Cambridge Analytica trái phép, Facebook còn mờ ám hơn



Cambridge Analytica trái phép, Facebook còn mờ ám hơn

Thái H. Ngọc 0:10 23/3/2018

Vụ tai tiếng chưa từng có về quyền riêng tư đã đặt ra một dấu hỏi về những gì mà mạng xã hội hiện nay đang thực sự bán.

Ảnh: CNBC

Mười hai ngày trước khi Donald Trump thắng lớn nhất trong lịch sử tranh cử tổng thống, nhóm phân tích dữ liệu của ông đã cảm thấy rất tự tin. “Chúng tôi có ba cuộc vận động tranh cử cử tri đang diễn ra”, một nhân viên cao cấp nói với Bloomberg trong trích dẫn cho các cử tri đảng Dân chủ.

Có thể là trong các cuộc thăm dò ý kiến, chiến dịch của ông không nhận được nhiều sự ủng hộ, nhưng thưc chất khi đó con át chủ bài vẫn chưa được sử dụng: Dữ liệu được cung cấp bởiCambridge Analytica, một công ty truyền thông được tài trợ bởi gia đình Mercer giàu có, trụ sở chính đặt tại London, Anh Quốc. Hoạt động vận động trực tuyếnđã góp công lớn cho sự đắc cử của ông Trump.Và hai tuần trước, Trump đã chỉ đích danh giám đốc của công ty này, Brad Parscale, trở thành quản lý chiến dịch cho cuộc đấu giá năm 2020 của ông.

Nhưng vào tối 16/3 (giò địa phương), Facebook đã đưa ra một thông báo đáng ngạc nhiên: Cambridge Analytica đang bị tạm dừng hoạt động bởi những khoản thu bất hợp pháp - và không xoá những dữ liệu mà công ty thu được trong năm 2014. Một ngày sau đó, hai tờ báo là New York Times và London Observer đã công bố bản điều tra về việc Cambridge Analytica “thu thập dữ liệu” trái phép từ 50 triệu hồ sơ Facebook, mà hầu hết là cử tri Mỹ.

Ảnh: Stephen Lam / Reuters via The Atlantic

Facebook lên tiếng phủ nhận việc cấu thành tội “xâm phạm dữ liệu”. Thay vào đó, họ đổ lỗi trực tiếp cho Cambridge Analytica vì đã làm sai lệch với mục đích ban đầu và vi phạm các điều khoản sử dụng.

Tuy nhiên, khi mà việc thu thập dữ liệu này không phải là xâm phạm theo nghĩa hacking (đột nhập), thì không có nghĩa Facebook là một nạn nhân vô tội. Đúng, Cambridge Analytica có thể là kẻ không tin cậy, nhưng họ đã sử dụng Facebook theo đúng chức năng “khó tránh” của ứng dụng này: bán hàng cho người khác, chỉ dẫn họ chọn lựa sản phẩm, nói một cách trực tiếp, là thao túng họ.

Phản hồi của Facebook về vụ việc cho thấy công ty này không chỉ cẩu thả trong việc bảo vệ quyền riêng tư người dùng và thiếu minh bạch nghiêm trọng khicông khai bác bỏvề hành động buôn bán thông tin của mình.

Vụ bê bối này, theoTimes và Observer tiết lộ, đã xảy ra từ năm 2014, khi Cambridge Analytica thuê Alexsandr Kogan, một nhà nghiên cứu mang hai dòng máu Nga-Mỹ, thu thập dữ liệu trên Facebook và xây dựng các “hồ sơ tâm lý” để sử dụng trong các chiến dịch vận động của mình. Kogan sau đó đã xây dựng một ứng dụng, mời người sử dụng Facebook tham gia một cuộc khảo sát và trả cho họ một khoản tiền nhỏ.

Vào thời điểm đó, các điều khoản dịch vụ của Facebook đã cho phép các nhà phát triển ứng dụng truy cập vào một lượng dữ liệu vô cùng phong phú. Trong điều khoản dịch vụ cũ, các nhà phát triển ứng dụng không chỉ được lấy dữ liệu từ tiểu sử của những người sử dụng ứng dụng, mà còn từ tất cả bạn bè họ nữa. Vì vậy, Kogan đã thu thập được dữ liệu của 270.000 người tham gia cuộc khảo sát cũng như các bạn của họ. Theo báo cáo của Intercept, điều này giúp Cambridge Analytica thu thập dữ liệu từ 50 triệu người sử dụng Facebook - và 30 triệu trong số đó đã trở thành tài liệu của “hồ sơ tâm lý”.

Ảnh: Reuters via Quartz

Facebook cuối cùng đã thay đổi chính sách này, nhưng vì lý do sở hữu trí tuệ, chứ không phải là vì quyền riêng tư. Tuy nhiên, vào thời điểm Kogan thu thập dữ liệu người dùng, nó được phổ biến rộng rãi, và trên thực tế, nhóm phân tích dữ liệu năm 2012 của Tổng thống Obama đã công khai thảo luận về chương trình này.

Sai lầm của Kogan là khi ông cung cấp những dữ liệu đó cho Cambridge Analytica vàtiếp tục sử dụng chúng cho mục đích vận động chính trị, kể cả sau khi các điều khoản dịch vụ đã thay đổi. Theo tờ Times, Kogan khăng khăng khẳng định sự quan tâm của ông đối với dữ liệu chỉ mang tính học thuật thuần túy. Nhưng Kogan lại sử dụng dữ liệu này để hỗ trợ công việc của Cambridge Analytica cho chiến dịch vận động của Ted Cruz vào năm 2016 và sau đó là chiến dịch tranh cử của ông Trump. Bởi vì kết quả bầu cử hồi 2016 được định đoạt bởi chưa đến 60.000 phiếu đến từ số lượng bang ít ỏi miền Trung Tây nước Mỹ, có khả năng (nhưng không chắc chắn) rằng việc làm của nó đã dịch chuyển cán cân cuộc bầu cử nghiêng về phía có lợi cho ông Trump

Tại thời điểm này, Cambridge Analytica đang đứng trước rất nhiều rắc rối. Thứ nhất, họ đã sử dụng dữ liệu của một số người nước ngoài - chủ yếu là người Canada và người Anh, điều này có thể đã vi phạm vào luật bầu cử liên bang. Thứ hai, bởi vì mối quan hệ đặc thù của công ty này với Mercer, người đã cung cấp hàng triệu khoản tài trợ, nên nó cũng đang đối mặt với vi phạm về luật tài chính chiến dịch liên bang. Vào tháng 12/2017, luật sư Robert Mueller đã yêu cầu công ty chuyển tất cả các tài liệu nội bộ liên quan đến cuộc bầu cử năm 2016. Và đại diện từ công ty này cũng có thể đã nói dối các điều tra viên chính phủ Anh và Mỹ về các hoạt động của mình trong cuộc bầu cử năm 2016.

Phản ứng của chính Facebook đối với vụ bê bối này là cố gắng làm giảm thiểu mức độ nghiêm trọng của sự việc, nhưng hành động này lại chỉ làm cho mọi chuyện trở nên tồi tệ hơn. Facebook thừa nhận rằng họ biết việc Cambridge Analytica sử dụng dữ liệu từ năm 2015, và chỉ lựa chọn cách trừng phạt nhẹ nhàng. Quan trọng hơn, Facebook vẫn tiếp tục hợp tác chặt chẽ với chiến dịch vận động tranh cử của ông Trump, mặc dùhọbiết rằng công ty được thuê trong chiến dịch vận động này đang sử dụng dữ liệu một cách bất hợp pháp. Facebook đã không giải thích lý do vì sao họ chỉ im lặng trước vấn đề đó, mãi cho đến khi phải đối mặt với các cáo buộc từ tờ Times và Observer.

Facebook khẳng định những dữ liệu Kogan thu thập được khi đó đều hợp pháp, vì vậy điều này không đủ tiêu chuẩn để cấu thành việc “xâm phạm dữ liệu”, tức là công ty không có nghĩa vụ phải cho người dùng biết rằng dữ liệu của họ có thể đã được sử dụng trong một chiến dịch truyền thông lớn của một ứng cử viên tổng thống. Cambridge Analytica cũng đã lặp lại lập luận này bằng việc chỉ vào chiến dịch Obama 2012 với cách thu thập dữ liệu tương tự.

Tuy nhiên, điều này khó chấp nhận, vì hàng triệu người đã điền vào bản khảo sát biết rằng thông tin mà họ cung cấp được chiến dịch vận động tranh cử của Obama sử dụng. Trong khi đó, 270.000 người tham gia khảo sát của Kogan không hề biết họ đang cung cấp thông tin cho chiến dịch tranh cử Trump, và có thể họ cũng không ngờ rằng tất cả bạn bè của họ cũng bị“dắt mũi” như vậy.

Ảnh: RW Connect

Nhưng một vài người cũng chỉ ra, lời biện hộ này là đúng cho vấn đề mà Facebook đang mắc phải. Cambridge Analytica về cơ bản đã sử dụng Facebook đúng như mục đích mà nó được thiết kế: Một nguồn dữ liệu khổng lồ và vô cùng có giá trị về mặt con người. Sự thờ ơ rõ ràng của Facebook đối với sự lạm quyền của Cambridge Analytica trong hai năm qua đã ngầm thừa nhận về thực tại này. Tác nhân xấu trong trường hợp này là giá bán dữ liệu người sử dụng của công ty.

Mô hình kinh doanh này có thể sẽ gặp rắc rối. Giá trị của Facebook đã tăng mạnh trong vài năm qua nhờ việc bắt tay với Google làm quảng cáo cũng như nhờ vào số lượng dữ liệu đáng kinh ngạc thu thập được về người dùng của họ. (Dữ liệu của Facebook mặc dù ngày càng có giá trị vì khả năng kết nối dữ liệu với các cá nhân cụ thể, trong khi đó Google đã rút lại những cam kết để giữ cho dữ liệu được tổng hợp và ẩn danh). Nối gót Cambridge Analytica, cổ phiếu của Facebook sụt giảm nặng nề, vì các tiểu bang và thành viên Quốc hội đã vào cuộc điều tra và yêu cầu đưa ra lời giải thích. Điều này đồng nghĩa với việc sẽ có nhiều sự điều chỉnh diễn ra, có thể gây nguy hiểm cho những tài sản có giá trị và quan trọng của công ty.

Facebook thực sự chỉ nên đổi lỗi cho chính mình trong vụ lộn xộn này. Ngay cả khi đã tinh chỉnh, công ty vẫn luôn ưu tiên thu thập và kiếm tiền từ sự riêng tư của người dùng. Điều này đã cho phép họ trở thành một trong những công ty mạnh nhất và có giá trị nhất trên hành tinh. Nhưng nó cũng đã tạo thành nền tảng hoàn hảo cho các chiến dịch mờ ám. Tất nhiên, vấn đề lớn nhất với vụ bê bối này không phải là những hành động mờ ám của Cambridge Analytica- mà tới từsự “chính đáng” mà Facebook vẫn hằng nói.


Thái H. Ngọc

Theo New Republic