World Cup có chắp cánh cho kinh tế?



World Cup có chắp cánh cho kinh tế?

Thuỳ liên 8:10 30/6/2018

World Cup 2018 tổ chức tại Nga trở thành giải đấu tốn kém nhất lịch sử bóng đá thế giới. Kể từ khi Nga giành quyền đăng cai World Cup 2018 năm 2010, ngân sách chính thức cho giải đấu đã phải điều chỉnh 12 lần so với con số 11 tỷ USD so với dự tính ban đầu. Điều này đã đặt ra câu hỏi liệu World Cup có thực sự tạo ra lợi ích kinh tế như các nước chủ nhà công bố.

Cái giá đắt đỏ của việc trở thành nước chủ nhà

Lý do đầu tiên đơn giản là chi phí cơ hội để tổ chức một giải đấu thể thao như World Cup là rất lớn. Số tiền chi cho việc đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng mới hoặc nâng cấp các sân vận động và các công trình phục vụ World Cup có thể được sử dụng một cách khôn ngoan hơn trong các khoản đầu tư dài hạn thuộc các lĩnh vực quan trọng của nền kinh tế (năng lượng, công nghiệp). Xây dựng quy mô lớn thường được chứng minh sẽ thúc đẩy tăng trưởng kinh tế trong ngắn hạn, và cơ sở hạ tầng được cải thiện sẽ mang lại lợi ích lâu dài cho xã hội.

Mặc dù sự gia tăng chi tiêu của chính phủ sẽ dẫn đến sự gia tăng tổng sản phẩm quốc nội, Diễn đàn Kinh tế Thế giới cho rằng tăng trưởng toàn diện là quan trọng hơn, tức là chi tiêu để cung cấp cả tăng trưởng kinh tế trên quy mô rộng rãi có tác dụng cải thiện mức sống bền vững.

Thật không may, cơ sở hạ tầng thể thao là một trong những loại tốn kém nhất để xây dựng và quản lý, chiếm diện tích bất động sản lớn, có giá trị cao và thường khó sử dụng với tần suất đủ để trang trải chi phí bảo trì. Một sân vận động không thực sự thiết yếu đối với nhu cầu của đa số người dân. Vì vậy, nếu giải đấu là một lý do thuận tiện để xây dựng và cải thiện cơ sở hạ tầng quốc gia, vậy tại sao không lấy lợi ích tương đương với chi phí thấp hơn bằng cách loại bỏ sân vận động khỏi phương trình?

Nhà kinh tế học Andrew Zimbalist liệt kê các ví dụ về những chú voi trắng không được sử dụng ở các thành phố chủ nhà khi các giải đấu kết thúc. Trước World Cup 2010 ở Nam Phi, những người có thu nhập thấp sống ở các khu định cư gần các địa điểm thi đấu đã bị trục xuất nhằm cải thiện hình ảnh của đất nước trước một sự kiện thể thao tầm quốc tế, khiến nhiều người thắc mắc liệu số tiền đó có được chi tiêu tốt hơn để cải thiện nghèo khó hay không.

Sân vận động World Cup đắt nhất của Brazil hiện nay là bãi đậu xe, và việc chuẩn bị cho World Cup của đất nước này ở World Cup 2014 ước tính khoảng 11-14 tỷ USD. Tòa án kiểm toán quốc gia Brazil đã kết luận rằng chi tiêu công cho World Cup sẽ “đủ tiền để trả toàn bộ hóa đơn phúc lợi xã hội hàng năm của cả nước hai lần”. Theo tính toán, tác động kinh tế dự kiến từ 3-13 tỷ USD, khó có thể cho rằng người nộp thuế thấy lợi tức đầu tư cho World Cup là thỏa đáng.

Sân vận động lớn nhất Brasil

Thay đổi mô hình du lịch

Các sự kiện thể thao lớn chắc chắn thu hút hàng ngàn người hâm mộ thể thao. Nhưng cũng có thể làm gián đoạn các luồng du lịch đã thiết lập và ngưng thúc đẩy lưu lượng truy cập các điểm du lịch nổi tiếng. Người ta vẫn cho rằng các giải đấu này sẽ làm tăng lượng khách du lịch, nhưng thực tế cho thấy điều ngược lại.

Ở cả Bắc Kinh và London, số lượt tham quan hàng năm giảm trong năm họ tổ chức Olympic, tức 2008 và 2012 tương ứng, trong khi bảo tàng nổi tiếng nhất của Anh, Bảo tàng Anh, đã giảm 22% khách tham quan trong tháng mà giải đấu được tổ chức. Đánh giá của chính phủ Anh sau khi Thế vận hội kết thúc là: có sự dịch chuyển đáng kể của những du khách, lý do là bởi sự quá tải, sự gián đoạn và giá cả tăng lên.

Ngay cả ngành du lịch có tăng trưởng, nó không nhất thiết tạo ra một lợi ích như nguyên lý Pareto (khoảng 80% kết quả là do 20% nguyên nhân gây ra). Trước World Cup 2010 ở Nam Phi, dự đoán khoảng 450.000 khách du lịch sẽ đến vì giải đấu. Cuối cùng, chỉ có hai phần ba xuất hiện. Mặc dù số lượng giảm, chi tiêu của du khách tăng gần một phần tư, nhưng với chi phí bù lại từ chính phủ Nam Phi lên đến 13.000 USD. Đối với số tiền tương tự, đất nước có thể trả tiền lương của toàn bộ dân số trong độ tuổi lao động trong một tuần.

Đúng vậy, thật khó để xác định cụ thể số tiền mà khách du lịch chi tiêu. Giá khách sạn tăng trong các sự kiện bán vé, nhưng tiền lương của người lao động dịch vụ không nhất thiết tăng lên cùng một tỷ lệ. Nhìn về phía Nga, các nhà phân tích dự đoán rằng lợi ích kinh tế từ việc tổ chức World Cup 2018 sẽ chủ yếu mang lại lợi ích cho ngành du lịch, nhưng dự báo không đáng kể.

Sân vận động Kazan được Nga xây mới hoàn toàn để phục vụ World Cup

Tăng tỷ trọng doanh thu

Các nền kinh tế tiên tiến có lợi thế trong việc tạo ra một thặng dư tài chính từ các giải đấu, bởi cơ sở hạ tầng thể thao, khách sạn và hạ tầng giao thông hiện tại của họ thường chỉ yêu cầu mức độ nâng cấp không quá nhiều. Thế vận hội 1984 ở Los Angeles thường được trích dẫn là một giải đấu thành công và có lợi nhuận, Thế vận hội 2012 tại London đã tạo ra doanh thu 5,2 tỷ USD.

Có nhiều luồng doanh thu tồn tại cho các nhà tổ chức, nhưng lớn nhất đến từ bản quyền truyền hình. Tuy nhiên, các cơ quan chủ quản đằng sau các sự kiện thể thao đang chiếm một phần ngày càng nhiều của những giải đấu hời này, khiến cho các nhà tổ chức địa phương cho dù tính toán kinh tế cũng khó khăn hơn trong việc tạo ra lợi nhuận.

Theo The Economist, Ủy ban Olympic Quốc tế (IOC) hiện chiếm hơn 70% doanh thu truyền hình từ Thế vận hội, tăng lên 4% so với giai đoạn 1960 - 1980. Cơ quan quản lý bóng đá FIFA đã thu được gần 5 tỷ USD doanh thu từ World Cup 2014, một nửa trong số đó đến từ bản quyền truyền hình, mặc dù họ không đóng góp gì cho chi phí tổ chức giải đấu.

Linh vật World Cup 2018

Lật lại vấn đề

Tất cả điều này không có nghĩa là duy trì World Cup là hoàn toàn vô nghĩa. Các sự kiện thể thao chính là một trong số ít những thứ tạo ra sự kểt nối toàn cầu một cách thực chất. Thể thao là một công cụ mạnh mẽ để xóa bỏ khoảng cách xã hội. Thế vận hội mùa đông gần đây nhất đã cho thấy thể thao độc lập hoàn toàn về ý nghĩa chính trị khi các vận động viên từ Hàn Quốc và Triều Tiên hành quân dưới một lá cờ chung.

Và không hoàn toàn công bằng khi chỉ đưa những sự kiện này vào những con số và thống kê về kinh tế. Các giải đấu tạo ra những khoảnh khắc hài hước và những câu chuyện truyền cảm hứng ý nghĩa có thể khuyến khích trẻ em và người lớn tham gia luyện tập các môn thể thao. Goldman Sachs thậm chí còn chứng minh rằng thị trường chứng khoán tăng lên ở cả nước chủ nhà và đất nước thắng World Cup - ít nhất là trong thời gian ngắn hạn.

Ở một khía cạnh khác, nhiều nước chủ nhà giải đấu không quá tập trung vào chi phí của các sự kiện. Họ sử dụng World Cup hoặc Thế vận hội để gửi thông điệp nào đó đến phần còn lại của thế giới. Ví dụ như Trung Quốc - nước đang phát triển ngành công nghiệp thể thao của mình như là một phần mở rộng của chính sách ngoại giao.

Đối với Nga, mùa hè năm nay, thật khó để xác định tác động cụ thể của việc trở thành nhà tổ chức giải đấu. Khi đất nước bắt đầu đấu thầu để tổ chức World Cup 2018, thủ đô Moscow tổ chức trận chung kết Champions League và đội tuyển quốc gia Nga đã tiến vào vòng bán kết của giải vô địch châu Âu. Có thể nói, ý nghĩa tinh thần còn lớn lao hơn cả việc một giải đấu giúp vực dậy nền kinh tế nhiều khó khăn của Nga, tùy theo ý đồ của chính phủ nước chủ nhà.

Ý nghĩa thực sự của việc tổ chức World Cup

Tựu trung lại, trong bóng đá, cho dù bạn nghĩ World Cup có xứng đáng với chi phí đầu tư quá lớn của nước chủ nhà hay không thì đối với những người tham dự nó thực sự là một ngày hội lớn trên toàn cầu, là nỗi niềm mong chờ của hàng tỷ người hâm mộ khắp các quốc gia.


Thuỳ liên

Từ Khóa : World Cup 2018