Trò chơi kỳ lân: Càng IPO càng chết?



Trò chơi kỳ lân: Càng IPO càng chết?

Lục Kiếm 0:20 14/5/2019

Mọi người đều chú ý đến các IPO của Uber và WeWork, hai công ty khởi nghiệp có giá trị tương ứng 100 tỷ USD và 50 tỷ USD.

Ảnh minh họa: Grist / Amelia Bates

Một nhà đầu tư bước ra khỏi roadshow Uber IPO với các tài liệu trong tay tại một khách sạn ở Manhattan, New York, Mỹ, ngày 30/4/2019.

Ảnh: REUTERS / Jeenah Moon

Năm 2019 đã được nhìn nhận là năm IPO của startup. Các công ty khởi nghiệp tên tuổi hiện đang thực hiện các chuẩn bị để lên sàn chứng khoán một cách ngoạn mục. Mọi con mắt đang đổ dồn vào các IPO của Uber và WeWork, hai tên tuổi lớn được định giá hàng chục tỷ đô.

Kỳ lân siêu giàu

Chỉ riêng trong năm nay, các siêu IPO khởi nghiệp hứa hẹn diễn ra, từ mạng xã hội khổng lồ như Pinterest đến nhà sản xuất sản phẩm thay thế thịt từ thực vật Beyond Meat.

Giá trị thị trường của Pinterest, lên sàn vào tháng 4/2019, đã tăng 28% trong ngày đầu tiên lên sàn giao dịch chứng khoán New York, trong khi Beyond Meat tăng tới 163% khi ra mắt trên sàn giao dịch Nasdaq trong tháng 5 này, và được xem là IPO lớn nhất kể từ cuộc khủng hoảng tài chính 2008.

Beyond Meat nằm trong danh sách các startup đặc biệt được gọi là “kỳ lân” – chỉ những công ty được định giá từ 1 tỷ USD trước khi IPO. Công ty được định giá 4 tỷ USD, còn cao hơn cả tổng giá trị của các hạt đậu ở Mỹ.

Pinterest cũng là một kỳ lân hiếm hoi với mức định giá hơn 10 tỷ USD. Công ty đã IPO với định giá gần 13 tỷ USD – không tệ đối với một công ty chủ yếu bán sổ lưu niệm kỹ thuật số.

Tính đến ngày 7/5 trên toàn thế giới, có 345 kỳ lân với tổng giá trị tích lũy là 1,2 nghìn tỷ USD, theo CB Insights. Những công ty này chủ yếu tập trung ở Mỹ (171 kỳ lân) và Trung Quốc (89 kỳ lân). Trong số này, có 18 đã đạt đến trạng thái “kỳ lân nhiều sừng” (decacorn, được định giá từ 10 tỷ USD trở lên).

Ở châu Á ngoài Trung Quốc, có ba “kỳ lân nhiều sừng” là Grab (Singapore), Paytm (Ấn Độ) và Go-Jek (Indonesia).

Thậm chí, còn có một hectocorn (siêu kỳ lân) được định giá trên 100 tỷ USD. Đó là China Financial Ant Financial trị giá 150 tỷ USD. Công ty cũng đang chuẩn bị IPO trên sàn Thượng Hải.

IPO: Hồi kết?

Động lực để các startup lên sàn chứng khoán là rất mạnh mẽ. Ngoài việc xây dựng thương hiệu tốt hơn, họ còn có thể tiếp cận rộng hơn và sâu hơn đến nguồn vốn mới. Cơ sở vốn chủ sở hữu cũng có thể được đa dạng hơn ngoài các nhà đầu tư tư nhân.

Đối với một startup chỉ có giá trị nhận thức, IPO là một thử nghiệm thị trường khách quan cho việc định giá thực sự của nó. Điều này đặc biệt quan trọng đối với những người khởi nghiệp đang đốt tiền mãnh liệt mà không có dấu hiệu sẽ đạt lợi nhuận vào lúc nào.

Giao dịch công khai sẽ xác nhận mô hình kinh doanh và tiềm năng của công ty, mặc dù nó cũng có nguy cơ đi ngang nếu thị trường từ chối đề xuất giá trị chào sàn.

Theo báo cáo IPO kỳ lân của Harvard Law School, số lượng kỳ lân được liệt kê trên sàn chứng khoán New York và Nasdaq trong ba năm qua đã tăng lên: 5 công ty trong năm 2016, 13 công ty năm 2017 và 20 công ty năm 2018. Đáng chú ý, hơn 100 kỳ lân công nghệ được ước tính sẽ niêm yết vào năm 2019, theo UBS. Lên sàn chứng khoán là một chiến lược rút lui hợp lệ cho nhiều nhà sáng lập và nhà đầu tư. Nó có thể là một giai đoạn tự nhiên trong vòng đời của một startup.

Câu đố khó hiểu là các IPO khởi nghiệp cao cấp này đang diễn ra trong bối cảnh IPO chung đang suy giảm. Báo cáo của EY cho thấy: Các giao dịch IPO toàn cầu giảm 41% và số tiền thu được trong quý đầu tiên của năm 2019 so với cùng kỳ giảm 74%.

Trên thực tế, trong năm 2018, số lượng IPO đã giảm 21% so với năm trước đó trong khi số tiền thu được tăng lên 6% so nhiều kỳ lân lên sàn.

Vì vậy, chính xác thì chuyện gì đang xảy ra với cả kỳ lân, kỳ lân nhiều sừng và siêu kỳ lân? Có thể thị trường khởi nghiệp đang đẩy các công ty “bom thối” sang thị trường đại chúng, mang lại lợi ích cho các nhà đầu tư đương nhiệm bằng chi phí của các nhà đầu tư mới, nhiều người trong số họ có thể là người đầu cơ trong thời gian ngắn?

Nhìn vào thị trường chứng khoán, giá cổ phiếu đã suy yếu trong gần một năm rưỡi trước khi bước sang năm 2019. Nhưng lại tăng trong những tháng gần đây. Trên thực tế, chúng ta đang chứng kiến chỉ số S&P 500 và chỉ số Nasdaq Composite đạt đỉnh cao mọi thời đại.

Tuy nhiên, IPO nói chung đã không đi cùng với thị trường chứng khoán, đặc biệt là trong vài tháng đầu năm nay. Điều này thật kỳ lạ vì các IPO thường lấy tín hiệu từ thị trường chứng khoán nói chung.

Trò chơi “bỏng ngô”

Có vẻ như các startup định giá cao có thể được bán hết trước khi chúng được lọc ra. Và chưa bao giờ có thời điểm tốt hơn để đi lên đỉnh như bây giờ, khi thị trường chứng khoán đang lên.

Ảnh: Reuters

Một mặt, những sự phát triển này kết hợp khiến chúng ta có cảm giác như thế giới đang tiến đến gân một thời kỳ bong bóng dotcom mới. Trong lịch sử, bong bóng dotcom xuất hiện vào cuối những năm 1990 khi chỉ số Nasdaq Composite tăng hơn năm lần trong giai đoạn 1995-2000 và hai năm sau gần như trở về mốc cũ. Đó là vụ nổ ngoạn mục nhất.

Nhưng không giống như tập phim dotcom, startup IPO hiện đang chứng kiến ​​sự định giá đạt đến “tầm cao vũ trụ” ngay cả trước khi các công ty tiếp cận thị trường chứng khoán. Và với bản năng bầy đàn đáng kinh ngạc, những người mua cổ phiếu chỉ đơn giản là hòa mình vào bản nhạc chung.

Điều đó gợi lại ký ức nào không? Mới năm ngoái thôi, bong bóng tiền điện tử đã nổ. Các nhà đầu tư sớm, bao gồm cả những người sáng lập, phải bán tháo. Những người thua cuộc đã trở thành những “bóng ma”.

Điều này có thể xảy ra lần nữa, khi bản nhạc “cả nhà cùng IPO” dừng lại. Lý thuyết Fool Greater (Lý thuyết Kẻ ngốc hơn) nói rằng bạn có thể kiếm lợi từ việc đầu tư miễn là ngoài kia có một kẻ ngốc hơn bạn, sẵn sàng đầu tư ở một giá cao hơn. Điều đó có nghĩa rằng bạn có thể kiếm tiền từ những cổ phiếu bị định giá quá cao so với giá trị thực tế miễn là có người nào đó ngốc nghếch sẵn sàng trả giá cao hơn để mua được nó từ bạn. Cuối cùng sẽ chẳng còn lại kẻ ngốc nào vì thị trường dành cho bất kỳ sự đầu tư nào cũng đều quá nóng. Đầu tư theo thuyết kẻ ngốc hơn bỏ qua việc định giá, việc xem xét các báo cáo tài chính cũng như các số liệu khác. Việc bỏ qua số liệu cũng rủi ro như việc quá chú ý vào nó; vì vậy những người theo thuyết kẻ ngốc hơn có thể bị bỏ lại sau khi thị trường điều chỉnh, hay nói cách khác, người cầm cổ phiếu cuối cùng là người đau đớn nhất.

Gần đây, chúng ta đã thấy đường cong lợi suất đảo ngược khi lợi suất trái phiếu kho bạc dài hạn giảm xuống dưới mức lãi suất ngắn hạn. Hiện tượng này thường là điềm báo cho một cuộc suy thoái sắp tới mặc dù nó chỉ là điều kiện cần mà chưa phải là điều kiện đủ.

Có nhiều ý kiến ​​trái chiều, bởi dữ liệu việc làm và tăng trưởng việc làm gần đây nhất của Mỹ vẫn còn thuận lợi. Cục Dự trữ Liên bang Hoa Kỳ đã tăng lãi suất kể từ cuối năm 2015 để kìm tăng trưởng và lạm phát. Nhưng họ đã tạm dừng tăng lãi suất do không chắc chắn về tình hình kinh tế toàn cầu.

Chúng ta có thể đang ở trên đỉnh của một cuộc khủng hoảng tài chính nếu chuỗi IPO được định giá lớn trong thời gian dài không thể tự duy trì. Mặc dù điều này có thể không ở quy mô lớn như cuộc khủng hoảng dotcom, nhưng điều đáng lo ngại là hiệu ứng lây lan tiềm năng. Và nếu nhiều nhà đầu tư phát sinh các khoản nợ từ việc nắm giữ cổ phiếu, họ có nguy cơ không thể thanh toán các khoản vay.

Điều này tương tự như những gì đã xảy ra trong cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu khi những người đi vay dưới chuẩn ồ ạt vỡ nợ.

Khởi nghiệp phải kiếm tiền. Nhà đầu tư mạo hiểm không phải là nhà từ thiện

IPO định giá cao là thú vị. Nhưng nó sẽ giống máy thổi bong bóng hơn. Bong bong đầy màu sắc và vui vẻ, nhưng không thể lớn mãi. Và nếu chúng phát triển vượt quá tỷ lệ bền vững, chúng có thể nổ tung.


Lục Kiếm

Theo CNA