Thế giới tuần qua: Những mối quan hệ chua chát



Thế giới tuần qua: Những mối quan hệ chua chát

Lục Kiếm 8:15 21/7/2019

Một số mối quan hệ đang và sẽ tiếp tục sóng gió hơn bao giờ hết khi các động thái mới, kéo dài căng thẳng hơn, xuất hiện.

Tổng thống Hoa Kỳ Donald Trump (ở giữa bên trái) nói chuyện với Tổng thống Nga Vladimir Putin (ở giữa bên phải) khi Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ Recep Tayyip Erdogan (phía trên bên phải) và Tổng thư ký Liên Hợp Quốc Antonio Guterres (bên trái) gặp nhau bên lề Hội nghị thượng đỉnh G20 tại Osaka, Nhật Bản, ngày 29/6/2019

Thổ Nhĩ Kỳ đổ về Nga

Thổ Nhĩ Kỳ đang mạo hiểm mối quan hệ với Mỹ bằng cách mua hệ thống tên lửa phòng không do Nga sản xuất. Bất chấp các mối đe dọa từ Mỹ, Thổ Nhĩ Kỳ đã hoàn tất việc mua hệ thống S-400 tinh vi trị giá 2 tỷ USD của Nga. Quan ngại chủ yếu của Mỹ là các kỹ sư Nga có thể thiết lập hệ thống có khả năng do thám các máy bay chiến đấu bay ra khỏi căn cứ không quân Incirlik của Mỹ đóng ở Thổ Nhĩ Kỳ.

Thổ Nhĩ Kỳ tuyên bố họ có quyền mua hệ thống phòng thủ của riêng mình. Đến nay, họ mới có hệ thống Patriot do Mỹ sản xuất và NATO thiết lập. Trong nhiều năm, Thổ Nhĩ Kỳ đã cố gắng mua thêm hệ thống từ Mỹ. Nhưng khi ông Donald Trump đưa ra lời đề nghị vào năm 2018, họ đã từ chối vì nhận được lời đề nghị tốt hơn từ Nga. Ông Trump cũng đổ lổi cho Chính quyền Obama khi “để sổng” khách hàng Thổ Nhĩ Kỳ. Tuy nhiên, thực tế, Mỹ đã luôn đề nghị bán tên lửa Patriot cho Thổ Nhĩ Kỳ. Song các cuộc đàm phán đã sụp đổ khi Mỹ từ chối chia sẻ công nghệ nhạy cảm.

Phản ứng lại các vụ việc trên, Chính quyền Donald Trump đã chặn giao máy bay chiến đấu tàng hình F-35 cho Thổ Nhĩ Kỳ và đình chỉ huấn luyện phi công. Mỹ cũng đe dọa sẽ áp đặt các biện pháp trừng phạt kinh tế khắc nghiệt đối với Thổ Nhĩ Kỳ. Điều này được dự báo làm leo thang thêm mối quan hệ chua chát.

Tuy nhiên, các chuyên gia nghĩ rằng: Tổng thống Recep Tayyip Erdogan sẵn sàng thách thức Trump. Bởi Thổ Nhĩ Kỳ là đồng minh quá quý giá để mất do có vị trí chiến lược là cầu nối Âu - Á.

Tranh chấp đang tạo ra sự rạn nứt trong liên minh NATO. Dưới thời Erdogan, Thổ Nhĩ Kỳ đã bị chỉ trích trong NATO vì “chân đạp hai thuyền”. Việc mua S-400 có thể khiến nước này xa lánh các đồng minh. Tuy nhiên, việc mua bán cũng mang đến cho thế giới cái nhìn thoáng qua về tham vọng của Thổ Nhĩ Kỳ. Ông Erdogan muốn trở thành cường quốc độc lập mà không bị che khuất bởi cái bóng quá lớn của Mỹ, ngay cả khi điều đó đồng nghĩa với việc mạo hiểm hàng thập kỷ hữu nghị giữa hai nước.

Sóng gió trên tuyến đường dầu huyết mạch

Lực lượng Vệ binh Cách mạng Iran đã giữ tàu chở dầu nước ngoài đi qua eo biển Hormuz với 12 thành viên thủy thủ đoàn, cho rằng con tàu chở 1 triệu lít nhiên liệu hàng lậu, song chưa xác định được danh tính và quốc tịch của nó.

Một tàu chở dầu ở eo biển Hormuz.
Ảnh: Getty Images

Tuy nhiên, theo CNN, tàu chở dầu bị bắt giữ là MT Riah, có trụ sở ở Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất với cờ Panama, vốn bị mất tích hồi cuối tuần trước sau khi đi vào vùng biển Iran.

Các quan chức Hoa Kỳ đã bày tỏ lo ngại rằng: MT Riah đã bị Iran bắt giữ, một tuyên bố mà Bộ Ngoại giao Iran đã phản đối kịch liệt. Thay vào đó, Tehran cho biết: Ngày 17/7, Iran đã giải cứu con tàu sau khi nó gửi tín hiệu gặp nạn và kéo vào bờ để sửa chữa.

Bộ trưởng Ngoại giao Iran Mohammad Javad Zarif không thể trả lời câu hỏi: Liệu tàu chở dầu bị giam giữ bị cho là buôn lậu nhiên liệu có phải là con tàu đã được giải cứu hay không?

Tuy nhiên, Ngoại trưởng Mohammad Javad Zarif đã nói rằng: Iran đang tích cực tham gia vào các nỗ lực chống buôn lậu. Vụ bắt giữ có thể được xem là Iran đang cố gắng phát huy sự thống trị trên eo biển và gửi một thông điệp đến UAE - điều từ lâu đã thúc đẩy Mỹ đưa ra những chính sách cứng rắn hơn đối với Iran.

Căng thẳng trong khu vực tăng cao xuất phát từ mối quan hệ bất hòa giữa Mỹ và Iran. Mọi thứ đang ngày càng trở nên tồi tệ hơn. Mỹ tuyên bố đã bắn hạ máy bay không người lái của Iran khi nó bay quá gần tàu hải quân ở eo biển Hormuz cùng ngày mà Iran tuyên bố bắt giữ tàu chở dầu.

Chỉ một tháng trước, Iran đã bắn hạ máy bay không người lái của Mỹ, kích thích cơn tức giận của Chính quyền Trump. Dù cả hai bên đã bày tỏ không có ý định tiến đến xung đột vũ trang, nhưng căng thẳng vẫn tiếp tục tăng cao.

Bộ trưởng Ngoại giao Anh ngày 19/7 chỉ trích Iran đã bắt giữ hai con tàu của nước này, chứ không phải một như tuyên bố. Đây là những sự kiện mới nhất trong một loạt hành động leo thang trên tuyến đường hàng hải hẹp, nhưng lại có đến 20% nguồn cung cấp dầu của thế giới lại đi qua đây. Iran đã bác bỏ thông tin về con tàu thứ hai này.

Yêu cầu từ chức

Theo AP, hàng ngàn người Puerto Rico đã diễu hành trên đường phố trong nhiều ngày để yêu cầu Thống đốc Ricardo Rosselló từ chức sau vụ rò rỉ các cuộc trò chuyện nhóm thô tục của ông và nhiều người trong chính quyền của ông bị bắt về tội tham nhũng.

Người biểu tình cầm biểu ngữ biếm họa Thống đốc Ricardo Rosselló

Tuần trước, Trung tâm Báo chí Điều tra đã xuất bản gần 900 trang ghi lại cuộc trò chuyện nhóm (group chat) giữa Thống đốc và các trợ lý thân cận, trong đó có cả ngôn ngữ thô tục, thóa mạ. Hai trong những thành viên nội các của Rosselló đã từ chức giữa những lời chỉ trích.

Các cuộc biểu tình còn được thúc đẩy bởi làn sóng điều tra tham nhũng gần đây chống lại các quan chức hàng đầu trong Chính quyền Rosselló. Căng thẳng đang tăng cao khi người biểu tình và cảnh sát tiếp tục đụng độ. Cảnh sát đã bắn hơi cay vào đám đông. Đạn cao su cũng được sử dụng trong khi cảnh sát đuổi theo người biểu tình.

Các tàu du lịch đã tránh bến cảng San Juan trong bối cảnh bất ổn dân sự, khiến một số doanh nghiệp tỏ ra quan ngại. Thậm chí xa hơn là nhà đầu tư có thể e ngại dẫn đến thiệt hại lâu dài.

Tổng thống Trump cũng tham gia chỉ trích chống lại lãnh đạo Puerto Rico, thông qua Twitter, gọi họ là những kẻ tham nhũng và bất tài. “Mối thù” của ông với chính quyền địa phương bắt nguồn từ khi chính quyền liên bang chậm chạp triển khai viện trợ thảm họa sau cơn bão Maria năm 2017.

Những cuộc biểu tình lớn như thế này khá phổ biến ở Puerto Rico thể hiện sự thất vọng sâu xa của người dân đối với chính phủ. Ngay cả khi Rosselló tiếp tục chống lại lời kêu gọi từ chức, ông ta sẽ phải giải quyết sự ngờ vực của người dân, bắt nguồn từ lịch sử lâu dài của các cáo buộc tham nhũng của chính phủ.

Tuyên bố y tế khẩn cấp toàn cầu thứ năm trong lịch sử

Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) đã tuyên bố dịch Ebola tại Cộng hòa Dân chủ Congo là trường hợp khẩn cấp về sức khỏe toàn cầu. Song nhiều chuyên gia cho rằng: Tuyên bố này quá chậm trễ.

Các quan chức đã thiết lập các trạm sàng lọc ở Goma, nơi có cửa khẩu biên giới vào Rwanda

Căn bệnh này đã giết chết hơn 1.600 người, lan sang biên giới ở Uganda và Rwandan, nhưng lại rất khó nhận biết.

Quyết định trên được đưa ra sau khi một người đàn ông chết ở thành phố Goma của Congo, nơi có khoảng 2 triệu dân và một sân bay quốc tế sầm uất.

Tuyên bố khẩn về sức khỏe toàn cầu không phải là thông báo nhẹ nhàng. Trong quá khứ, chỉ có 4 lần tuyên bố tương tự được đưa ra, bao gồm cả dịch Ebola ở Tây Phi năm 2014-2016 đã giết chết hơn 11.000 người.

Một hội đồng các chuyên gia đã triệu tập ba lần trước đó để xác định xem liệu tình hình có leo thang đủ để tính là trường hợp khẩn cấp toàn cầu hay không và xác định là không. Sau đó, các tài liệu của WHO tiết lộ rằng: Các quan chức lo ngại một tuyên bố sẽ chọc giận các quốc gia liên quan và làm tổn thương nền kinh tế của họ.

Giám đốc của WHO, Tiến sĩ Tedros Adhanom Ghebreyesus đã “cầu xin” các nước không “đóng băng” biên giới vì điều này sẽ chỉ cản trở những nỗ lực khắc phục dịch bệnh.

Một tình trạng khẩn cấp về sức khỏe toàn cầu rất có thể sẽ thu hút sự chú ý của quốc tế hơn đối với dịch bệnh. Các chuyên gia từ lâu đã hối thúc WHO đưa ra tuyên bố với hy vọng thu hút thêm tài trợ cho các nỗ lực cứu trợ.


Lục Kiếm