Vì sao Irael là quốc gia khởi nghiệp, còn Việt Nam thì chưa


Vì sao Irael là quốc gia khởi nghiệp, còn Việt Nam thì chưa

Quang Huy 12:32 8/9/2016

Trong khi người Irael khởi nghiệp được chính phủ đầu tư triệu USD, miễn thuế và tự do hoạt động, thì cộng đồng startup Việt lại nớm nớp lo sợ bị bỏ tù khi khởi nghiệp. Đó là chưa kể đến hàng tá rắc rối gặp phải trong hành trình khởi nghiệp liên quan đến thủ tục pháp lý, khả năng tiếp cận vốn còn hạn chế... Điều đó lý giải vì sao Việt Nam chưa thể trở thành quốc gia khởi nghiệp, cho dù được đánh giá cao về cơ hội hiện thực hóa mục tiêu này.

Startup đang trở thành xu thế mới, được nhiều nước đón nhận và hưởng ứng. Tuy nhiên, trong khi một số nước đã nhanh chóng chớp lấy thời cơ để trở thành quốc gia khởi nghiệp như: Irael, Singapore... thì Việt Nam lại chưa thể làm được điều này trong tương lai gần, cho dù được cho là hội tụ đủ cơ hội để hiện thực hóa điều đó. Rào cản nào đang ngăn bước sự phát triển của cộng đồng startup Việt? Liệu nguyên nhân có phải đến từ sự yếu kém của hệ thống giáo dục, những khó khăn trong việc tiếp cận nguồn vốn hay sự thiếu vắng cá nhân dám nghĩ, dám làm, dám thân vào hành trình khởi nghiệp đầy gian nan phía trước?
 
Việc chính quyền các nước có những chính sách rộng mở, nuôi dưỡng hệ thống startup lành mạnh, tạo điều kiện thông thoáng cho các quy định về thuế, đặc biệt không can thiệp quá sâu vào hoạt động kinh doanh đã góp phần thúc đẩy sự phát triển của thị trường startup.
 
Trông người…
Từ bài học thành công của Irael, Singapore có thể khẳng định đây là những nhân tố có ảnh hưởng nhất định đến sự phát triển của cộng đồng startup, nhưng yếu tố quan trọng nhất vẫn là sự hỗ trợ của Chính phủ. Israel là ví dụ tiêu biểu khi mà hầu như đằng sau thành công của mỗi doanh nghiệp khởi nghiệp đều có bóng dáng Chính phủ.
 
Cụ thể: Mỗi năm, Văn phòng Khoa học Quốc gia Israel (OCS) sử dụng 85% khoản tiền ngân sách 450 triệu USD để hỗ trợ cho gần 200 startup cũng như đầu tư cho nhiều dự án nghiên cứu, phát triển của những tập đoàn lớn. Vì thế, OCS được cho là cỗ máy đốt tiền của Israel. Tuy nhiên, ông Avi Hasson - Giám đốc OCS - lại không cho là như vậy: Những startup gặp khó trên thị trường vốn có ý nghĩa dài hạn với kinh tế Israel. Do đó, chính phủ phải giúp đỡ những doanh nghiệp này. Điều đó lý giải vì sao trong báo cáo thường niên OCS không đề cập đến bảng xếp hạng công ty khởi nghiệp hay những doanh nhân khởi nghiệp thành công mà chỉ ra những startup đang gặp rắc rối tại Israel cũng như sự cần thiết hỗ trợ của chính phủ với cộng động khởi nghiệp vì sự phát triển của đất nước.
 
 
Không chỉ có vậy, trước sự giảm tốc của thị trường startup sau khi đạt đỉnh năm 2014 với khoảng 700 công ty khởi nghiệp kêu gọi được số vốn kỷ lục 3,4 tỷ USD từ các quỹ đầu tư mạo hiểm, OCS đã quyết định cung cấp các ưu đãi và hỗ trợ nhằm nhanh chóng thúc đẩy các startup trở thành những công ty cỡ trung và lớn, nhất là các startup trong lĩnh vực công nghệ để có thể đóng góp nhiều hơn cho kinh tế Irael.
 
Tương tự, để giải quyết tình trạng thiếu đội ngũ kỹ sư và lập trình viên ngày càng trầm trọng, Chính phủ Irael đã ban hành một số biện pháp khuyến khích học sinh theo học môn Toán cao cấp cũng như kêu gọi các sinh viên giỏi trở về nước làm việc. Các kỹ sư công nghệ tại Israel cũng được hưởng mức lương cao gấp 2,5 lần so với các nước khác. Thu nhập bình quân của lập trình viên máy tính cũng cao hơn các nghề còn lại.
 
Nhận thấy lĩnh vực khoa học đời sống vẫn là trụ cột trong xuất khẩu công nghệ của Israel. Tuy nhiên, nhiều startup trong lĩnh vực này lại gặp thất bại do thời gian để nghiên cứu, phát triển những ứng dụng liên quan đến đời sống con người thường lâu hơn so với phát triển phần mềm. Vì thế, việc đầu tư cho lĩnh vực khoa học đời sống rủi ro cao hơn. Từ thực tế đó, Chính phủ Israel đã hỗ trợ về trang bị, tài chính cũng như công nghệ cho các startup trong lĩnh vực này. Kết quả: xuất khẩu công nghệ khoa học ứng dụng đời sống của Israel chiếm 17,5% kim ngạch xuất khẩu, đạt tổng giá trị 8,5 tỷ USD năm 2014.
 
Ngoài lĩnh vực công nghệ kỹ thuật cao, hầu hết ngành kinh tế khác của Israel đều có vấn đề về năng suất và hiệu quả. Tờ Economist từng nhận định khoảng 24 tập đoàn lớn của Irael đều có các vấn đề như nợ cao, kinh doanh dàn trải và chuyên quyền độc đoán. Mức tăng trưởng lợi nhuận trên giá cổ phiếu chỉ đạt khoảng 2%. Trước thực trạng đó, OCS đã triển khai chương trình hỗ trợ nghiên cứu và phát triển (R&D) trong các ngành kinh tế truyền thống và đầu tư 400 triệu USD cho những ngành này. Đặc biệt, OCS đã giúp khoảng 1.00 doanh nghiệp phía Nam Israel xây dựng nền tảng thương mại điện tử, hỗ trợ về marketing trực tuyến, xây dựng website trên điện thoại di động...
 
…Lại ngẫm đến ta
Trong khi hầu như hiếm có startup nào ở Irael bị bỏ rơi, chính sách của chính phủ gần như phủ toàn bộ lĩnh vực kinh tế của đất nước nhằm thúc đẩy sự phát triển của cộng đồng startup nói riêng, kinh tế tư nhân, thì ở Việt Nam cộng đồng startup Việt vẫn đang khởi nghiệp trong hoàn cảnh án tù treo lơ lửng trên đầu. Ngay cả khi dự thảo sửa Điều 292 Bộ Luật hình sự 2015 về tội cung cấp dịch vụ trái phép trên mạng máy tính, mạng viễn thông đã được đưa ra, thì cũng chưa thể xoa dịu nỗ lo của họ khi mà những người khởi nghiệp trong lĩnh vực CNTT có thể bị buộc tội kinh doanh trái phép khi thử nghiệm sản phẩm mới trên mạng.
 
Trong buổi Đối thoại giữa doanh nghiệp CNTT và chính quyền TPCHM ngày 31/8, ông Vũ Anh Tuấn - Tổng thư ký Hội tin học TP HCM (HCA) - cho rằng: Với doanh nghiệp CNTT, mạng là môi trường để họ thử nghiệm và thử nghiệm rất nhiều lần. Nếu trong lĩnh vực nông nghiệp phải mất gần 2-3 năm để thử nghiệm giống mới, thì doanh nghiệp CNTT đưa sản phẩm lên mang là trái phép. Đến lần thứ 2, 3 thì bị coi là tổ chức. Như vậy, cùng với những quy định chế tài, Điều 292 Bộ Luật Hình sự sửa đổi gần như triệt tiêu toàn bộ nhiệt huyết sáng tạo.
 
Những nhà phát triển công nghệ như Nguyễn Hà Đông - cha đẻ của chơi game Flappy Bird - có thể bị bỏ tù nếu Điều 292 Bộ Luật Hình sự sửa đổi có hiệu lực thi hành
 
Trong khi đó, mạng internet, mạng viễn thông và các dịch vụ cung ứng trên internet chỉ là công cụ hỗ trợ, nên không tạo ra mối nguy cho xã hội cũng như không xâm phạm quyền và lợi ích của bất kỳ ai. Sự nguy hại chỉ được tạo ra khi người sử dụng và cung ứng dịch vụ có mục đích không tốt. Điều đó cũng có nghĩa nó không phụ thuộc vào dịch vụ được cung cấp offline hay qua mạng. Do đó, không nên viện cớ các dịch vụ này được cung ứng qua mạng để xử lý hình sự. Hơn thế, sự bất bình đẳng giữa doanh nghiệp nội dung số trong nước và nước ngoài đang khiến những người có ý định khởi nghiệp trong lĩnh vực này thấy nản. Trong khi doanh nghiệp khởi nghiệp trong nước bị kiểm soát chặt chẽ bằng nhiều quy định, giấy phép, thì các doanh nghiệp nội dung số xuyên quốc gia vẫn thu lợi từ thị trường Việt Nam trong sự bất lực của các cơ quan chức năng.
 
Trước những bất cập này, Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc đã có yêu cầu bãi bỏ Điều 292 Bộ luật Hình sự trong phiên họp Chính phủ thường kỳ tháng 8 nhằm tháo bỏ rào cản cho sự phát triển sáng tạo ở Việt Nam. Tuy nhiên, việc chưa có hạn định cụ thể cho vấn đề này vẫn khiến các nhà khởi nghiệp Việt lo lắng. Điều đó khiến cho hiện tượng startup Việt chạy sang Singapore khởi nghiệp vẫn chưa dừng lại.
 
 
Xem thêm:
 
 

Quang Huy

Từ Khóa :