Skip to main content

Vỡ quỹ lương hưu: Vòng vo nguyên nhân và giải pháp

Vỡ quỹ lương hưu: Vòng vo nguyên nhân và giải pháp

Với chính sách hiện tại, quỹ lương hưu sẽ thu đủ chi trong năm 2023 và hoàn toàn cạn kiệt vào năm 2029. Nguyên nhân được báo giới liệt kê rất nhiều, nhưng không cái nào thuộc về lỗi quản lý nhà nước mà toàn xoay quanh doanh nghiệp và người lao động.

Quỹ lương hưu sẽ mất khả năng chi trả vào năm 2019. Ảnh: Vietnamnet
Tại hội thảo bàn về dự thảo Luật Bảo hiểm xã hội (sửa đổi) do Bộ Lao động, Thương binh và Xã hội (LĐ-TB-XH) phối hợp với Ngân hàng Thế giới tổ chức tại TP.HCM hôm 6/6, Thứ trưởng Phạm Minh Huân đã bày tỏ lo ngại về nguy cơ vỡ quỹ lương hưu vào năm 2029 nếu tiếp tục thực hiện chính sách hiện hành. Theo ông Huân, hiện nước ta đang nằm trong giai đoạn dân số vàng, nhưng trong vòng 10-15 năm tới, mức độ già hóa dân số sẽ diễn ra rất nhanh. Vì vậy, nếu không có chính sách quản lý quỹ BHXH linh hoạt thì nguy cơ mất cân đối chỉ còn là vấn đề thời gian.
 
Một trong những giải pháp được nhấn mạnh nhiều nhất là tăng tuổi nghỉ hưu theo từng nhóm đối tượng nam, nữ ngang bằng nhau (62 tuổi), đồng thời nâng thêm năm tuổi đối với người nghỉ hưu do suy giảm khả năng lao động. Tuy nhiên, đề xuất kéo dài tuổi nghỉ hưu hiện đang vấp phải những luồng dư luận trái chiều bởi theo bà Nguyễn Thanh Hải - Phó Chủ nhiệm Văn phòng Quốc hội, việc kéo dài tuổi nghỉ hưu có thể tránh được nguy cơ vỡ quỹ lương hưu nhưng lại đẩy nền kinh tế rơi vào nguy cơ “tồn kho” nguồn nhân lực.
 
Bên cạnh tình trạng già hóa dân số có thể dẫn đến nguy cơ vỡ quỹ lương hưu trong thời gian tới, một số “lỗi” thuộc về doanh nghiệp cũng được nêu ra. Phát biểu tại hội thảo hôm 6/6, Phó Chủ tịch Tổng liên đoàn Lao động Việt Nam Mai Đức Chính có nêu ra các hiện tượng trốn đóng, chậm đóng, chiếm đoạt tiền BHXH. Hiện tượng này có thể ảnh hưởng đến câu chuyện nghỉ hưu sau này của người lao động, nhưng lại rất ít liên quan đến câu chuyện “vỡ nợ” được bàn tới bàn lui trong thời gian qua.
 
Doanh nghiệp thu tiền BHXH song không đóng thì cũng có nghĩa là người lao động sẽ không được hưởng một đồng nào từ quỹ lương hưu. Doanh nghiệp thu BHXH với mức thấp hơn mức lương thực thì có nghĩa là về già, số tiền người lao động được hưởng cũng thấp đi tương ứng. Như vậy, những nguyên nhân này không thể làm bằng cho sự “đổ vỡ” của quỹ lương hưu.
 
Trong khi ấy, câu chuyện đem tiền BHXH đi đầu tư lại ít được nhắc đến. Theo báo cáo của BHXH Việt Nam, trong năm 2012 đã đầu tư 199,5 tỷ đồng chủ yếu cho mua trái phiếu chính phủ, cho ngân sách vay, cho ngân hàng và các DNNN vay và chỉ thu hồi được 148 tỷ đồng, tổng số dư nợ đầu tư đến cuối năm 2012 là 233.611 tỷ đồng. Ông Bùi Sỹ Lợi - Phó Chủ nhiệm Uỷ ban Các vấn đề xã hội - còn cho biết một ví dụ điển hình về việc đầu tư “nhầm chỗ” của BHXH Việt Nam là đã cho Cty cho thuê tài chính II (ALCII) thuộc Ngân hàng Agribank vay số tiền lên tới 1.010 tỷ đồng, song tính đến thời điểm 31/12/2011, công ty này vẫn còn nợ BHXH Việt Nam 787,5 tỷ đồng tiền gốc (trong đó nợ quá hạn là 357,5 tỉ đồng) cùng 264,5 tỉ đồng tiền lãi có nguy cơ không đòi được, tức là nợ xấu. Số nợ này đủ sức để trả lương hưu cho hơn 260.000 lao động nghỉ hưu (với mức lương hưu trung bình hiện nay là 3 triệu đồng/tháng theo tính toán của Bộ LĐ-TB-XH).
 
Ông Phạm Minh Huân thừa nhận: “Hiện quỹ dành 74% mua trái phiếu Chính phủ và cho nhà nước vay” (theo Đất Việt ngày 24/4/2013). Thế nhưng, ngoài việc yêu cầu các cơ quan có liên quan cần chịu trách nhiệm một cách thụ động, thì cách thức quản lý quỹ BHXH như thế nào để vừa sinh lời cao vừa an toàn thì cả Bộ LĐTBXH và cơ quan BHXH VN vẫn chưa có câu trả lời.