Thị trường startup 2016: góc khuất sau ánh hào quang


Thị trường startup 2016: góc khuất sau ánh hào quang

Quang Huy 18:22 4/1/2017

Bên cạnh những thành quả đáng ghi nhận, thị trường startup năm 2016 cũng đón nhận nhiều chuyện không vui. Những startup từng đình đám một thời như Uber, Xiaomi đang phải đối mặt với tương lai bất định. Lừa đối khách hàng đẩy Theranos đến bờ vực thẳm. Lách luật, trốn thế khiến Zenefits mất quá nửa giá trị. Trong khi đó, thị trường startup Việt cũng lùm xùm đủ thứ chuyện thị phi.

Uber vỡ mộng
 
Với giá trị vốn hóa thị trường ước tính khoảng 69 tỷ USD, Uber được mệnh danh là startup lớn nhất thế giới. Tuy nhiên, khi mà không ít người cho rằng Uber sẽ trở thành Facebook thứ 2, thì mới vỡ lẽ mọi chuyện không đơn giản như vậy.
 
Trong 9 tháng đầu năm 2016, Uber đã lỗ hơn 2 tỷ USD. Đáng lo ngại hơn nữa là mức thua lỗ liên tục tăng qua các quý. Cụ thể: Nếu trong quý I, mức lỗ chỉ là 520 triệu USD, thì đến quý II và III lần lượt là 750 triệu USD và hơn 800 triệu USD. Trước đó, trong năm 2015, Uber thua lỗ ít nhất 2 tỷ USD. Như vậy, sau 7 năm hoạt động, Uber thua lỗ tổng cộng 4 tỉ USD, cao nhất trong lịch sử thị trường công nghệ thế giới. Đến lúc này, các nhà đầu tư mới giật mình nhận ra: Khoản thu lỗ của Uber đang tăng theo tham vọng mở rộng hoạt động ra toàn cầu của họ.
 
Tuy nhiên, do nhận được sự chống lưng của nhiều tổ chức tài chính lớn như Benchmark Capital và các ngân hàng đầu tư như Goldman Sachs, nên Uber vẫn đủ sức chống chọi với tình trạng thua lỗ kéo dài. Tuy nhiên, sự kiên nhẫn của các nhà đầu tư cũng có giới hạn. Vì thế, ttrong thời gian tới, Uber phải tìm cách hiện thực hóa lợi nhuận và có dòng tiền dương để làm yên lòng nhà đầu tư. Bằng không Uber sẽ trở thành thất bại lớn và thảm họa trên thị trường startup cũng như thị trường công nghệ thế giới.
 
Xiaomi bị thổi phồng quá mức
 
Ra đời năm 2010, Xiaomi đến từ Trung Quốc từng đạt giá trị vốn hóa thị trường 46 tỷ USD vào năm 2014 (chỉ sau Uber), thậm chí còn được ví là “Apple Phương Đông”.
 
 
Khi đó, Xiaomi không chỉ được biết đến với những dòng smartphone giá rẻ mà còn thành công trong việc xây dựng hệ sinh thái gồm những thiết bị kết nối thông minh như SmartTV, điều hòa không khí, thiết bị thực tế ảo, máy bay không người lái và nồi cơm điện thông minh. Thậm chí, Xiaomi còn trở thành thương hiệu smartphone lớn nhất Trung Quốc vào giữa năm 2015 và lọt Top 5 nhà sản xuất smartphone lớn nhất thế giới.
 
Tuy nhiên, kể từ đó, Xiaomi đã liên tục trượt dốc. Không chỉ để mất vị trí dẫn đầu thị trường Trung Quốc vào tay Huawei mà còn bị các đối thủ đồng hương khác như Vivo, Oppo vượt qua. Hậu quả là Xiaomi bị đá văng khỏi TOP 5 nhà sản xuất smartphone lớn nhất thế giới. Theo nhà phân tích thị trường Tay Xiaohan đến từ IDC, nguyên nhân dẫn đến sự trượt dốc trên là do Xiaomi đã bị thổi phồng quá mức khi bán ra thị trường Trung Quốc dòng smartphone cấu hình cao giá rẻ. Dù không thể phủ nhận: Xiaomi đi tiên phong trong việc bán điện thoại qua các trang online độc quyền, nhưng chính việc chi mức chiết khấu cao nhằm thúc đẩy doanh số đã góp phần khiến truyền thông thổi phồng thành công khi công bố nhu cầu đã tăng vượt cả lượng cung ứng.
 
Hiện tại, Xiaomi được định giá chưa đến 4 tỷ USD, mất 90% giá trị so với 18 tháng trước. Ngao ngán trước triển vọng ảm đạm của Xiaomi, tác giả Steve Millward đã viết trên Techinasia rằng: Xiaomi đang sa lầy và khó tìm ra lối thoát. Chiến lược của Xiaomi đang có vấn đề khiến tương lai của startup này rất bấp bênh. Dường như Xiaomi đang chệch khỏi định hướng ban đầu là phát triển hệ sinh thái “nội dung, ứng dụng và dịch vụ” với smartphone là trung tâm để chuyển sang hệ sinh thái “kết nối mọi thứ” dựa trên phần cứng.
 
Theranos lừa dối khách hàng
 
Khi mới thành lập, startup Theranos được kỳ vọng sẽ thay đổi ngành xét nghiệm máu bằng phương pháp mới: chỉ cần lượng máu rất nhỏ, nhưng vẫn cho kết quả nhanh chóng và chính xác nhất.
 
 
Tuy nhiên, sự thật đã được phơi bày vào giữa năm 2016 khi nhiều tổ chức của Mỹ cáo buộc các xét nghiệm của Theranos không đúng. Sau đó, Theranos bị cấm mở các phòng thí nghiệm tiếp theo. Gian lận bị phanh phui khiến giá trị thực của Theranos giảm còn 800 tiệu USD thay vì 9 tỉ USD được đưa ra trong năm 2015. Hiện tại, theo định giá của Công ty nghiên cứu tư nhân VC Experts, giá trị tài sản của Theranos chỉ còn 724 triệu USD. Với những khó khăn hiện tại, Theranos đang đứng trước nguy cơ sụp đổ.
 
Munchery hoang phí
 
Đây là startup do doanh nhân gốc Việt Trí Trần sáng lập. Munchery có trụ sở tại San Francisco chuyên cung cấp dịch vụ nấu và giao món ăn đến hàng trăm nghìn khách hàng tại nhiều thành phố của Hoa Kỳ Đi vào hoạt động năm 2010, Munchery hứa hẹn tạo ra xu hướng mới cho dịch vụ này.
 
 
 
Tuy nhiên, Munchery đã không thể hiện thực hóa điều này. Trong giao đoạn từ tháng 9/2014 đến tháng 7/2016, Munchery đã lãng phí 653.400 suất ăn khi không bán được số thức ăn này cho khách hàng, tương đương 16% thức ăn mà toàn bộ nhà bếp của Munchery sản xuất. Dựa trên giá bán trung bình 2,96 USD cho mỗi món ăn, tổng giá trị của số thức ăn bỏ phí lên đến hơn 1,9 triệu USD. Chính sự lãng phí này là một phần nguyên nhân khiến Munchery rơi vào tình cảnh thua lỗ triền miên. Hiện tại, startup này đang đứng bên bờ vực thẳm.
 
Zenefits: dối trá
 
Tháng 2/2015, nhiều người vỗ tay chúc mừng cột mốc doanh số khủng của Zenefits - nhà cung cấp phần mềm quản lý chế độ đãi ngộ lao động miễn phí. Đổi lại, Zenefits sẽ trở thành người môi giới bảo hiểm cho khách hàng của họ. Mọi người ngừng làm việc. Văn phòng mở toang cửa. Các chai whisky, tequila và scotch xuất hiện. Một năm sau, tháng 2/2016, Zenefits rơi vào tình trạng mất kiểm soát. Tại sao Zenefits lại “quay ngoắt” 180 độ chỉ sau một năm?
 
 
Nguyên nhân là do Zenefits không quản lý được sự “tăng trưởng nóng” để rồi sụp đổ dưới sức nặng của nó. Cụ thể: Chỉ sau hai năm thành lập, Zenefits đã trở thành một trong những startup có sức tăng trưởng khủng nhất. Thậm chí, các nhà đầu tư còn nghĩ rằng startup này đáng giá 4,5 tỷ USD. Trước thành công ngoài mong đợi, Zenefits trở nên tự mãn và nuông chiều bản thân quá đà. Hậu quả là startup nóng bỏng này đã rơi vào tình trạng hỗn loạn. Đặc biệt, sau scandal lách luật liên bang, giá trị vốn hóa thị trường của Zenefits đã giảm quá nửa từ 4,5 tỷ USD xuống còn 2 tỷ USD.
 
 Lùm xùm, thị phi
 
Trong khi thị trường startup thế giới lùm xùm với đủ thứ chuyện liên quan đến gian lận, trốn thuế, lạch luật, thì startup Việt 2016 cũng chứng kiến nhiều chuyện thị phi.
 
Trong đó, vụ lùm xùm lớn nhất là startup The Kafe do Đào Chi Anh sáng lập bị tố chây ỳ công nợ, chiếm dụng vốn kinh doanh hàng tỷ đồng. Khi câu chuyện còn chưa kịp lắng xuống thì cuối tháng 10/2016, nhà sáng lậo Đào Chi Anh khẳng định không còn là CEO của công ty này.
 
 
Ồn ào không kém là vụ giải thể của startup thương mại điện tử Lingo.vn. Chưa hết, một tháng sau, trên fanpage chính thức của Lingo.vn xuất hiện bức tâm thư tố cáo nhà đầu tư "tệ bạc". Theo gần 300 nhân viên của Lingo, quyết định giải thể công ty chỉ diễn ra trong 2 giờ. Nhân viên được yêu cầu nghỉ việc ngay tức khắc. Dĩ nhiên, không ai nhận được bất kỳ chế độ trợ cấp nào. Chỉ một giờ sau tuyên bố giải thể của nhà đầu tư, các chủ nợ gọi điện đòi nợ các nhân viên. Nhiều nhân viên không chỉ bị mắng xối xả mà còn nhận được cảnh báo sẽ cho giang hồ đến nói chuyện. Dù vậy, nhà đầu tư vẫn coi như không có chuyện xảy ra.
 
Cuối cùng, vụ startup đặt phòng khách sạn trực tuyến Vntrip tố đối thủ Agoda trốn thuế đã khép lại những vụ lùm xùm trên thị trường startup năm 2016. Dẫu biết rằng: Đó chỉ là những con sâu làm rầu nồi canh, nhưng vẫn khiến nhiều người không khỏi suy ngẫm.
 
 

Quang Huy

Từ Khóa :