Tranh dân gian Thập vật “thở dài” giữa thời “chạng vạng”



Tranh dân gian Thập vật “thở dài” giữa thời “chạng vạng”

Vĩ Thanh 17:45 4/9/2016

Một thời, dòng tranh Thập vật vốn xuất hiện phổ biến ở nhiều chùa làng khắp vùng châu thổ Bắc Bộ. Tuy nhiên đến nay dòng tranh này đã không tránh khỏi sự mai một, và chỉ còn rất ít những chùa làng có sự hiện diện của dòng tranh này, đối với người dân cái tên tranh Thập vật cũng dần trở nên xa lạ.

Tranh Thập vật vốn là dòng tranh dân gian độc đáo do nó là sự thể hiện nét tâm linh một thời của người Việt thuở còn chế độ phong kiến. Tự bao giờ chẳng rõ, tranh Thập vật được in ra từ các chùa làng Việt khắp châu thổ Bắc Bộ. Có lẽ cách đây mấy thế kỷ, khoảng suốt từ thời Lê-Trịnh qua Nguyễn đến Pháp thuộc… là thời thịnh trị nhất của loại tranh này.
 
Có một truyền thống đã bắt rễ lâu bền của người Việt mà ta vẫn gọi là đưa cụ lên chùa, nghĩa là sau khi chôn cất thì con cháu đưa vong linh của người đã khuất lên chùa qua lễ cầu cúng của ông sư. Và có lẽ tranh Thập vật là biểu hiện phái sinh dạng vật chất của truyền thống này.
 
Tranh Thập vật chỉ bị triệt bỏ và dần rơi vào quên lãng kể từ thập niên 60 của thế kỷ XX do quyết tâm diệt mê tín dị đoan của chính quyền, cũng là do các chuyển biến về tín ngưỡng của dân Việt, đồng thời với sự khấm khá dần về đời sống kinh tế và văn hóa của đa số dânnghèo…
 
Trải qua chặng đường dài lịch sử thịnh-suy-hưng-vong… tranh Thập vật vẫn chưa tuyệt diệt. Nay, ở đầu thế kỷ XXI, một số người làm công tác văn hóa, nhất là các họa sĩ và các nhà nghiên cứu mỹ thuật dần dà nhận ra vẻ đẹp nghệ thuật và tình cảm tâm linh của tranh Thập vật.
 
Những bức tranh thập vật có kích thước nhỏ, màu sắc chỉ là mực đen in trên giấy trắng
 
Tranh thì đơn giản thôi: chỉ khắc rồi in nét đen trên giấy dó hay giấy bản, mang về khấn và đốt cho người đã khuất ở thế giới bên kia là hết. Nhưng xét trên góc độ chuyên môn thì tạo hình, tạo mảng, đường nét, khoảng để trống và thêm chữ cổ của tranh rất cô đọng, thực sự có nhiều giá trị về đồ họa tạo hình và để lại một số bài học hữu ích cho họa sĩ đương đại.
 
Cách biểu đạt của tranh Thập vật khá đơn giản, chỉ in mỗi nét màu đen trên giấy. Nhưng cũng chính vì bị khuôn vào tối thiểu mà các tác giả ngày xưa của tranh Thập vật phải vắt óc để nghĩ ra cách làm sao cho tranh này vẫn hấp dẫn và đạt được nội dung tối đa.
 
Có thể nói tranh Thập vật là một dạng tranh dân gian nhưng khác ở chỗ chỉ có nội dung thuộc về tâm linh chứ không có dạng tranh treo chơi như các dòng tranh dân gian mà ta thường biết.
 
Xem thêm
 

Vĩ Thanh

Từ Khóa :