Trân trọng vốn quý: cuốn sách “Dòng tranh dân gian Kim Hoàng” đã ra đời



Trân trọng vốn quý: cuốn sách “Dòng tranh dân gian Kim Hoàng” đã ra đời

Vĩ Thanh 10:40 29/1/2019

Sau 3 năm thực hiện dự án khôi phục, tập sách “Dòng tranh dân gian Kim Hoàng” với nhiều nội dung phong phú về lịch sử làng Kim Hoàng, quá trình phục dựng và nhiều kiến thức về tranh dân gian quý của Việt Nam… đã chính thức ra mắt độc giả vào ngày 29/1 (24 tháng chạp âm lịch).

Không chỉ có thông tin về dòng tranh Kim Hoàng, cuốn sách với nhiều nội dung phong phú về văn hóa dân gian, làng xã…

Đây là một trong những dòng tranh dân gian nổi tiếng của nước ta, nhưng dường như đứng trước một nguy cơ thất truyền, nếu như không có sự kịp thời phục hồi và phát huy giá trị của di sản này.

Dự án “Khôi phục tranh dân gian Kim Hoàng” được triển khai từ năm 2016 đến nay, do bà Nguyễn Thị Thu Hòa - Giám đốc Bảo tàng Gốm sứ Hà Nội làm chủ dự án. Dự án đã tập hợp được nhiều nghệ nhân và nhà sưu tầm tranh dân gian Việt Nam, các họa sĩ, nhà nghiên cứu văn hóa, lịch sử mỹ thuật, nhiếp ảnh gia…

Đến nay, sau một thời gian nỗ lực, Dự án đã phục hồi được 33 mẫu tranh khắc gỗ. Bên cạnh đó, 19 mẫu được vẽ tay. Ngoài ra dự án cũng tạo mới được một số mẫu như: tranh Nghê (lấy mẫu từ đền Vua Đinh – vua Lê, Ninh Bình), và 3 bức tạo mẫu mới theo họa tiết hoa văn trang trí ở đình làng Kim Hoàng (Vân Canh, Hoài Đức, HN): Em bé bắn cung, Em bé cưỡi phượng, Đấu vật…

Cuốn sách “Dòng tranh dân gian Kim Hoàng” gồm 3 chương, với 346 ảnh mầu minh họa, 24 tài liệu tham khảo và trích dẫn. Các hình ảnh mẫu vật với nhiều góc chụp khác nhau, cho người đọc cái nhìn toàn cảnh làng Kim Hoàng từ trên cao cho tới cận cảnh về từng họa tiết chạm khắc trong đình làng. Bên cạnh đó, là những hình ảnh sinh động mô tả quá trình khôi phục tranh, in tranh, và những giao lưu, triển lãm giới thiệu tranh Kim Hoàng với công chúng trong nước và quốc tế.

Không chỉ khôi phục nhiều bức tranh Kim Hoàng, dự án còn ứng dụng họa tiết vào nhiều sản phẩm như lợn gốm, in gỗ, chặn giấy…

Đàn lợn Kim Hoàng được tạo ra bởi các nghệ nhân làng gốm Biên Hòa

Cuốn sách là tác phẩm của nhóm tác giả gồm: Nhà sưu tập Nguyễn Thị Thu Hòa -  Chủ dự án, GS.TS Trịnh Sinh và nhiếp ảnh gia Lê Bích. Sách do Nhà xuất bản Thế giới ấn hành. Cuốn sách ra mắt vào dịp Tết nguyên đán này là lời tri ân tới vị tổ nghề tranh dân gian làng Kim Hoàng, các nghệ nhân xưa đã có công giữ nghề để lưu truyền cho con cháu đến ngày nay.

Những chặn giấy vẽ họa tiết tranh Kim Hoàng

Tranh lợn Kim Hoàng

“Hy vọng công trình của chúng tôi sẽ có đóng góp không những khôi phục và phát triển dòng tranh Kim Hoàng, mà còn có giá trị tư liệu khảo sát dân tộc học, khảo cổ học, thư tịch học, sử học, văn học dân gian của một ngôi làng thuần Việt và khá nổi tiếng xưa nay ở châu thổ sông Hồng: làng Kim Hoàng”- bà Thu Hòa chia sẻ.

Nội dung chính của cuốn sách “Dòng tranh dân gian Kim Hoàng”

Chương 1: Làng Kim Hoàng

Các tác giả muốn khảo tả kỹ càng về làng Kim Hoàng, cái nôi của dòng tranh dân gian này. Đây là một làng Việt cổ điển hình của xứ Đoài xưa với ngôi đình cổ được xây dựng từ năm 1704 với các mảng chạm khắc gỗ điển hình của thời Lê Trung Hưng. Chính những mảng chạm gỗ trong Đình đã gần gũi với các đề tài tranh dân gian, đã làm cho chúng tôi giả định về niên đại dòng tranh này có khả năng từ đầu thế kỷ XVIII hoặc sớm hơn một chút. Làng còn lưu lại nhiều phong tục, tập quán xưa được ghi rõ trong hương ước như cấu trúc theo dòng họ, theo phe giáp, bộ máy điều hành làng xã, có cả bản Hương ước được ghi chép đầy đủ. Kim Hoàng còn là làng có 6 Tiến sĩ được ghi danh bảng vàng. Chính điều này cũng ảnh hưởng đến cái đặc sắc của dòng tranh này: dường như bên cạnh tranh còn có chữ Hán - Nôm được ghi chú bên cạnh.

Vì thế, công trình này không chỉ đơn thuần là nghiên cứu về tranh dân gian mà đã là một công trình mang tính học thuật có giá trị về văn học dân gian, dân tộc học, sử học, văn hóa học.

Chương 2: Dự án khôi phục tranh dân gian Kim Hoàng

Trong chương này, nhóm tác giả đi sâu vào vấn đề khôi phục dòng tranh dân gian này, căn cứ vào việc khảo sát thực địa, tham khảo các tài liệu, phân tích và liệt kê được những bức tranh Kim Hoàng có trong sách của M. Durand, phương pháp tạo ra những bức tranh đó trong một bản thống kê “Xác định tranh Kim Hoàng trong sách của M. Durand ở bản in màu xuất bản năm 2017”. Kết quả, các tác giả đã phân định được có 93 tranh Kim Hoàng trong sách. Những tranh này đã được các cụ trong làng Kim Hoàng xác nhận, nhiều họa sĩ, nhà phê bình mỹ thuật góp ý, phản biện. Nhóm tác giả bước đầu đi sâu về nghiên cứu nghề làm tranh Kim Hoàng từ nhiều khía cạnh để hy vọng phục hồi được nghề làm tranh ở đây và bước đầu khai thác giá trị văn hóa nghệ thuật của dòng tranh này để chúng có một sức sống dài lâu thích hợp với cuộc sống đương đại.

Chương 3: Tranh dân gian Kim Hoàng

Trong chương này, các tác giả đề cập chủ yếu đến các khía cạnh kỹ thuật và nghệ thuật cũng như nội dung tranh Kim Hoàng, hy vọng tìm ra được cái độc đáo của dòng tranh dân gian này bên cạnh các dòng tranh Đông Hồ và Hàng Trống nổi tiếng. Tranh Kim Hoàng có nét riêng, độc đáo, phục vụ cho một tầng lớp bình dân, chủ yếu là nông dân xứ Đoài, vì thế nó cũng đáp ứng được các nhu cầu tinh thần của họ, nhất là mỗi dịp Xuân về.

Đại diện nhóm tác giả cho biết, sau khi xuất bản cuốn sách này, sẽ lại tiếp tục xuất bản những ấn phẩm về tranh dân gian của các dòng tranh dân gian khác như Đông Hồ, Hàng Trống, Làng Sình…


Vĩ Thanh