Việt Nam rót vốn vào nhiệt điện than: Lợi bất cập hại

Việt Nam rót vốn vào nhiệt điện than: Lợi bất cập hại

Thu Thủy 21:30 5/7/2017

Trong khi xu hướng năng lượng sạch lên ngôi thì theo lộ trình đến năm 2030, Việt Nam sẽ có thêm hàng chục nhà máy nhiệt điện than mới.

Công nghiệp nhiên liệu hóa thạch hủy hoại môi trường nhiều nhất

Cuối tháng 6/2017, Mạng lưới Hành động vì Rừng mưa (Rainforest Action Network), BankTrack, Sierra Club và Oil Change International cùng 28 tổ chức khắp thế giới đã công bố báo cáo về nhiên liệu hóa thạch 2017 do họ thực hiện. Báo cáo “Ngân hàng đối với Biến đổi khí hậu” là bản báo cáo thường niên lần thứ 8 cho biết mức tài chính dành cho nhiên liệu hóa thạch.

Khai thác, sử dụng nhiên liệu hóa thạch làm tăng mức độ ô nhiễm môi trường

Báo cáo tiết lộ, 37 ngân hàng lớn ở Mỹ, châu Âu, Canada và Úc đang tiếp tục khiến khí hậu biến đổi bằng cách đã chi 87 tỷ USD cho các loại nhiên liệu hoá thạch cực đoan trong năm 2016. Theo đó, nhiên liệu hóa thạch cực đoan là những nhiên liệu hóa thạch được khai thác bởi những hình thức rất có hại cho môi trường.  

Báo cáo cũng xếp hạng các chính sách và hoạt động của ngân hàng liên quan đến các hoạt động đầu tư cho các ngành công nghiệp nhiên liệu hóa thạch tạo ra nhiều carbon nhất, gặp nguy cơ tài chính cao nhất và hủy hoại môi trường nhiều nhất. Những lĩnh vực này bao gồm: dầu cực đoan (cát dầu, dầu Bắc cực, dầu vùng biển cực sâu), khai thác than, điện than, xuất khẩu gas hóa lỏng.

Qua đó, báo cáo này kết luận các ngân hàng đã thất bại về mặt chính sách trong việc ứng phó với biến đổi khí hậu.

Năm 2014, các ngân hàng đầu tư 92 tỷ USD vào nhiên liệu hóa thạch cực đoan. Đến năm 2015, con số này tăng lên thành 111 tỷ USD. Năm 2016, mức đầu tư vào nhiên liệu hóa thạch cực đoan đã giảm 22% so với năm trước, còn 87 tỷ USD. Đây cũng là năm đầu tiên vấn đề đầu tư vào nhiên liệu hóa thạch cực đoan được nghiên cứu đầy đủ kể từ khi Thỏa thuận chung Paris được ký.

Năm 2016 các ngân hàng đã đầu tư 87 tỷ USD cho nhiên liệu hóa thạch

Năm 2016, xét về tổng thể các ngân hàng đã giảm đầu tư vào những nguyên liệu hóa thạch cực đoan nhưng mức độ đầu tư vẫn ở tốc độ sẽ khiến nhân loại vượt quá giới hạn tăng 1.5 độ C biến đổi khí hậu mà Thỏa thuận chung Paris về khí hậu đã xác định.

Sự sụt giảm này được đánh giá là một động thái đúng hướng, nhưng điều quan trọng là nó phải được phát triển thành một xu hướng gia tăng chứ không phải “một chớp lóe sáng rồi tắt”. Kết quả nghiên cứu chỉ ra rằng, muốn dừng được thảm họa biến đổi khí hậy và đạt mục tiêu Thỏa thuận Paris thì phải hoàn toàn thoát khỏi những nguồn năng lượng nguy hiểm này, đồng thời các ngân hàng phải áp dụng chính sách chống lại việc đầu tư vào nhiên liệu hóa thạch cực đoan.

Lindsey Allen (Giám đốc điều hành của Rainforest Action Network) cho biết: “Hiện nay, nhà đầu tư vào nhiên liệu hóa thạch lớn nhất Phố Wall là JPMorgan Chase. Chỉ trong năm 2016, họ đã đổ 6,9 tỷ USD cho những nhiên liệu hóa thạch “bẩn nhất hành tinh”. JPMorgan Chase cũng đứng đầu ở Phố Wall trong đầu tư vào cát dầu, dầu Bắc cực, dầu vùng biển cực sâu, điện than và xuất khẩu khí hóa lỏng. Kể cả khi tổng vốn đầu tư đã giảm, Chase vẫn chi nhiều tiền hơn nữa cho nhiên liệu hóa thạch cực đoan. Đối với một công ty đã tuyên bố ủng hộ Thỏa thuận Paris về khí hậu thì họ đã thất bại trong việc làm đúng theo những tham vọng đã tuyên bố với công chúng”.

Điều phối viên chiến dịch khí hậu và năng lượng của BankTrack - Yann Louvel cho rằng: “Khí hậu và lợi nhuận của ngân hàng có thể hợp nhất khi họ đầu tư vào năng lượng sạch, nhưng nếu họ tiếp tục thể hiện tầm nhìn ngắn hạn khi đầu tư vào nhiên liệu hóa thạch thì họ đã hoàn toàn đi lệch khỏi các mục tiêu dài hạn về khí hậu của thế giới”.

Việt Nam tăng đầu tư cho nhiệt điện than

Kế hoạch từ nay đến năm 2030, Việt Nam sẽ tiếp tục mở rộng kế hoạch đầu tư phát triển nhiệt điện than, nâng tổng số nhà máy nhiệt điện than từ 22 lên 80. Nhiều chuyên gia nhận định, Việt Nam đang đi ngược lại xu thế chung, phổ biến của thế giới vì nhiều nước như Mỹ, Anh, Pháp, Canada... đã “quay lưng”, xóa bỏ phát triển nhiệt điện than. Theo thống kê, trong năm 2016 dự án xây dựng nhà máy nhiệt điện trên toàn cầu đã giảm gần 50%.

Bản đồ nhiệt điện than Việt Nam tầm nhìn đến năm 2030. Ảnh: GreenID

Giữa tháng 3 vừa qua, Bắc Kinh (Trung Quốc) đã đóng cửa toàn bộ nhà máy nhiệt điện than, trở thành đô thị đầu tiên ngừng sử dụng năng lượng điện từ than đá. Trung Quốc cũng ngưng 85/103 nhà máy nhiệt điện than của 13 tỉnh trong cả nước với lý do khí thải từ các nhà máy khiến ô nhiễm không khí ở mức báo động. Thay vào đó, Trung Quốc sẽ đầu tư cho các nhà máy điện mới sử dụng khí tự nhiên làm nhiên liệu.

Có ý kiến nghi ngại Việt Nam sẽ trở thành “bãi rác thải” của Trung Quốc khi phê duyệt, chấp nhận hàng loạt dự án xây dựng nhà máy điện hạt nhân quy mô hàng chục tỷ USD chủ yếu do Trung Quốc đầu tư. Dư luận đặt câu hỏi: Liệu Trung Quốc có di dời toàn bộ hệ thống nhà máy nhiệt điện và chuyển giao công nghệ lạc hậu sang dưới vỏ bọc đầu tư cho Việt Nam hay không?

Phát triển nhiệt điện than ở Việt Nam là vấn đề nóng trên bàn nghị sự

Có người cho rằng, giai đoạn hiện nay, Việt Nam cần chọn nhiệt điện than để phát triển năng lượng vì giá thành rẻ, dễ cạnh tranh. Nhưng giới chuyên gia cũng cho biết, nếu tính đúng, tính đủ giá than, đầu tư cảng biển, đường giao thông, chi phí môi trường, sức khỏe con người... thì nhiệt điện than có thể trở thành nguồn năng lượng đắt đỏ nhất. Do đó, giá thành rẻ chỉ là một lý do mang tính bao biện, chống chế.

Nói về bản báo cáo nhiên liệu hóa thạch 2017 và vấn đề biến đổi khí hậu, bà Hoàng Thị Minh Hồng (Giám đốc CHANGE, một trong những tổ chức tham gia nghiên cứu, thực hiện báo cáo) phát biểu: Việt Nam đã, đang phải đối mặt với tình trạng ô nhiễm cũng như gánh chịu những hậu quả của biến đổi khí hậu: hạn hán, nhiễm mặn, nước biển dâng và các hiện tượng thời tiết cực đoan. Vì thế, việc Việt Nam chuẩn bị xây dựng thêm hàng chục nhà máy nhiệt điện than từ nay tới 2030 là rất đáng quan ngại.

Christina Beberdick, người vận động chống than đá tại tổ chức phi chính phủ Urgewald (Đức) chia sẻ: Ở những nước như Philippines và Việt Nam, việc ngân hàng chính cấp vốn và xây dựng toàn bộ các nhà máy nhiệt điện than mới sẽ khiến các nước này phụ thuộc vào than trong những thập kỷ tiếp theo.

Năng lượng tái tạo là tương lai của phát triển năng lượng

Bà Hồng nói: “Chúng tôi tha thiết đề nghị các ngân hàng đang đầu tư vào các dự án nhiệt điện than tại Việt Nam hãy cân nhắc lại, vì đây sẽ là những khoản đầu tư đầy rủi ro, khi chúng có nguy cơ gây ra những bất ổn trong xã hội. Thay vào đó, các ngân hàng có thể đầu tư vào các dự án năng lượng tái tạo, vừa giúp Việt Nam đảm bảo an ninh năng lượng, vừa đảm bảo một môi trường trong sạch hơn cho người dân, tạo nhiều “việc làm xanh” cho cộng đồng và nền kinh tế địa phương”.

Cũng theo bà Hồng, Việt Nam không nên nằm ngoài xu thế phát triển của thế giới trong đảm bảo thực hiện những cam kết về phát triển bền vững của đất nước.

Là nguyên nhân gây ô nhiễm môi trường nghiêm trọng, nhiệt điện than cũng là mầm mống gây ra những căn bệnh hiểm nghèo, nguy hiểm chết người. Theo một nghiên cứu độc lập, số người chết do điện than bằng gần một nửa số nạn nhân thiệt mạng do tai nạn giao thông. Ở Việt Nam, nhiệt điện than gây ra cái chết sớm cho 4.300 người mỗi năm. Các nghiên cứu của Đại học Harvard (Mỹ) cảnh báo: Nếu các nhà máy nhiệt điện than trong quy hoạch đều đi vào hoạt động thì sẽ có 25.000 người Việt tử vong mỗi năm do ảnh hưởng của nhiệt điện đốt than.


Thu Thủy