Tục “đòi nợ” Tết ở miền Tây Nam Bộ



Tục “đòi nợ” Tết ở miền Tây Nam Bộ

Hoàng Lê 10:33 24/1/2020

30 Tết cũng là ngày cuối cùng của năm cũ. Đó cũng là thời điểm các chủ nợ lớn nhỏ đi đòi nợ. Vì họ cho rằng: Hôm sau là bắt đầu năm mới. Các món nợ sẽ biến thành nợ cũ, mà nợ cũ thì rất khó đòi.

Trước khi vui Tết phải “sạch sẽ” nợ nần

Trong các ngày Tết, ngày 30 được xem là thời điểm quan trọng vì có rất nhiều hoạt động diễn ra. Bên cạnh mâm cơm Tất niên cúng ông bà, tổ tiên hay chuẩn bị đón giao thừa, thì “đòi nợ” cũng là tập tục đáng chú ý. Người xưa quan niệm, trước khi kết thúc năm cũ, mọi thứ phải được hoàn thành. Tất cả phải được làm mới để đón lộc tài đầu năm. Những món nợ cũ cũng được người ta ráo riết đòi để chuẩn bị bước sang năm mới.

Trước đây, khi kinh tế người dân khó khăn, thiếu thốn trăm bề, mượn nợ chính là phương án để duy trì cuộc sống. Hình thức mượn nợ cũng được tiến hành theo nhiều cách khác nhau. Theo tục lệ, mọi khoản nợ dù lớn hay nhỏ cũng được kết thúc trong năm cũ để chuẩn bị đón lộc vào nhà trong năm mới. Vì thế, thời điểm cuối năm, người ta cật lực làm việc để kiếm tiền trả nợ cho các chủ nợ.

Phải nhanh chóng trả hết nợ để đón chào những điều may trong năm mới

Để có tiền trả cho các chủ nợ, người dân ở quê phải làm thêm nhiều việc khác nhau để mong có tiền trả nợ. Thời phong kiến, chủ nợ xiết tá điền gay gắt. Nhiều gia đình có khi phải bán các vật dụng trong nhà để lấy tiền trả cho địa chủ. Sử sách còn ghi lại những kiểu xiết nợ đau lòng. Thậm chí, nhiều người phải bán thân để được yên ổn sống qua cái Tết. Đó là những câu chuyện ngày xưa vẫn còn lưu lại trong kí ức của nhiều cụ ông, cụ bà mà cho đến hôm nay chúng ta vẫn còn nghe kể lại.

Cuối năm phải làm việc nhiều hơn để trả nợ

Trước Tết, các chủ nợ bắt đầu công việc đòi nợ cho đến chiều ngày 30 thì chuẩn bị cúng Tất niên. Con nợ có nhiệm vụ trả nợ thì mới được rảnh rang đón Tết. Nhiều người mang số nợ quá lớn không còn cách nào khác đành phải khất nợ sang năm sau. Tuy nhiên, đó là việc mà không ai mong muốn. Bởi theo phong tục “đòi nợ’ người mắc nợ mà không giải quyết hết, thì gọi là mắc nợ hai năm, rất khó để phát đạt trong năm mới.

“Ăn theo” người lớn, trẻ con cũng bắt chước đòi nợ bạn bè với mong muốn là sang năm mới không còn bị thiếu nợ nữa. Các cụ già rất xem trọng tục lệ này, nên thường bảo ban con cháu phải trả hết nợ nần, xóa bỏ những điều không may mắn trong năm cũ. Vì chỉ có hết nợ, sang năm tiếp theo mới làm ăn khấm khá và may mắn hơn.

Tục “đòi nợ” trong đời sống tâm linh của người miền Tây đã có từ lâu và được truyền tụng qua nhiều thế hệ. Theo các chuyên gia về phong tục tập quán, đó là tục lệ rất có ý nghĩa trời đời sống con người. Bởi, phong tục có tác dụng thúc đẩy những người đang thiếu nợ cố gắng làm việc nhiều hơn để giải tỏa nợ nần. Những người biếng làm cùng vì đó mà tự động cố gắng để mong được “sạch sẽ” trước khi bước đi sang năm mới.

Khi kinh tế phát triển, đời sống con người cũng phát triển theo. Số lượng người đi vay mượn cũng ít dần. Vì vậy, tục “đòi nợ” cũng không còn hiện diện nhiều trong đời sống tâm linh người Việt. Thời buổi này, người ta thường vay vốn ngân hàng để làm ăn. Những người nghèo khó thường mượn người thân và chuyện “sau Tết trả tiền” cũng không còn là chuyện hiếm. Thế nhưng, trong ký ức của nhiều người, tục “đòi nợ” vẫn còn tồn tại như cách để thúc đẩy mọi người cố gắng nhiều hơn trong công việc để tránh nợ nần.


Hoàng Lê