Skip to main content

Giới trẻ Việt phục dựng văn hóa truyền thống theo cách riêng

Giới trẻ Việt phục dựng văn hóa truyền thống theo cách riêng

Nỗ lực khôi phục giá trị văn hóa truyền thống, bắt đầu từ việc phục dựng thành công áo giao lĩnh do nhóm Đại Việt cổ phong thực hiện phần nào đánh bại suy nghĩ, quan điểm cho rằng người Việt trẻ thờ ơ, hời hợt với truyền thống dân tộc.

Nhóm bạn trẻ trong trang phục áo Việt cổ
Người ta cứ sợ Facebook, công nghệ bùng nổ cùng lối sống nhanh, sống vội sẽ cuốn giới trẻ rời xa truyền thống, văn hóa dân tộc và dễ bị thu hút bởi những “miền đất lạ”. Căn nguyên của lo sợ ấy đến từ hiện tượng một bộ phận người trẻ Việt yêu thích, am hiểu văn hóa nước ngoài hơn văn hóa dân tộc. Có thể thấy qua những lễ hội cosplay (hóa trang sắm vai) thành các nhân vật nổi tiếng của Nhật Bản với sự tham gia đông đảo của người trẻ Việt. Đôi khi người ta cũng chạnh lòng vì nhiều người Việt trẻ còn thuộc sử nước ngoài hơn lịch sử nước nhà…
 
Nhưng sự thật, chính công nghệ đã kết nối những người trẻ có cùng đam mê, sở thích lại với nhau, giúp họ cùng góp sức xây dựng hoài bão, lý tưởng chung. Đại Việt cổ phong là một hội nhóm như thế, do những bạn trẻ đam mê tìm hiểu văn hoá cổ Việt Nam xây dựng nên. Mong ước của nhóm Đại Việt cổ phong là tái hiện văn vật xưa của nước Việt một cách chuẩn xác nhất.
 
Ban đầu nhóm hoạt động và được quản lý bởi 5 thành viên chính, là những người tạo dựng nhóm. Đến nay nhóm có 20 thành viên cốt cán, 100 thành viên hoạt động tích cực, theo sát các hoạt động, dự án của nhóm và gần 11.500 thành viên Like fanpage chứng tỏ sự quan tâm họ dành cho Đại Việt cổ phong.
 
Họa sĩ trẻ Cù Minh Khôi, một trong những thành viên sáng lập nhóm Đại Việt cổ phong, đã chia sẻ khá cởi mở về cách giới trẻ đối xử với văn hóa truyền thống, di sản Việt Nam.
 
Giới trẻ không hề thờ ơ
 
Đầu tiên anh hãy giới thiệu sơ qua về Đại Việt cổ phong và mục đích hoạt động của nhóm?
 
Tiền thân của Đại Việt cổ phong là nhóm vẽ tranh nghệ thuật Vietnam Art do một bạn ở Vinh (Nghệ An) lập ra với mong muốn tạo không gian giao lưu, học hỏi, trao đổi kinh nghiệm cho những họa sĩ trẻ vẽ chibi, manga vẽ được những bức tranh mang tinh thần Việt Nam, từ trang phục cho đến kiến trúc thay vì phải mượn những chi tiết hoa văn của Hàn Quốc hay Nhật Bản.
 
Bên cạnh đó, nhiều người trẻ cũng mong muốn được tìm hiểu và biết thêm về văn hóa của người Việt Nam nhưng không tìm được ở đâu nhiều nên đã kết nối mọi người lại với nhau để cùng xâu chuỗi tìm ra vấn đề.
 
Đến năm 2014, Đại Việt cổ phong lập một fanpage trên Facebook với tên gọi Vietnam Ancient để tạo được không gian kết nối rộng lớn hơn và mạnh hơn. Mọi người vẽ trang phục của các triều đại như Lê, Lý, Trần… mô tả sự đặc trưng của từng trang phục và đăng lên fanpage để trao đổi, học hỏi, rút kinh nghiệm lẫn nhau. Sau đó, các thành viên trong nhóm sẽ phản biện về tính chính xác, hợp lý của từng chi tiết hoa văn hoặc hình dáng trang phục có phù hợp với từng giai đoạn lịch sử hay không.
 
Khi lượng thành viên đủ lớn, các thành viên ban quản trị quyết định dùng thêm cả tên chữ Hán nôm và tên phiên âm là Đại Việt cổ phong, bên cạnh tên tiếng Anh ban đầu.
 
Nhóm ra đời với mục đích đầu tiên là tìm hiểu để có cái nhìn xác thực nhất về văn hóa truyền thống. Mục đích thứ hai là thông qua việc phỏng dựng, phục dựng văn hóa Việt Nam qua trang phục, kiến trúc, lễ nghi, phong tục… để truyền tải, quảng bá nét đẹp văn hóa Việt đến người trẻ nói riêng, cộng đồng nói chung, thậm chí là cả thế giới.
Chúng tôi nghĩ đến một số cách thức để tiếp cận với giới trẻ như tổ chức các cuộc thi cosplay, quay video, clip hay phim ngắn giới thiệu quy cách chào, ăn, uống… của người Việt để có thể truyền tải, quảng bá rộng rãi tới cộng đồng.
 
 
 
 
Có thể nói Đại Việt cổ phong bắt đầu được chú ý từ khi phục dựng thành công áo giao lĩnh của người Việt. Với những người trẻ tuổi, quá trình phục dựng gặp khó khăn gì?
 
Khó khăn lớn nhất là tìm nguồn tư liệu tiếp cận để nghiên cứu. Như bảo tàng của chúng ta việc trưng bày, giới thiệu hiện vật cực kỳ ít, nếu có thì giới thiệu không được rõ ràng. Hay có những bảo tàng lưu giữ rất nhiều đồ nhưng không trưng bày ra cho mọi người cùng biết, cùng xem.
 
Khó khăn nữa là nguồn tư liệu chữ viết về văn hóa truyền thống được viết bằng chữ Hán Nôm mà giới trẻ ngày nay hầu hết không đọc được loại chữ này. Có những tài liệu đã được dịch ra chữ quốc ngữ thì toàn là sử sự kiện, ít thấy tài liệu nói về sử văn hóa.
 
Theo chủ quan của tôi, một trong những người đầu tiên khai thác tư liệu văn hóa sử nhiểu nhất là anh Trần Quang Đức, người viết cuốn “Ngàn năm áo mũ”. Vì có khả năng Hán Nôm tốt nên ngoài sử sự kiện, anh ấy còn khai thác được thêm vấn đề văn hóa sử từ những nguồn tư liệu chữ viết là văn tự trong nước và của nước ngoài viết về Việt Nam như Trung Quốc, Triều Tiên, Nhật Bản.
 
Bên cạnh khó khăn cũng có những thuận lợi vì trong nhóm có rất nhiều người đọc được chữ Hán, chữ Hán Nôm, thông thạo ngoại ngữ nên có thể tìm kiếm thêm từ các trang web nước ngoài. Do vậy nguồn tư liệu cũng trở nên mở rộng, phong phú hơn.
 
 
Mẫu ốp điện thoại in hình hoa văn Đại Việt, ý tưởng ấp ủ của nhóm Đại Việt cổ phong
 
Vẫn có những đánh giá, nhận xét cho rằng giới trẻ hời hợt, thờ ơ và không quan tâm đến văn hóa truyền thống của dân tộc. Bản thân là một người trẻ, anh nghĩ gì về quan niệm này?
 
Giới trẻ ngày nay không hề hời hợt với văn hóa đâu. Thời điểm Đại Việt cổ phong đang là một diễn đàn, việc trao đổi, phản biện mới bó hẹp giữa những người có niềm đam mê với nhau nên số lượng người tham gia diễn đàn rất ít, chỉ vài trăm người. Nhưng khi chúng tôi bắt đầu phục dựng, phỏng dựng được những chiếc áo, vẽ những bức tranh khá chân thực, dựng lại được những tấm ảnh màu thì dần nhận được sự quan tâm lớn của cộng đồng mạng, nhất là giới trẻ. Nhiều người ngạc nhiên vì trang phục truyền thống, những họa tiết hoa văn cổ của Việt Nam rất đẹp.
 
Cha ông chúng ta không hề tiểu nông như nhiều người vẫn nghĩ. Trang phục quần áo, đồ dùng cho tầng lớp quý tộc, vua quan đều là những sản phẩm tinh tế ẩn chứa nét văn hóa rất đẹp. Cũng đừng nói người Việt không văn minh. Từ 3000 năm ông cha ta đã đúc được trống đồng Đông Sơn với kỹ thuật cao mà chưa chắc chúng ta bây giờ làm lại được y hệt. Những gì chúng ta thấy ở các làng nghề bây giờ đều là những thứ đã bị mai một dần rồi.
 
Với những người trẻ của Đại Việt cổ phong, sức thu hút của văn hóa truyền thống nói chung và di sản nói riêng đến từ đâu?Theo anh, vì sao người trẻ bây giờ lại muốn quay về với văn hóa truyền thống?
 
Gắn bó với nhóm từ những ngày đầu thành lập, tôi có thể phân ra 2 luồng tư tưởng nhưng cùng chung một hướng đi. Thứ nhất là những bạn là du học sinh Việt, hoặc người Việt định cư ở nước ngoài muốn tìm hiểu, giới thiệu văn hóa Việt. Họ thấy cùng là những nước Á đông nhưng nền văn hóa của Nhật Bản, Hàn Quốc, Trung Quốc… rất đặc trưng, rực rỡ, có bản sắc riêng.
 
Cũng có một số du học sinh vì không biết được vẻ đẹp và bản sắc văn hóa của dân tộc mình nên có tâm thái tự ti. Tôi nói vậy vì người Việt chúng ta có rất nhiều giai đoạn có thể nói là đứt gãy văn hóa, làm cho thế hệ con cháu không hiểu được cha ông, truyền thống của mình. Thế là họ muốn quay lại tìm hiểu cội nguồn để hiểu được văn hóa và tự hào giới thiệu với bạn bè thế giới.
 
Luồng tư tưởng thứ hai là những người có sẵn niềm đam mê với văn hóa dân tộc. Vậy là chúng tôi gặp nhau trong không gian chia sẻ, giao lưu của Đại Việt cổ phong.
 
Không sợ giới trẻ Việt Nam quay lưng lại với văn hóa mà chỉ cần đưa cho họ thấy được cái nhìn xác thực nhất, đúng đắn nhất thì tự họ sẽ có thể cảm nhận được vẻ đẹp đó. Chưa nói đến văn hóa cung đình, chỉ cần một chiếc áo đũi đúng màu sắc, kiểu dáng của người nông dân bình thường đã đủ đẹp.
 
Mang di sản vượt qua giới hạn của bảo tàng
 
Hình ảnh minh họa cuốn sách “Hoa văn Đại Việt” và sách Nam Binh Họa Kỷ
 
Cù Minh Khôi cũng chia sẻ những dự án dài hơi và nói rằng mong muốn của anh cũng như nhiều người trẻ khác là thấy được dáng dấp, hồn văn hóa dân tộc trong những sản phẩm, vật dụng đời thường. Có thể là phong bao lì xì 100% Việt Nam chứ không phải những mẫu in đậm màu văn hóa Trung Quốc được người Việt dùng mỗi dịp Tết về.
 
Nhóm có nghĩ đến chuyện đưa những giá trị truyền thống vào đời sống đương đại hay chỉ đơn thuần là phục dựng, phỏng dựng trang phục cổ?
 
Tên gọi của nhóm “Đại Việt cổ phong” ý nói tới văn hóa, phong thái cổ của nước Việt lớn. Đại Việt ở đây không phải tên quốc hiệu mà là một nước Việt lớn có văn hóa lớn. Nghĩa là cái chúng tôi hướng đến rất rộng, không chỉ nằm ở trang phục. Trang phục chỉ là bước đầu. Những cái Đại Việt cổ phong hướng tới còn là kiến trúc, lễ nghi, phong tục cho đến ngôn ngữ.
 
 
Chúng tôi đang thực hiện dự án Hoa văn Đại Việt nhằm ứng dụng giá trị truyền thống vào sản phẩm mỹ thuật đương đại. Đây là dự án phục chế hoa văn rất trọng điểm của Đại Việt cổ phong trong năm 2016 để hệ thống lại hoa văn Việt Nam từ thời Lý tới thời Nguyễn trong 1000 năm tự chủ. Sẽ có khoảng 200 hoa văn tiêu biểu nhất, đặc trưng nhất của người Việt.
 
Nhưng chúng tôi còn số hóa hoa văn chứ không chỉ vẽ lại theo cách đơn thuần. Số hóa nghĩa là vẽ trên máy để những hoa văn có thể sử dụng một cách nhanh nhất, không phải vẽ lại nữa. Khoảng cuối tháng 12/2016 hoặc đầu tháng 1/2017 chúng tôi sẽ cho ra mắt dự án này.
 
Hình ảnh giao long trên quan phục triều Nguyễn được vector hóa - một sản phẩm của dự án "Hoa văn Đại Việt"
 
Những hoa văn được số hóa
 
Khi hoa văn truyền thống có thể sử dụng một cách nhanh chóng, dễ dàng như vậy, anh có nghĩ sẽ xảy ra hiện tượng sao chép di sản, làm tầm thường hóa giá trị di sản không?
 
Cái này tùy thuộc vào ý thức của người làm. Khi công bố những hoa văn cổ, nhóm mình cũng lo lắng những người không hiểu biết sẽ sử dụng sai mục đích. Do đó, bên tôi cũng định hướng việc sử dụng hoa văn đúng mục đích như đặt ra các tiêu chí trong sách hướng dẫn, giúp mọi người sử dụng hoa văn. Chúng tôi cũng chỉ rõ nguồn gốc hoa văn, thuộc triều đại gì, tìm thấy ở vị trí nào trên công trình kiến trúc hay trang phục, chất liệu hoa văn cũng như ý nghĩa của nó đều được nói rõ trong quyển sách này.
 
Ví dụ cá hóa rồng dùng trong trường hợp muốn mưu cầu công danh. Hay hoa văn phượng tượng trưng cho nữ thần, những người phụ nữ cao quý. Rồng 5 móng tượng trưng cho Hoàng đế, rồng 4 móng tượng trưng cho vương giả, quan lại. Vậy người được sử dụng rồng 5 móng phải là hoàng đế chứ không phải một ai khác.
 
Theo tôi văn hóa truyền thống không xa rời với hiện tại và không nên để nó tách bạch với đời sống hiện tại. Văn hóa là những nét đẹp luôn luôn được chuyển tiếp trong một nền văn minh. Văn hóa truyền thống có đẹp thì thế hệ trước mới giữ lại cho thế hệ sau để tiếp tục kế tục đoạn mạch văn hóa này đến với con cháu mình.
 
Cái cốt yếu là chúng ta giữ được tinh thần, nền móng để phát triển văn hóa truyền thống. Đem đến một hơi thở mới, cuộc sống mới cho truyền thống văn hóa thì mới thành công đưa giá trị truyền thống vào đời sống đương đại. Đó là cách làm của bọn tôi. Chúng ta không nên giữ nguyên theo truyền thống vì nếu cứ mãi mãi ở cái cũ thì sẽ dậm chân tại chỗ, không phát triển được.
 
Hình ảnh minh họa lịch “Hoa văn Đại Việt” Tết Đinh Dậu 2017
 
Trong đợt ra mắt “Hoa văn Đại Việt”, nhóm tôi cũng giới thiệu một loạt sản phẩm có kết hợp yếu tố văn hóa truyền thống như áo phông, ốp điện thoại, lịch, sổ tay, sách, lì xì Tết in hoa văn Đại Việt, thậm chí là đĩa sứ, quà tặng, chặn giấy…
 
Tôi vẫn nói với các thành viên trong nhóm là muốn ứng dụng, tiếp nối truyền thống trong đời sống đương đại, trước hết chúng ta phải hiểu về nó. Ví dụ hoa văn Tam sơn thủy ba là hình sóng nước, núi thường được thêu trên gấu áo quan lại, vua chúa, tầng lớp sang quý, nhưng tôi thấy đã có nhà thiết kế đưa hoa văn này lên cổ áo, có thể vì thấy những đường kẻ viền hợp với phần cổ. Nhưng ở dưới hoa văn ấy lại thêu hình rồng, hình phượng. Những ai hiểu ý nghĩa hoa văn cổ sẽ thấy điều đó rất buồn cười, vì sóng nước ở trên dội xuống, rồng, phượng bị ướt, bay làm sao được. 
 
 
"Hoa văn Đại Việt" khi đưa vào đời sống hiện đại 
 
Mọi người không nên lo sợ việc tầm thường hóa di sản. 200 hoa văn được đưa vào trong “Hoa văn Đại Việt” đều là những hoa văn phổ thông ứng dụng được trong đời sống, mỹ thuật đương đại nhằm quảng bá rộng rãi văn hóa Việt. Còn những hoa văn đặc biệt sẽ không đưa vào để tránh người không biết sẽ dùng linh tinh.
 
Nhóm Đại Việt cổ phong xác định nhiệm vụ quảng bá văn hóa là tìm được những nét đặc trưng để khẳng định với thế giới: “Chúng tôi là người Việt Nam” qua bộ nhận diện thương hiệu như: quần áo, màu sắc, hoa văn họa tiết… Tôi nghĩ đây không chỉ là nhiệm vụ của những người làm văn hóa, nghiên cứu, du lịch mà tất cả người Việt Nam mình nên có tinh thần này.
 
Cảm ơn Cù Minh Khôi vì những chia sẻ rất cởi mở vừa rồi!