí Đăng

Từ Khóa :