Thiêng liêng tục “dọn nhà” cho tổ tiên đón Tết ở miền Tây



Thiêng liêng tục “dọn nhà” cho tổ tiên đón Tết ở miền Tây

Hoàng Lê 8:4 3/2/2019

Tầm 20 – 25 tháng Chạp, con cháu dù đang sinh sống ở xa cũng đều hẹn nhau về lại mộ phần của ông bà để tiến hành quét mộ. Đó được xem là phong tục tập quán thể hiện đạo lý uống nước nhớ nguồn của người miền Tây vốn dĩ đã có tự bao đời. Theo quan niệm của người xưa, đây không chỉ là nét đẹp thuộc về bản sắc mà tục quét mộ ngày tháng Chạp còn thể thiện tấm lòng hiếu thảo đối với ông bà, tổ tiên.

Tục quét mộ thường tiến hành từ 20-25 tháng Chạp

Tháng Chạp được xem là tháng bận rộn nhất trong năm bởi trong thời gian này mọi hoạt động đều được gấp rút tiến hành để kết thúc năm cũ bước sang năm mới. Nằm trong các hoạt động tiền Tết Nguyên Đán, tục quét mộ cũng được bà con chú ý. Trải qua nhiều thế kỷ, phong tục này vẫn được duy trì và phát triển, không chỉ ở miền Tây mà còn nhiều địa phương khác trong cả nước. Đó là một nét đẹp văn hóa không thể thiếu trong đời sống con người vốn dĩ đã có từ lâu.

Một nét văn hóa vốn đã có từ lâu đời

Quét mộ ông bà đối với người miền Tây được thực hiện đúng ngày mà gia đình qui ước từ trước. Có gia đình tầm 18,19 tháng Chạp là tiến hành “dọn nhà” để cho tổ tiên có nhiều thời gian chuẩn bị đón Tết. Nhưng rộ nhất là tầm 20 – 25, gần như mọi gia đình đều hoàn thành hoạt động quét mộ tổ tiên trong thời gian này. Đây là một hoạt động có màu sắc tâm linh không thể thiếu trong đời sống tinh thần của mỗi người. Con cháu dù ở xa, cứ “đến hẹn lại lên” đều tụ hội về mộ phần của ông bà để thể hiện lòng hiếu thảo.

Đây là dịp để con cháu thể hiện lòng hiếu thảo đối với tổ tiên

Gia chủ thường là người con trai có trách nhiệm đứng ra cai quản mộ phần và cũng là gia đình đóng vai trò quan trọng trong ngày quét mộ. Trước ngày quan trọng đó, họ thường chuẩn bị nhang, trà và một bữa tiệc nho nhỏ để thiết đãi anh em, con cháu ở xa về thăm viếng mồ mả tổ tiên. Trước khi bắt tay vào việc, một mâm trà nước được người dân chuẩn bị xem như là một thủ tục bắt đầu. Kết thúc nén nhang đầu tiên, tất cả mọi người liền bắt tay ngay vào công việc “dọn nhà”. Trước đây, phần mộ của tổ tiên chưa được xây tường nên có nhiều cây cỏ, quá trình quét mộ mất nhiều thời gian. Hiện tại, phần lớn các ngôi mộ đều được xây tường, lát gạch nên công việc được tiến hành dễ dàng và nhanh chóng hơn.

Cúng trà, bánh trong ngày quét mộ

Sau khi phát quang bụi rậm xung quanh, người ta tiến hành đánh nhám ngôi mộ rồi sơn phết lại cho ngôi mộ được mới mẻ, tinh tươm. Đối với những người có tổ tiên nằm trên nhiều phần đất, họ phải di chuyển đến từng nơi đó rồi tiến hành quét mộ cho đúng ngày. Buổi quét mộ diễn ra trong không khí ấm cúng, vui vẻ, tiếng cười nói xôn xao, vang vang cả một góc quê. Bên cạnh công việc, họ còn kể lại kỷ niệm về những người đã khuất nằm dưới mộ phần. Qua đó, con cháu thế hệ sau sẽ có cơ hội để biết về tổ tiên qua lời kể xúc động của các bậc tiền bối.

Kết thúc buổi quét mộ tổ tiên là bữa tiệc gia đình được gia chủ chuẩn bị trong không khí ấm cúng, thân tình. Những phút chuyện trò, chia sẻ giúp cho mọi người hiểu nhau hơn, yêu thương nhau hơn. Các thành viên mới trong gia đình sẽ được tiếp xúc với nhiều người, thông hiểu các mối quan hệ để có cách ứng xử sao cho đúng mực. Theo như quan niệm của người xưa, thông qua ngày quét mộ, con cháu sẽ cầu xin hương hồn tổ tiên ban lộc cho mọi người trong năm mới may mắn, bình an.

Đã qua bao nhiêu năm, người bình dân quê tôi vẫn giữ mãi phong tục tập quán quét mộ ngày tháng Chạp. Đối với mỗi người, đó là một hoạt động có ý nghĩa thiêng liêng thuộc về bản sắc dân tộc trong đời sống tinh thần. Hơn nữa, đây cũng là dịp để tưởng nhớ về cội nguồn, hướng con cháu sống tốt đạo đẹp đời theo truyền thống của dòng họ, và cũng là dịp để anh em họ hàng lâu ngày gặp nhau, ôn lại kỷ niệm sau bao ngày xa cách nhằm gắn kết các mối quan hệ trong gia đình.


Hoàng Lê