World Cup thế kỉ XXI: Lễ hội của sự hòa nhập bản sắc



World Cup thế kỉ XXI: Lễ hội của sự hòa nhập bản sắc

Phạm Liên 8:21 13/6/2018

World Cup 2018 sẽ khởi tranh từ ngày 14/6 tại Nga. Trải qua 20 lần tổ chức, World Cup đã có nhiều thay đổi mang tính thời đại. Dù vẫn là ngày hội bóng đá lớn nhất hành tinh, nơi các “nghệ sĩ sân cỏ” phô diễn tài năng, người hâm mộ thể hiện tình yêu với trái bóng tròn, nhưng việc phô diễn bản sắc dân tộc từng được các đội bóng thể hiện trong thế kỷ XX đang nhường chỗ cho lễ hội của sự hòa nhập bản sắc trong thế kỷ XXI. World Cup 2018 được cho là sẽ thể hiện rõ nét điều đó.

Từ niềm khao khát của một dân tộc nhỏ bé

Có một câu chuyện được làn truyền trong giới bóng đá về việc Vua King Carols sau khi thống trị đất nước Romania, đã nỗ lực đưa đội bóng nước này đến World Cup được tổ chức ở Uruguay (năm 1930). Mong muốn thực sự của King Carol là có thể khơi dậy tinh thần dân tộc trong dân chúng và giúp quảng bá hình ảnh của Romania trên phạm vi toàn cầu.

Đây không phải là nhiệm vụ đơn giản. Trước thời kỳ của các ngôi sao bóng đá triệu phú ngày nay, nhiều cầu thủ bóng đá lo lắng rằng sẽ không xứng đáng (theo nghĩa đen) để chơi ở World Cup. Sự khắt khe của chuyến du lịch xuyên lục địa đòi hỏi họ phải trải qua ba tháng ở nước ngoài, có sự gián đoạn công việc với những người đang làm việc trong các nhà máy, xí nghiệp.

Vì vậy, King Carol đã ban hành nghị định Hoàng gia đảm bảo tất cả cầu thủ được lựa chọn vào đội tuyển quốc gia sẽ được tính thời gian phục vụ như khi họ lao động tại các nhà máy cũng như được phục hồi vị trí làm việc khi trở về từ giải đấu. Theo ý muốn của nhà vua, một nhóm cầu thủ đã được lấy từ các trung tâm công nghiệp của Bucharest và Timisoara để đưa đến Genoa (Italia), nơi họ lên tàu và đi thuyền ba tuần trên Đại Tây Dương để tranh tài ở World Cup đầu tiên diễn ra tại Montevideo (Uruguay) tại.

Câu chuyện này nhắc nhở chúng ta về một trong những ý nghĩa khởi thủy của việc tổ chức giải đấu World Cup: Đó là cơ hội cho các quốc gia phô diễn sức mạnh và tinh thần dân tộc ra thế giới.

Đến những giá trị mang tính toàn cầu

Đến nay, ý nghĩa này không hề mất đi, khi nhiều quốc gia coi mục tiêu tham dự World Cup như một nghĩa vụ cần làm để chứng minh sự phát triển của dân tộc. Điều đó không chỉ có ý nghĩa với cộng đồng quốc tế mà còn có tác dụng tập hợp sức mạnh đoàn kết, thể hiện bản sắc của một dân tộc.

Chẳng thế mà khi nhắc đến Đức, giới hâm mộ nghĩ ngay đến hình ảnh cỗ xe tăng lầm lũi tiến lên phía trước với lối chơi kỷ luật cùng tinh thần và bản lĩnh thép. Nhắc đến Hà Lan là nói đến lối đá tổng lực với biệt danh “cơn lốc màu da cơm”, với Ý là lối chơi đổ bê tông hay Brazil là nói đến lối chơi ngẫu hứng đầy quyến rũ như vũ điệu Samba vậy.

Chưa cần đến World Cup, sự kiện U23 Việt Nam vào Chung kết U23 châu Á đầu năm 2018 đã đủ thấy bóng đá có sức mạnh tinh thần to lớn như thế nào. Nhưng ở tầm bóng đá đỉnh cao như World Cup trong thế kỉ XXI, nơi những đội bóng hàng đầu cùng những cầu thủ siêu việt chơi và thi đấu với nhau, câu chuyện không hoàn toàn chỉ có lòng tự hào dân tộc như World Cup của thế kỷ XX. Bởi giờ đây, sự thành công của lễ hội bóng đá này phụ thuộc rất nhiều vào các nguồn lực xuyên biên giới và loại bỏ mọi người khỏi nguồn gốc quốc gia của họ. Nó cho thấy ranh giới giữa “chủ nghĩa toàn cầu” và “chủ nghĩa dân tộc” hết sức mong manh.

Theo CIES, tại World Cup 2018, tỉ lệ các cầu thủ chơi cho các câu lạc bộ chuyên nghiệp bên ngoài quốc gia của họ lên đến 65%. Vì thế, không ngạc nhiên khi nhiều cầu thủ tranh tài World Cup 2018 đang thi đấu cho các giải vô địch quốc gia hàng đầu châu Âu như: Giải Ngoại hạng Anh, La Liga (Tây Ban Nha), Bundesliga (Đức) và Serie A (Ý) hay đến từ các giải đấu khác như: Mexico, Thổ Nhĩ Kỳ và Trung Quốc.

Hiện nay, nhiều đội tuyển quốc gia là kết quả hàng thập kỷ di cư. 4/5 đội tuyển bóng đá đến từ châu Phi đã công bố danh sách cầu thủ tham dự Worl Cup 2018 với nhiều người sinh ở Pháp, Bỉ và Hà Lan, nơi họ được hưởng lợi từ các nguồn lực đào tạo bóng đá tốt hơn. Hơn 60% đội Ma-rốc được sinh ra bên ngoài Ma-rốc. Một số cầu thủ nói tiếng Pháp, tiếng Flemish (tiếng Hà Lan- Bỉ) hoặc tiếng Hà Lan thành thạo hơn là tiếng Ả rập Ma-rốc.

Các đội tuyển quốc gia châu Âu cũng cho thấy sự thay đổi nhân khẩu học. Chẳng hạn: gần một phần ba cầu thủ của đội tuyển Bồ Đào Nha và Thụy Sĩ sinh ra ở nơi khác. Thậm chí, ngay cả những quốc gia có nền bóng đá phát triển như: Đức, Anh, Italia... cầu thủ đa quốc tịch đã làm thay đổi cả bản sắc chơi bóng của họ.

Điển hình là đội tuyển Đức. Làn sóng nhập cư của các cầu thủ gốc Thổ Nhĩ Kỳ, Nam Mỹ và Đông Âu như Miroslav Klose, Lukas Podolski (Ba Lan), Mario Gomez (Brazil), Mesut Oezil, Sami Khedira (TNK) đã khiến đất nước từng sản sinh ra Gerd Mueller, Juergen Klinsmann, Rudi Voeller… có thể chơi bóng với đội hình không tiền đạo và “số 9 ảo” Thomas Mueller trong suốt thời gian dài trước World Cup 2014. Hệ thống chiến thuật và lối chơi hoa mỹ đó đi ngược lại với các truyền thống Đức đề cao sức mạnh, kỷ luật và chất thép khiến đội tuyển Đức từng được ví như những cỗ xe tăng bản lĩnh và lỳ lợm.

Vì thế, World Cup giờ đây không còn là cuộc triển lãm của nhiều bản sắc dân tộc khác nhau vì nó là nơi để những ý tưởng tình cờ và phong cách chiến thuật ngẫu hứng được phô diễn trên đường biên bóng đá.

Sự phát triển trong thời đại thế giới phẳng giúp cho các nền bóng đá của các quốc gia trở nên gần gũi nhau hơn, hòa nhập hơn. Bên cạnh bản sắc, điều được nhắc đến rất nhiều trong thế kỉ XX, sự linh hoạt được coi là sức mạnh to lớn giúp một đội bóng có thể giành chiến thắng trong thế kỷ XXI.

Tính linh hoạt có thể đến từ nhiều yếu tố, trong đó quan trong nhất là các cầu thủ ngày càng thi đấu bên ngoài ranh giới quốc gia nhiều hơn. Nhờ việc thi đấu ở nước ngoài, họ không chỉ tiếp thu một mà là nhiều trường phái bóng đá, lối chơi từ nhiều quốc gia khác nhau.

Những cầu thủ này ngoài việc cống hiến và mang sứ mệnh làm giàu bản sắc dân tộc trong màu áo đội tuyển quốc gia, thì họ còn có sự nghiệp lâu dài tại các câu lạc bộ. Quá trình chơi tại câu lạc bộ đã tạo điều kiện để họ học hỏi, thích nghi và biến hóa phong cách cho phù hợp với đồng đội, đối thủ và vô tình biến họ trở thành cầu thủ toàn cầu.

Tuy nhiên, sự biến đổi lớn nhất là cách mà giải đấu đã trở thành sự kiện toàn cầu trên truyền hình, một sự kiện mà Vua Carol không thể hình dung được vào năm 1930. Dù World Cup diễn ra ở một quốc gia cá biệt với tần suất 4 năm một lần, nhưng đã thu hút hơn ba tỷ người theo dõi trên toàn thế giới trong năm 2014.

Hơn 50% trong tổng doanh thu gần 5 tỷ USD được tạo ra bởi World Cup 2014 đến từ việc bán bản quyền truyền hình. Sự quan tâm đến giải đấu thường ít có liên quan đến đội tuyển quốc gia của họ. Nhiều khán giả World Cup cuồng nhiệt nhất lại đến từ các quốc gia hiếm khi tham gia. Trong năm 2014, gần một phần tư tỷ người xem ở Trung Quốc, 103 triệu ở Indonesia, 85 triệu ở Ấn Độ, những quốc gia không có đội tuyển tham dự, là bằng chứng sinh động cho điều đó.  

Giờ đây, người hâm mộ World Cup không hoàn toàn đại diện cho một quốc gia riêng lẻ nào. Nhiều người có thể ngạc nhiên khi đường phố Kolkata (Ấn Độ) trở thành đường hoa với màu sắc của các quốc gia Nam Mỹ được họ yêu quý như Argentina và Brazil.

World Cup không chỉ là  dịp đặc biệt để người dân các quốc gia thực sự sống cùng nhau với cảm giác chiến thắng và thất bại. Giải đấu mang đến người hâm mộ trái bóng tròn toàn cầu một nhà hát chung, biến bản sắc dân tộc thành dấu hiệu khao khát cho cả một thế giới rộng lớn hơn 7 tỉ người với những giá trị chung mang tính toàn cầu.

Theo thống kê khá hài hước của tờ Telegraph, 166/552 cầu thủ tham dự EURO 2016 có thể chọn đội tuyển quốc gia khác để khoác áo thay vì đội tuyển hiện tại. Điển hìnhnước chủ nhà Pháp. Đội tuyển của quốc gia này có nhiều cầu thủ đủ tư cách chơi bóng cho đội tuyển khác nhất với 15 cầu thủ, phần lớn trong số họ có cha mẹ di cư từ châu Phi đến châu Âu.

Xếp sau đội tuyển Pháp là Thụy Sĩ và Albania, Bỉ, Bồ Đào Nha, Anh. Như vậy có nghĩa là, theo Luật của FIFA, nếu không còn cơ hội được gọi lên đội tuyển hiện tại, những cầu thủ này có thể chuyển đổi để chơi cho một quốc gia nào khác (mà họ có quốc tịch) tại World Cup và EURO sắp tới.


Phạm Liên

Từ Khóa : World Cup 2018