Zombie – sự đại diện cho tâm hồn đám đông không trí tuệ



Zombie – sự đại diện cho tâm hồn đám đông không trí tuệ

13:23 17/5/2014

Đã từ lâu, đề tài điện ảnh khai thác hình ảnh Zombie (xác sống) đã trở nên khá quen thuộc với khán giả. Thậm chí, seri phim Wailking dead đã tới mùa thứ 5 vẫn được người xem chào đón. Thực chất, hiện tượng Zombie khiến công chúng thích thú đón nhận bởi nó vừa mang sắc thái của chính con người nhưng là có phần “bí ẩn” của truyền thuyết, đó chính là điều khiến “xác sống” vẫn vật vờ đi lại chậm rãi từng bước một hết năm này qua năm khác, là cảm hứng cho nhiều bộ phim bom tấn của Hollywood mà vẫn không khiến người xem thấy nhàm.

Zombie có lịch sử mới được tầm 100 năm, từ những câu chuyện ma quỷ voodoo của người Haiti (theo khảo sát của Nick Pearce, một nhà xã hội học và nhân chủng học tại Đại học Durham - Vương quốc Anh). Zombie là sản phẩm của những phù thủy dùng phép thuật tạo ra những thây ma không có linh hồn. Ở đây, linh hồn theo cách hiểu của người châu Phi là: con người có 3 loại linh hồn: linh hồn dành cho thế giới (có một số tính chất giống đại ngã), linh hồn thị tộc (bản ngã xã hội) và linh hồn Tên (bản ngã tiềm thức). Bằng phép thuật, phủ thủy sẽ cắt đứt mối liên hệ giữa các linh hồn. Con người không còn liên hệ với gia đình, xã hội, với thế giới, họ sẽ trở thành những thây ma - công cụ cho mục đích xấu của phù thủy.

Với ngần ấy “bí ẩn” kỳ lạ của Zombie, đương nhiên, một biểu tượng sinh động như vậy không bao giờ thoát khỏi bộ máy tìm kiếm, sáng tạo và hút tiền của Hollywood. Năm 1929, cuốn tiểu thuyết Magic Island giới thiệu khái niệm Zombie cho người Mỹ, thì đến năm 1932, bộ phim White Zombie ra đời.

Nếu ma cà rồng sinh ra từ môi trường quý tộc thì Zombie lại sinh ra từ tầng lớp thị dân, nghèo, tù túng và bị ruồng bỏ, bị cắt đứt. Vết cắt xã hội này đi xuyên suốt chiều dài điện ảnh kinh dị.

Từ lần ra mắt điện ảnh đầu tiên cho đến nay, Zombie đã biến đổi không ngừng để phản ánh bộ mặt xã hội. Vào những năm 60 đầu thế kỷ 20, Zombie là những nguyên mẫu hiện đại về sự tha hóa của con người khi mất đi linh hồn bộ tộc, cắt đứt cội rễ với gia đình và trở thành linh kiện của guồng máy tiêu dùng. Lõi “concept” này tiến sâu vào tầng lớp trung lưu.
 
Trong 10 năm trở lại đây, Zombie còn đại diện cho các đồ hộp đóng sẵn trong siêu thị, đại diện cho pop art và lấy cảm hứng sâu sắc của con người tha hóa trong Kafka mà Zombie trong World war Z cũng không nằm ngoài trào lưu này. Chính  đạo diễn Marc Forster đã chia sẻ trên tạp chí Film Journal International rằng Zombie của ông đang phản ánh:
 
 - Tốc độ của xã hội tiêu dùng tăng lên (so với những năm 90) và tốc độ di chuyển trong Zombie của ông cũng khác với những thây sống chậm ì trước kia. Và điều này chúng ta có thể thấy rõ hơn trong phim I’m Legend.

- Quan trọng hơn cả là Zombie phản ánh mô hình của bầy đàn, điều mà đạo diễn thể hiện rõ trong phần giới thiệu đầu phim, với làn sóng dồn dập tạo nên “tháp người” không khác mấy một đàn kiến.
 
Vì thế, nhiều ý kiến khán gải đánh giá Marc Forster đã tạo ra một bộ khung hoàn thiện cho Zombie với “Lý thuyết tâm lý đám đông” của Gustave Lebon. Trong đó nếu đặt các đặc trưng cơ bản của "tâm lý đám đông" và hành động của Zombie trong World War Z có những điểm tương đồng sau:

- Một tập thể bị thống trị bởi vô thức
- Chỉ hoạt động khi bị kích thích bởi một tác nhân bên ngoài (trong phim World War Z  là âm thanh).
- Năng lượng của đám đông là tàn phá
- Tâm hồn của đám đông là không có trí tuệ.
- Hành động của đám đông có tính lây lan (như virus dại trong phim)
- Và cuối cùng, thời đại của đám đông bùng nổ khi các niềm tin cổ xưa sụp đổ, giá trị của tư tưởng trở nên vô nghĩa và sự lên ngôi của giai cấp trung lưu...
 
Đây chỉ hình ảnh phản ánh rõ nhất sự bùng phát, nổi giận của một đám đông mà đôi khi dù được cho là đã bị kiểm soát nhưng vẫn không lường trước nổi hành động mang tính dây chuyền. Hình ảnh những làn sóng người cứ “trào dâng” liên tục trong World War Z có thể phần nào giải thích cho những đám đông giết cẩu tặc, hay biến một cuộc tuần hành ôn hòa thành một đám đông hỗn loạn, cướp phá như thường thấy không chỉ riêng ở Việt Nam.
 

Từ Khóa :