Thế giới tuần qua: “Nút căng thẳng” đang chờ



Thế giới tuần qua: “Nút căng thẳng” đang chờ

Lục Kiếm 7:9 19/1/2020

“Nút căng thẳng” đã được đặt sẵn lên bàn của nhiều vị nguyên thủ quốc gia. Việc có nhấn nút hay không sẽ còn tùy thuộc vào quan điểm của họ, hành động của đối thủ và đôi khi là cả động thái của bên thứ ba.

(Ảnh minh họa)

Iran rắc rối

Một quan chức quân đội Mỹ nói với CNN: 11 người Mỹ đã bị thương trong cuộc tấn công tên lửa của Iran hồi tuần trước vào căn cứ không quân al-Asad ở Iraq, cho dù Lầu Năm Góc ban đầu nói rằng không có thương vong.

Lãnh đạo tối cao Iran Ali Khamenei đã gọi Donald Trump là “gã hề” trong khi ông tiến hành buổi lễ cầu nguyện ngày 16/1 lần đầu tiên sau 8 năm sau vụ tai nạn máy bay và cái chết của Tướng Qasem Soleimani.

Một số nhân viên dịch vụ đã được chở đến Đức để được điều trị và đánh giá, liên minh chiến đấu với ISIS ở Iraq và Syria do Mỹ đứng đầu cho biết.

Thủ tướng Anh Boris Johnson, Thủ tướng Đức Angela Merkel và Tổng thống Pháp Emmanuel Macron tháng 8/2019. (Ảnh: Andrew Parsons/Pool/Getty Images)

Trong tin tức khác từ Iran, Tổng thống Hassan Rouhani tuyên bố nước này đang làm giàu thêm uranium và ngành công nghiệp hạt nhân của nước này đang phát triển mạnh hơn trước khi ký thỏa thuận hạt nhân đa quốc gia năm 2015. Rouhani không nói cụ thể, nhưng đó không phải là điều dễ nghe khi bộ ba còn lại của thỏa thuận - Đức, Pháp và Anh - đang cố gắng để không phơi bày điều đó sau cuộc xung đột gần đây giữa Iran và Mỹ. Lãnh đạo ba nước đã tuyên bố sẽ kích hoạt “cơ chế tranh chấp” trong thỏa thuận. Điều này nghĩa là có thể khôi phục lệnh trừng phạt của châu Âu đối với Iran. Trước mắt, hai bên có hai tuần để giải quyết tranh chấp trước khi đưa mối quan hệ lên nấc căng thẳng hơn.

 

Bản thân Iran cũng đang có những rắc rối riêng. Lời thú nhận đã bắn nhầm máy bay Ukraine chở hàng chục người Iran trên đó cùng với nhiều công dân nước khác đã làm dấy lên cơn tức giận và những lời chỉ trích. Hàng nghìn người Iran đã xuống đường biểu tình, ngay cả nỗi đau mất vị tư lệnh Qasem Soleimani cũng không thể xóa nhòa. Iran đã đổ lỗi cho Mỹ đã gây ra “tình trạng hỗn loạn” này vì chính Mỹ đã đẩy mối quan hệ giữa hai bên căng thẳng đến mức khiến nước này “bắn nhầm” vào máy bay dân sự.

 

Quyền lực ở Nga

Toàn bộ Chính phủ Nga đã từ chức! Toàn bộ Nội các và Thủ tướng Dmitry Medvedev đã rời ghế theo đúng nghĩa đen.

Ông Dmitry Medvedev (phải) và Tổng thống Nga Putin. (Ảnh: Mikhail Svetlov/Getty Images)

Trong khi một số ý kiến cho rằng việc để Thủ tướng Medvedev từ chức là vì ông đã không vực dậy được kinh tế Nga trong 5 năm qua, thì số khác lại cho rằng nó có “ý nghĩa” khi diễn ra ngay khi Tổng thống Nga Vladimir Putin đề xuất thay đổi Hiến pháp được cho là sẽ làm suy yếu những người kế nhiệm và cho phép ông nắm quyền “trọn đời” sau nhiệm kỳ tổng thống vào năm 2024.

Theo đó, Quốc hội Nga sẽ có quyền được chọn thủ tướng và các vị trí then chốt khác trong chính quyền, thay cho việc tổng thống bổ nhiệm thủ tướng. Tổng thống không có quyền từ chối đề cử của Quốc hội vào các cương vị thủ tướng, phó thủ tướng và bộ trưởng. Nhà tư vấn chính trị Tatiana Stanovaya nói với Bloomberg: “Ông Putin đang thực hiện cơ chế nhằm hạn chế quyền lực của người kế nhiệm”.

Các chuyên gia chính trị từ lâu đã nghi ngờ rằng: Ông Putin sẽ tìm cách đảm bảo giữ được quyền lực sau khi rời cương vị tổng thống. Có nhận định cho rằng: Thay vì thực hiện “đổi ghế” như những lần trước, nhiều khả năng ông Putin sẽ trở thành lãnh đạo Hội đồng Nhà nước, cơ quan sẽ được trao thêm nhiều quyền lực quan trọng theo Hiến pháp sửa đổi. Cũng có ý kiến lại cho rằng ông sẽ bước vào vai trò thủ tướng sắp được tăng cường sức mạnh theo Hiến pháp sửa đổi.

Những cuộc bầu cử

Hai nước, hai cuộc bầu cử, hai con đường tiến lên.

Đất nước Địa Trung Hải Malta đã bầu thủ tướng mới là luật sư Robert Abela. Kết quả này là bất ngờ, bởi Abela và nhóm của ông bị xem là yếu thế nhất trong cuộc chạy đua thay thế cựu Thủ tướng Joseph Muscat, người đã từ chức vào tháng 12/2019. Thời gian tại nhiệm của Muscat đã bị lu mờ bởi cuộc điều tra về cái chết của một nhà báo vào năm 2017. Các nhà quan sát quốc tế cho rằng: Abela sẽ lập lại trật tự.

Bà Thái Văn Anh (phải) và Lại Thanh Đức (William Lai), cựu đối thủ của bà, người đã đồng hành cùng bà trong chiến dịch tái tranh cử.

Trong khi đó, lãnh đạo Đài Loan Thái Anh Văn đã đắc cử nhiệm kỳ thứ hai trong cuộc bầu cử vốn được xem như cuộc trưng cầu dân ý về lập trường trong quan hệ với đại lục.

Cuộc bầu cử năm nay tại Đài Loan chủ yếu xoay quanh quan hệ giữa hai bờ eo biển, các vấn đề về dân chủ và quyền tự chủ. Những thông tin về sự can thiệp từ bên ngoài với bầu cử Đài Loan, bất ổn dai dẳng tại Hong Kong cũng được xem là có tác động đến người Đài Loan.

Trung Quốc luôn xem Đài Loan là tỉnh trực thuộc, trong khi chính quyền bà Thái Văn Anh bác bỏ lập trường này và ủng hộ quan điểm độc lập cho hòn đảo.

Thương mại “mong manh” giữa Mỹ-Trung

Sau gần hai năm áp dụng thuế quan qua lại, các cuộc đàm phán căng thẳng và xung đột kinh tế, thỏa thuận thương mại Mỹ-Trung giai đoạn I đã được ký kết giữa Tổng thống Mỹ và Phó Thủ tướng Lưu Hạc, trưởng đoàn đàm phán của Trung Quốc.

Phó Thủ tướng Trung Quốc Lưu Hạc và Tổng thống Mỹ Donald Trump sau khi ký kết thỏa thuận sơ bộ ngày 15/1. (Ảnh: Mark Wilson / Getty Images)

Là một phần của thỏa thuận, Bắc Kinh cam kết sẽ tăng cường mua từ người nông dân Mỹ lên ít nhất 40 tỷ USD và có thể lên đến 50 tỷ USD mỗi năm, trong hai năm tới, tức là kim ngạch xuất khẩu nông sản Mỹ sẽ tăng gần gấp đôi so với trước cuộc chiến thương mại. Đổi lại, Mỹ đồng ý giảm thuế đối với 120 tỷ hàng hóa Trung Quốc.

Các nhà lãnh đạo của cả hai bên đã nói rằng: Đây là bước đầu tiên tốt để sửa chữa mối quan hệ rạn nứt giữa hai nền kinh tế hùng mạnh, nhưng vẫn còn nhiều việc phải làm. Chẳng hạn: Thỏa thuận này không bao gồm bất kỳ lời hứa nào từ Trung Quốc về việc giảm thuế với hàng hóa của Mỹ, vấn đề trợ cấp công nghiệp hay thay đổi cơ cấu kinh tế. Hay “lỗ hổng lớn” là Trung Quốc sẽ mua gì và làm thế nào để đạt mục tiêu mua ít nhất 200 tỷ hàng hóa Mỹ trong vòng hai năm. Người nông dân vẫn tỏ ra hoang mang trong khi Phố Wall thấy thỏa mãn.

Tổng thống Trump nói rằng: Thỏa thuận thương mại giai đoạn I giữa Hoa Kỳ và Trung Quốc “sửa chữa những sai trái trong quá khứ”, đề cập đến điều mà ông gọi là chính sách kinh tế và thương mại “bóc lột” của Trung Quốc.

Nhưng Bắc Kinh thì không như vậy! Ở trong nước, Trung Quốc giới thiệu thỏa thuận giai đoạn I không phải là sự nhượng bộ mà là giai đoạn tiếp theo hợp lý của sự phát triển kinh tế của chính nước này. Trung Quốc đang dùng thỏa thuận này như là sự thúc đẩy đáng hoan nghênh cho quá trình chuyển đổi sang nền kinh tế dựa trên sự đổi mới. Paul Haenle, Chủ tịch Trung tâm chính sách toàn cầu Carnegie-Tsinghua tại Bắc Kinh, nói với NPR rằng: Hầu hết thông điệp tích cực “dường như hướng đến người dân Trung Quốc, như thể muốn nói rằng “Chúng ta sẽ không cho phép người Mỹ cản trở sự sự tăng trưởng của chúng ta, cản trở sự phát triển của chúng ta”.

Tổng thống Donald Trump trấn an rằng: Vòng đàm phán tiếp theo, sẽ giải quyết các vấn đề kinh tế khó khăn hơn, sẽ bắt đầu sớm.

Trung Quốc tăng trưởng chậm

Trung Quốc đã công bố các số liệu GDP năm 2019 và… chúng không tốt. Nền kinh tế lớn thứ hai thế giới năm 2019 đã tăng trưởng với tốc độ chậm nhất trong gần ba thập kỷ.

(Ảnh minh họa: FT)

Điều này không hoàn toàn bất ngờ, vì Trung Quốc đang đối phó với nợ gia tăng, thay đổi nhu cầu toàn cầu và tất nhiên cả cuộc chiến thương mại gây thiệt hại với Mỹ.

Thỏa thuận thương mại Mỹ-Trung được ký tuần qua đã làm tăng hy vọng cho nền kinh tế của đất nước lên một chút, nhưng vẫn còn những thách thức khác phải đối mặt.

Một số quan chức Chính phủ Trung Quốc lo ngại rằng bất kỳ sự gia tăng thất nghiệp lớn nào cũng có thể gây ra tình trạng bất ổn xã hội hoặc thậm chí là bạo loạn. Để tránh điều đó xảy ra, chính phủ đã và đang thúc đẩy nền kinh tế bằng các biện pháp kích thích như cắt giảm thuế quan và cắt giảm thuế suất.

Virus từ Trung Quốc

Nhiều nước đã tiến hành sàng lọc sân bay, cửa khẩu, biên giới sau khi loại coronavirus mới được tìm thấy ở Vũ Hán, Trung Quốc, trong đó có Mỹ và Nhật Bản.

 

(Ảnh: Internet)

Các nhà nghiên cứu vẫn chưa tìm ra nguồn gốc của virus 2019-nCoV hay cách thức lây truyền của nó, nhưng khả năng tiến hóa của coronavirus có nghĩa là có thể gây ra sự bùng phát từ “đáng lo ngại sang cực kỳ đáng lo ngại” và cần có “các biện pháp chủ động”.

Báo cáo về virus xuất hiện lần đầu vào ngày 30/12/2019 bởi các quan chức y tế Trung Quốc tại Vũ Hán, thành phố có hơn 11 triệu người.

Có hơn 40 trường hợp nhiễm virus đã được nhận diện. Hai người đã chết và lây lan sang ít nhất hai quốc gia: hai trường hợp ở Thái Lan và một người ở Nhật Bản từ những người đã ở Vũ Hán.

Trung tâm kiểm soát và phòng ngừa dịch bệnh Hoa Kỳ (CDC) và các tổ chức y tế khác đã kêu gọi quan chức y tế ở Vũ Hán sàng lọc xuất cảnh ở sân bay để tìm kiếm những người có thể đã bị nhiệm bệnh trước khi lên máy bay. Với trường hợp ở Mỹ, hành khách sẽ nhận được bảng câu hỏi về các triệu chứng và nhiệt độ cơ thể. Nếu có lo ngại, hành khách và thành viên gia đình sẽ được đưa đến cơ sở riêng để xét nghiệm và chăm sóc thêm. CDC bày tỏ quan ngại rằng khả năng có một trường hợp ở Mỹ là rất cao.

Hiện tại, các nhà nghiên cứu đang chạy đua với thời gian để xác định nguồn gốc virus, khả năng truyền từ người sang người và thời gian ủ bệnh. Theo CDC, hầu hết bệnh nhân ở Vũ Hán có liên quan đến thị trường hải sản và động vật lớn, tức là có khả năng đã lây từ động vật sang người. Nhưng cũng có một số người không có tiếp xúc như vậy, cho thấy khả năng lây từ người sang người cũng có thể xảy ra.

Các coronavirus đặc biệt khó xử lý vì chúng được tìm thấy ở cả động vật và con người, các trường hợp nhiễm từ động vật sang người có thể dẫn đến từ người sang người và rất nghiêm trọng. Đó là điều chúng ta đã được chứng kiến với dịch coronavirus SARS và MERS.

Boeing mất đơn hàng

Boeing đã hủy nhiều đơn đặt hàng hơn so với các giao dịch mua mới vào năm 2019, sau hai vụ tai nạn chết người và hàng loạt chiếc 737 MAX bị đóng băng hoạt động.

Cựu CEO Boeing Dennis Muilenberg. (Ảnh: Olivier Douliery/AFP/Getty Images)

Đây là lần đầu tiên công ty đăng thông tin về tình hình đơn hàng ảm đạm trong ít nhất ba thập kỷ. Công ty đã mất tổng cộng 87 đơn đặt hàng máy bay thương mại, trong khi đối thủ cạnh tranh châu Âu Airbus có 768 đơn hàng mới, theo CNBC.

Hội đồng quản trị của Boeing gần đây đã hất cẳng CEO Dennis Muilenburg, người đã tìm cách “giữ ghế” hơn một năm sau vụ tai nạn 737 MAX đầu tiên. Muilenberg mất 14,6 triệu USD cổ phiếu, nhưng ông vẫn rời công ty với số tiền bồi thường hơn 60 triệu USD.

Muilenberg đã được thay thế bằng Dave Calhoun, người đã nói với nhân viên rằng sẽ đưa 737 MAX trở lại bầu trời.

Tuy nhiên, công ty vẫn đang phải đối mặt với một cuộc điều tra của quốc hội. Hàng trăm trang tin nhắn nội bộ cho thấy các nhân viên đã chế giễu các nhà quản lý liên bang và nói đùa về các lỗ hổng phần mềm tiềm năng trong 737 MAX trước các sự cố chết người, theo New York Times.


Lục Kiếm