Trầm cảm: Con đường dẫn tới tâm linh


Trầm cảm: Con đường dẫn tới tâm linh

Phương Đặng 0:15 8/11/2017

Bước sang tuổi 30, tôi nhìn lại thời kỳ vị thành niên đi tìm ý nghĩa cuộc sống của bản thân.

Chúng ta thường nghĩ rằng: Trầm cảm là căn bệnh. Kể cả khi nhìn nhận nó là căn bệnh, cũng rất ít người hiểu nó, ngay cả những người từng trải qua trầm cảm. Có những người thậm chí đã trải qua nó mà không hề hay biết. Số còn lại cho rằng: Đó là thứ bệnh hoạn, chỉ có cá nhân yếu đuối mới mắc phải, hoặc có ngộ nhận do đọc một số bài báo mô tả những trường hợp các cá nhân trầm cảm tự vẫn hoặc tự giết con mình.

Chính vì người ta nhìn nhận trầm cảm là căn bệnh khiến mọi thứ càng trở nên khó hiểu. Trong khi đó, trầm cảm thực chất là phản ứng lành mạnh của tinh thần và cảm xúc. Diễn giải thế này cho dễ hiểu hơn: Khi bị một vết cắt, máu chảy ra không phải là điều xấu mà là điều rất tốt để báo hiệu cơ thể cần được băng bó. Trầm cảm cũng như vậy. Bản thân nó trông có vẻ xấu, nhưng thực chất lại là điều tốt.

Nhiều nguồn ở Mỹ cho rằng: Tỉ lệ trẻ vị thành niên bị trầm cảm ngày càng gia tăng do các nguyên nhân tiêu cực: thiếu thời gian chơi tự do, không có thời gian để thảnh thơi, thiếu tình thương từ cha mẹ… Tôi cũng từng tin rằng: Đó hẳn phải là các nguyên nhân tiêu cực dẫn đến trầm cảm và chỉ có nguyên nhân tiêu cực mới có thể dẫn tới trầm cảm.

Sau khi đọc The Spiritual Child của Lisa Miller (xuất bản năm 2016), tôi mới hiểu ra rằng: hóa ra trầm cảm là một phần kỳ tự nhiên của giai đoạn vị thành niên. Bên cạnh các lý do thuộc về môi trường có thể dẫn đến trầm cảm ở trẻ vị thành niên, có một nguyên nhân thuộc về bên trong, bẩm sinh thuộc về giai đoạn phát triển: trẻ em vị thành niên ở giai đoạn trải qua các thay đổi cực kỳ lớn về hormone, cơ thể, cảm xúc và não bộ. Hãy nghĩ về trẻ lên 2 đang thể hiện sự tự lập và cá tính mạnh mẽ ra sao, thì trẻ vị thành niên sẽ lại tiếp tục trải qua giai đoạn tương tự, nhưng ở mức độ mạnh mẽ hơn nhiều.

Theo Miller, tỉ lệ cao các trẻ vị thành niên trầm cảm bởi sự thôi thúc ở bên trong về mặt tâm linh: Ý nghĩa cuộc đời là gì? Tôi là ai? Mục đích cuộc đời là gì? Sống như thế nào là đúng? Có Thượng đế hay các đấng vô hình hay không? Cuộc đời là ngẫu nhiên hay một trò chơi có phần đã được sắp xếp? Và nhiều câu hỏi liên quan khác.

Quay trở lại trải nghiệm của tôi, tôi bắt đầu cảm thấy bị thôi thúc - một cách không rõ ràng lắm - từ năm 16-17 tuổi. Đúng như Miller mô tả, những cơn trầm cảm nhẹ ban đầu nếu không được giải quyết triệt để sẽ còn quay lại và sẽ quay lại khi những yếu tố môi trường gây áp lực lên đứa trẻ, dù mọi người bên ngoài cho rằng: Áp lực như vậy chẳng là gì!

Những cơn trầm cảm của tôi ngày càng rõ ràng, mạnh và kéo dài. Tôi cảm thấy như có cái hố đen hút tôi vào đó. Tôi không hiểu tại sao tôi lại bị như vậy. Không có ai để nói chuyện. Không ai hiểu. Hay chính xác hơn là tôi không đủ tin tưởng ai cả. Với số ít người mà tôi cực kỳ tin tưởng lúc ấy, họ cũng không hiểu và chỉ nói với tôi rằng: Tôi cần phải vui lên, rằng cái gì tôi cũng có và hãy nhìn cuộc đời mà xem. Buồn làm gì?

Một phản ứng hoàn toàn phản tác dụng. Bạn đừng làm thế với chính mình hay những người thân bị trầm cảm.

Ta không thể dùng lý trí để phủ nhận cảm xúc. Đó là cách mà mọi người vẫn làm. Và sai bét. Sau này, chúng ta học từ cha mẹ và những người xung quanh và dùng cách đó để gạt bỏ cảm xúc tiêu cực của mình mà không biết rằng cảm xúc tiêu cực chính là máu chảy ra từ vết cắt. Nó là triệu chứng. Người ta cần nắm lấy triệu chứng như nắm lấy đầu một sợi dây rất dài và lần theo sợi dây đó để xem nó dẫn về đâu.

Miller giải thích rằng: Trong giai đoạn con cái trải qua trầm cảm tâm linh như thế này, cha mẹ cần học cách nhận diện dấu hiệu, chuẩn bị cách để trò chuyện, lắng nghe con cái và quan trọng nhất là học cách tôn trọng giai đoạn này. Đó là giai đoạn chuyển giao cực kỳ quan trọng, giai đoạn mà đứa trẻ đang tìm cách hiểu chính nó và vai trò của nó trong thế giới này. Đó là nhiệm vụ cực kỳ quan trọng, quan trọng hơn rất nhiều so với bài vở ở trường hay bất cứ thứ gì khác.

Đứa trẻ vị thành niên sẽ được chuẩn bị tốt cho giai đoạn phát triển tâm linh ở tuổi này nếu trong thập kỷ trước nó đã được gia đình nuôi dạy trong môi trường tâm linh. Tôn giáo không nhất thiết là tâm linh và ngược lại. Tình yêu thương vô điều kiện chính là tâm linh. Bên cạnh đó, lòng biết ơn, sự chia sẻ, sự gắn kết, thể hiện tình cảm, dành thời gian cho nhau để hiểu nhau… tất cả đều thuộc về phạm trù tâm linh. Rộng hơn nữa, các nội dung ta có thể giới thiệu với con bao gồm sự sống, cái chết, điều gì xảy ra sau khi chết, liệu có Chúa trời hay không,… Sự kết nối với loài vật và thiên nhiên cũng là một phần của tâm linh.

Cốt lõi của tâm linh có thể được tóm gọn như sau: Tôi không chỉ là tôi, không chỉ là cơ thể và bộ não này; tôi lớn hơn thế rất nhiều, tôi cảm thấy được gắn kết và là một phần của gia đình, thế giới và vũ trụ; tôi cảm thấy tình thương ngập tràn trong vũ trụ này cho dù lắm khi vẫn có nhiều chuyện đau buồn xảy ra; thế giới có một trật tự rõ ràng và trật tự ấy cùng với những sự kiện diễn ra trong nó có mục đích giúp tất cả trưởng thành và phát triển tâm linh.

Nghiên cứu của Miller cho thấy những cá nhân trẻ ở tuổi 26 có xu hướng tâm linh cao đa phần là những người đã trải qua ít nhất vài đợt trầm cảm.

Nhiều cha mẹ khi thấy con hỏi về sự sống, cái chết thì sợ, không biết phải nói gì. Tin mừng là bạn không cần phải là chuyên gia và không cần phải đưa ra câu trả lời đúng hay thông tin khoa học. Cái trẻ cần nhất là người bạn đồng hành, một người biết lắng nghe trẻ và tạo cho trẻ không gian để chúng tự khám phá ra ý nghĩa của vạn vật. Nếu trẻ hỏi bạn: “Mẹ ơi, sau khi chết, con người sẽ ra sao?”, bạn không cần phải trả lời phức tạp gì cả. Chẳng có câu trả lời đúng hay sai, nhiều khi bạn chỉ cần nói: “Vậy con nghĩ sao?” Bạn có thể chia sẻ những gì bạn biết, những phỏng đoán của bạn và hãy để cho trẻ tự đưa ra câu trả lời, hãy chấp nhận câu trả lời ấy mà không phán xét, đánh giá trẻ.

Cái trẻ cần, dù cho ở độ tuổi nào, chính là không gian an toàn như thế, nơi trẻ cảm thấy mình được tự do khám phá các ý tưởng. Trẻ không cần người lớn chỉ cho trẻ phải tin cái gì, phải sống như thế nào. Chúng cần một người lớn khuyến khích chúng tự tin vào chính bản thân chúng, tin vào tiếng nói bên trong của chúng.

Là cha mẹ, chúng ta không có trách nhiệm phải làm ra con đường để con cái chúng ta đi. Nhưng chúng ta có trách nhiệm yêu thương con cái chúng ta đủ để chúng cảm thấy được yêu, để chúng tin vào giá trị của chúng, cho dù chúng làm được điều này, điều kia hay thất bại, để chúng tự đứng vững và đi tìm ý nghĩa cuộc đời cho riêng chúng.

Quay về chuyện của tôi: Tôi trải qua nhiều đợt trầm cảm cho đến năm 23 tuổi. Tôi đã có đủ các ý nghĩ trong đầu như mình không đáng sống, mình không là ai cả, không ai thực sự có thể yêu nổi mình, cuộc sống của mình vô nghĩa, rồi mọi người sẽ đều bỏ mình ra đi… Tôi đã trôi ra trôi vào trạng thái đó trong không dưới 5 năm.

Và rồi thì cũng tới ngày tôi hiểu ra ý nghĩa cuộc đời theo cách riêng của tôi. Với tôi, điều đem lại câu trả lời chính là những đứa con của tôi. Chính xác hơn, những đứa con không đem lại câu trả lời, nhưng qua chúng, tôi bị kéo trở lại cuộc hành trình tâm linh. Và lần này thì tôi đã tìm được câu trả lời. Với một số khác, họ cũng có trải nghiệm tương tự. Nhưng tất nhiên với số khác nữa, câu trả lời vẫn còn là cái gì rất mơ hồ, sự ra đời của con cái cũng không thúc họ thêm được mấy.

Nó là quá trình dài mà nếu người ta không giải quyết được ở giai đoạn vị thành niên cho tới đầu những năm 20, thì nó sẽ còn tiếp tục quay lại thôi thúc người ta.

Tôi tin rằng: Đó là trải nghiệm của rất nhiều người. Đáng tiếc là trường học và gia đình không có sự chuẩn bị để giúp trẻ vị thành niên. Chúng ta còn mải quan tâm tới học hành, điểm số và việc thi vào đại học - tất cả chỉ là chuyện nhỏ so với diễn biến nội tâm của đứa trẻ và cuộc hành trình tâm linh đang bắt đầu bên trong đứa trẻ.

(Bài viết được chia sẻ trên facebook cá nhân và đăng dưới sự cho phép của tác giả)


Phương Đặng

Từ Khóa : trầm cảm