Tranh kiếng: thú chơi tao nhã của người Nam Bộ


Tranh kiếng: thú chơi tao nhã của người Nam Bộ

Lan Phương 18:50 30/1/2017

Tranh kiếng là một loại hình nghệ thuật cổ có xuất xứ từ Nam Bộ. Những bức tranh độc đáo không chỉ bởi chất liệu “lạ” là bột màu tự nhiên vẽ trên nền kính mà còn bởi chúng được tạo hình từ những nét vẽ ngược rất tinh tế và sáng tạo.

Theo tư liệu của ngành mỹ thuật Việt Nam, tranh kiếng (tranh kính) Nam Bộ đã xuất hiện trong cung đình Huế từ thời Nhà Nguyễn (Minh Mạng – Thiệu Trị). Đến đầu thế kỷ XX, dân di cư từ Quảng Đông, Trung Quốc đến lập nghiệp ở khu Chợ Lớn, Sài Gòn, mở ra các tiệm kiếng, buôn bán các loại kiếng tráng thủy soi gương, khung hình, tủ, khung cửa… dần dần mà hình thành nên tranh kiếng.
 
Tam vị tiên ông tọa lạc tiên cung
 
Từ những năm 1910, tranh kiếng đã phát triển tới khắp lục tỉnh Nam bộ. Loại tranh này nhanh chóng được người dân nơi đây ưa chuộng và tiếp tục phát triển, hình thành nên nhiều phong cách độc đáo với những đặc điểm riêng, tiêu biểu như dòng Tranh kiếng Chợ Lớn (Sài Gòn); dòng Tranh kiếng Lái Thiêu (Thủ Dầu Một - Bình Dương), dòng Tranh kiếng Khơ Me – Nam bộ (các tỉnhTrà Vinh và Sóc Trăng)...
 
Tranh được tạo thành bằng hình thức dùng bột màu trộn với dầu cây du đồng vẽ lên mặt sau của kính, rồi quay ngược lại để được một bức tranh hoàn chỉnh. Cũng bởi vậy, mọi chi tiết trong tranh kiếng đều phải vẽ ngược so với thông thường, chi tiết nào cần vẽ sau cùng thì phải vẽ đầu tiên. Đây cũng là điều tạo nên nét độc đáo riêng có của dòng tranh này.
 
Thoại Khanh – Châu Tuấn trúc mai xum họp
 
Để tạo thành một bức tranh kiếng hoàn chỉnh cần phải trải qua nhiều công đoạn. Đầu tiên, người nghệ nhân cần chuẩn bị những tấm kính đủ kích cỡ theo yêu cầu mỗi bức tranh, rồi phác thảo các đường nét bằng sơn đen, sau đó đem phơi. Đợi sơn khô, lại tiếp tục tô màu theo thứ tự, theo quy luật ngược so với tranh thông thường. Bởi vậy, dù nhìn đơn giản đấy, nhưng để làm nên một bức tranh kiếng sao cho hoàn chỉnh, người thợ cần có sự yêu nghề, kiên nhẫn và tỉ mỉ đạt đến cao độ.
 
Đức Quan thánh cùng các đệ tử Châu Sương, Quan Bình...
 
Phật tổ Như Lai trên tòa sen
 
Trước kia, tại nhiều vùng miền Nam Bộ, tranh kiếng là một sản phẩm không thể thiếu trong nghệ thuật trang trí nội thất của người dân. Đây được coi là thú chơi tao nhã, nét văn hóa đặc trưng của người dân Nam bộ. Tranh kiếng khá đa dạng, có nhiều loại như: Tranh Thần, Phật, tiên, thánh; tranh thờ tổ tiên; tranh cảnh vật làng quê; tranh sinh hoạt cộng đồng; tranh sinh hoạt tín ngưỡng... về chất liệu, có loại Tranh kiếng được vẽ bằng sơn nhiều màu; tranh vẽ màu pha thêm ánh vàng bạc, các loại nhũ, hoặc kết hợp với kỹ thuật tráng thủy; Đặc biệt độc đáo có tranh vẽ màu kết hợp gắn trai, gắn ốc xà cừ ngũ sắc rất đẹp và sinh động.
 
Ngũ ông Hổ
 
Tứ tòa chư phật tỏa ánh dương tám phương mười hướng thế gian
 
Dòng tranh kiếng đã đáp ứng nhu cầu mĩ thuật, tín ngưỡng của đông đảo quần chúng nhân dân, trở thành loại hình nghệ thuật dân gian, nhập vào các dòng tranh dân gian khác như tranh Kim Hoàng, Hàng Trống, Đông Hồ... làm phong phú, đa dạng thêm bản sắc văn hóa dân tộc Việt Nam.
 
Tuy nhiên, ngày này nghệ thuật vẽ tranh kiếng dân gian Nam Bộ không còn được ưa chuộng như xưa. Cũng giống như nhiều nghệ thuật dân gian khác, tranh kiếng đang có chiều hướng mai một và lại mong một ngày nhận được những “dự án bảo tồn” với quỹ đầu tư ít ỏi. 
 

Lan Phương

Từ Khóa :