Thế giới tuần qua: Năm mới bất ngờ mới



Thế giới tuần qua: Năm mới bất ngờ mới

Lục Kiếm 0:30 5/1/2020

Năm 2020 đã đến và nó cũng mang đến những diễn biến mới trong bức tranh tình hình thế giới: bất ổn quốc tế, khí hậu biến đổi, màn chạy trốn chẳng ai ngờ…

“Tư lệnh ngầm” Qassem Soleimani.

(Ảnh: Văn phòng báo chí của Lãnh đạo tối cao Iran/Anadolu Agency/Getty Images)

Iran thề sẽ trả thù

Lầu Năm Góc tuyên bố rằng Hoa Kỳ đã giết một chỉ huy quân sự chủ chốt của Iran trong một cuộc không kích tại sân bay quốc tế Baghdad, đưa căng thẳng leo thang trong khu vực lên một tầm cao mới.

Lầu Năm Góc cho biết, cuộc tấn công này nhằm ngăn chặn các kế hoạch tấn công của Iran trong tương lai đối với nhân viên Mỹ. Iran đã nói rõ rằng họ sẽ không chấp nhận. Lãnh đạo tối cao Iran, Ayatollah Ali Khamenei, thề rằng sẽ có một cuộc trả thù mạnh mẽ trước cái chết của tướng Qassem Soleimani, có biệt danh “tư lệnh ngầm” vì hiếm khi xuất hiện trước công chúng, dù là một trong những người quyền lực nhất tại Trung Đông, người đã bị giết trong một cuộc không kích của Mỹ ở Baghdad vào sáng sớm ngày 3/1.

Việc giết Soleimani là chưa từng có trong lịch sử Trung Đông hiện đại. Người này là một nhà lãnh đạo quân sự quan trọng và là biểu tượng của chế độ Iran.

Các nhà lập pháp Hoa Kỳ khá đồng ý rằng cái chết của Soleimani là không thể tránh khỏi, nhưng các nhà lãnh đạo Dân chủ bày tỏ quan ngại về cách các cuộc không kích được xử lý và công bố. Ứng cử viên tổng thống Joe Biden nói rằng bằng cách khoe khoang về cuộc tấn công, Tổng thống Trump đã “ném thuốc nổ vào trong hộp lửa” có thể dẫn đến một cuộc xung đột mới tàn khốc ở Trung Đông. Trong khi đó, Nga đã gửi lời chia buồn tới Iran và gọi cuộc không kích của Mỹ là một sai lầm dù rằng ngay ngày cuối năm 2019 hai vị tổng thống đã có cuộc điện đàm được cho là khá nồng ấm và thân thiện.

Căng thẳng giữa Mỹ và Iran đã được xây dựng trong nhiều năm, kể từ khi Tổng thống Trump tuyên bố rút khỏi thỏa thuận hạt nhân Iran. Sau đó, các dân quân được Iran hậu thuẫn đã tấn công vào các tài sản của Mỹ ở Trung Đông, bao gồm một cuộc tấn công giết chết một nhà thầu Mỹ và các thành viên quân đội bị thương, cũng như cuộc biểu tình tràn vào Đại sứ quán Mỹ nhằm phản đối cuộc không kích giết chết 25 người hôm 29/12. Sau đó, Bộ trưởng Quốc phòng Mark Esper lên tiếng cảnh báo họ sẽ phải hối hận. Và hẳn cuộc không kích giết chết Soleimani chính là câu trả lời hiện thực.

Thep NYT, hai tổng thống Mỹ trước Trump đã bác bỏ kế hoạch giết Soleimani, vì quan ngại hậu quả gây ra. Vì Iran thề sẽ trả đũa, giờ Hoa Kỳ gần như đã bật chế độ quốc phòng ở Trung Đông: Bộ Ngoại giao kêu gọi công dân ở Iraq “rời khỏi nước này ngay lập tức” và một phần của thành phố New York đang được tăng cường an ninh. Lầu Năm Góc công bố kế hoạch triển khai thêm khoảng 3.500 binh sĩ tới Trung Đông để tham gia cùng 5.200 quân nhân đã đóng quân tại Iraq. Israel, đồng minh thân cận với Mỹ, bị Iran chỉ trích là “đồng phạm” trong vụ Soleimani, cũng cho biết đã bắt đầu thực hiện các biện pháp phòng hộ.

Tại Iran, hàng chục ngàn người đã xuống đường biểu tình chống Mỹ và các sự kiện leo thang giữa hai nước ở Iraq. Một số thành viên của Quốc hội và các ứng cử viên tổng thống bày tỏ sự phẫn nộ về việc không thông báo trước cuộc tấn công cũng như yêu cầu báo cáo sau khi vụ việc xảy ra.

Lại vũ khí hạt nhân

Kim Jong Un phát biểu cho năm mới vào ngày 30/12/2019.

(Ảnh: Jung Yeon-je/AFP/Getty Images)

Nhà lãnh đạo Triều Tiên Kim Jong-un đã nói trong bài phát biểu năm mới rằng Triều Tiên sẽ từ bỏ lệnh cấm hạn chế vũ khí hạt nhân và tên lửa đạn đạo tầm xa, tuyên bố rằng “sẽ không bao giờ phi hạt nhân hóa trên bán đảo Triều Tiên” trừ khi Mỹ giảm các chính sách “thù địch”. Điều đó có nghĩa là đất nước này sẽ tiếp tục phát triển các chương trình hạt nhân và giới thiệu “vũ khí chiến lược mới”, sau khi Mỹ bỏ lỡ “hạn chót”.

Triều Tiên đã không tiến hành vụ thử tên lửa tầm xa hoặc hạt nhân trong hơn hai năm, nhằm đạt được một bước đột phá trong các cuộc đàm phán do mối quan hệ cá nhân thân thiện giữa lãnh đạo hai bên Mỹ-Triều, mà Trump thường gọi đây là một thành tựu ngoại giao.

Kim Jong-un đã cáo buộc chính quyền Trump không đáp ứng thời hạn cuối năm để nhượng bộ trong các cuộc đàm phán hạt nhân và cảnh báo rằng Triều Tiên sẽ sớm tiết lộ “vũ khí chiến lược mới”, theo AP.

Một số chuyên gia nói rằng Triều Tiên rất nhạy cảm với các cuộc bầu cử ở Mỹ, và có thể tránh tham gia vào các cuộc đàm phán nghiêm túc trong năm tới, đặc biệt là khi Tổng thống Trump sẽ phải đối mặt với một phiên tòa luận tội.

Hôm 31/12/2019, Tổng thống Trump đã nói với các phóng viên rằng ông đã hòa hợp với Kim Jong-un và nhà lãnh đạo Triều Tiên “đã ký thỏa thuận nói về phi hạt nhân hóa”, đề cập đến tài liệu hội nghị thượng đỉnh Singapore đã ký năm 2018. “Tôi nghĩ ông ấy là người một lời đã nói, tứ mã nan truy, vì vậy chúng tôi sẽ tìm ra cách đi đến tiếng nói chung.”

Sau hội nghị thượng đỉnh Singapore, Chủ tịch Hội đồng đối ngoại Richard Haas nói với Axios rằng tuyên bố về phi hạt nhân hóa mới chỉ ở dạng “hoàn toàn khao khát” với rất ít chất và “không có định nghĩa về phi hạt nhân hóa”.

Ngọn lửa nước Úc

Ô tô xếp hàng để rời khỏi thị trấn BHRans Bay ở New South Wales. Chính quyền Úc đang chạy đua để sơ tán hàng ngàn người

mắc kẹt ở các bang New South Wales và Victoria trước khi nhiệt độ cao và gió mạnh quay trở lại, còn quân đội giúp mọi người thoát khỏi đám cháy dữ dội bằng đường hàng không và đường biển.

(Ảnh: Peter Parks/AFP/Getty Images)

Các vụ cháy rừng ở Úc đang ngày càng trở nên nguy hiểm hơn. Hỏa hoạn đã đi qua mọi tiểu bang, nhưng New South Wales là nơi bị ảnh hưởng nặng nề nhất với ít nhất 17 trường hợp tử vong kể từ khi đám cháy bắt đầu bùng lên.

Một khu vực được gọi là “Khu du khách không ra ngoài” đã được thành lập trước dự đoán nhiệt độ khắc nghiệt hơn có thể khiến tình hình càng thêm tồi tệ. Sở cứu hỏa đã kêu gọi tất cả du khách rời đi trước thứ bảy (4/1), khi nhiệt độ không khí có thể lên tới 40 độ C, có nghĩa là không có hồi kết cho các vụ cháy rừng đã tàn phá nước Úc trong nhiều tuần.

Một cuộc đào tẩu

Ảnh: Kazuhiro Nogi/AFP/Getty Images

Câu chuyện về cựu lãnh đạo Nissan, Carlos Ghosn, đã có một bước ngoặt bất ngờ. Người đàn ông này đã tìm cách chạy trốn khỏi Nhật Bản và ẩn náu ở Lebanon, trong khi đang phải đối mặt với các phiên tòa vì một loạt cáo buộc liên quan đến vấn đề tài chính ở Nissan.

Động thái này đã khiến khá nhiều người ngạc nhiên, bao gồm cả luật sư của Ghosn và chính phủ Pháp (Ghosn giữ cả hai quốc tịch Pháp và Lebanon).

Ghosn nói rằng ông không trốn tránh phiên tòa - nhưng có vẻ ông đã làm vậy rồi - mà là thoát khỏi cái mà ông gọi là một hệ thống tư pháp Nhật Bản gian lận và phân biệt đối xử.

Ghosn đã bị giam giữ lần đầu tiên tại Nhật Bản vào tháng 11/2018 và được tại ngoại cho đến khi bị tù lại vào tháng 4 tới đây. Chính phủ Lebanon tuyên bố sẽ hỗ trợ Ghosn trong nỗ lực tìm kiếm một phiên tòa công bằng. Trong khi đó, Interpol đã đưa ra “thông báo đỏ” yêu cầu Lebanon bắt giữ Ghosn, dù rằng họ khẳng định điều này chưa đồng nghĩa với lệnh truy nã quốc tế (tuy nhiên, trong thực tế lịch sử Interpol, “thông báo đỏ” thường là cách nói ý nhị hơn của lệnh truy nã quốc tế).

“Đánh bạc” ở Libya

Tổng thống Recep Tayyip Erdoğan.

(Ảnh: Turkish Presidency/Murat Cetinmuhurdar/Handout/Anadolu Agency/Getty Images)

Quốc hội Thổ Nhĩ Kỳ hôm 2/1 đã ủy quyền cho Tổng thống Recep Tayyip Erdoğan triển khai quân đội đến Libya. 

Libya đã rơi vào trạng thái chiến tranh và bất ổn kể từ khi Muammar Ghaddafi bị lật đổ vào năm 2011.

Thổ Nhĩ Kỳ ủng hộ chính phủ Libya mới được Liên Hợp Quốc công nhận, đang đấu tranh để đẩy lùi cuộc tấn công kéo dài nhiều tháng của phiến quân vào thủ đô Tripoli dưới sự chỉ huy Khalifa Haftar. Những người ủng hộ Haftar bao gồm UAE, Ai Cập, Jordan, Ả-rập Xê-út và Nga.

Thổ Nhĩ Kỳ đã cung cấp xe bọc thép và máy bay không người lái vũ trang cho chính phủ ở Tripoli. Nhưng máy bay không người lái tinh vi từ UAE và lính đánh thuê từ Wagner Group của Nga lấy lại sự cân bằng.

Biện pháp mới, có hiệu lực trong một năm, ủy quyền cho Erdoğan đối phó với tất cả các mối đe dọa và rủi ro an ninh, gây nguy hiểm cho lợi ích quốc gia Thổ Nhĩ Kỳ. Bộ trưởng Quốc phòng Hulusi Akar nói trên truyền hình rằng quân đội Thổ Nhĩ Kỳ sẽ cung cấp “hỗ trợ kỹ thuật và huấn luyện quân sự”.

Hôm 2/1, Tổng thống Trump kêu gọi thận trọng trong cuộc điện đàm với Erdoğan, cảnh báo rằng “sự can thiệp của nước ngoài đang làm phức tạp tình hình” ở Libya, theo Nhà Trắng.

Soner Cagaptay, Giám đốc Chương trình nghiên cứu Thổ Nhĩ Kỳ của Viện Washington, nói rằng Thổ Nhĩ Kỳ sẽ khó có thể duy trì sự hiện diện quân sự ở Libya nếu không có sự ủng hộ của Nga. Do đó, hội nghị thượng đỉnh vào tuần tới giữa Erdoğan và tổng thống Nga sẽ rất quan trọng.

Theo Cagaptay, những gì diễn ra ở Syria cho thấy Erdoğan không muốn mạo hiểm đối đầu trực tiếp với Nga và cũng sẽ như vậy ở Libya. Còn ông Putin dù ủng hộ Haftar, nhưng cũng không muốn “dội gáo nước lạnh” lên Erdoğan và có khả năng khiến nhà lãnh đạo Thổ Nhĩ Kỳ “sửa hàng rào quan hệ” với Washington. Do đó, có thể sẽ xảy ra “thỏa thuận chia sẻ quyền lực mềm” ở Libya.

“Trong lúc không có sự lãnh đạo của Mỹ, người châu Âu thì đang cãi nhau - người Ý và người Pháp chẳng hạn, thì Thổ Nhĩ Kỳ và Nga có thể nổi lên như những tay môi giới quyền lực ở Libya, tương tự như trường hợp ở Syria.”

Erdoğan có lý do để gây dựng ảnh hưởng ở Libya. Haftar chiến thắng có thể xé toạc thỏa thuận hàng hải gần đây giữa Libya và Thổ Nhĩ Kỳ, khiến Thổ Nhĩ Kỳ có khả năng bị bủa vây bởi Hy Lạp, Síp, Israel và Ai Cập. Sự sụp đổ của chính phủ Tripoli cũng sẽ khiến Erdoğan chỉ còn một đồng minh thân cận ở Trung Đông là Qatar.

Hàng rào quanh Tik Tok

(Ảnh minh họa: Aïda Amer/Axios)

Quân đội Hoa Kỳ đã cấm các thành viên sử dụng ứng dụng video phổ biến Tik Tok trên điện thoại thuộc sở hữu của chính phủ, do lo ngại an ninh quốc gia.

Ứng dụng được sử dụng để tạo và chia sẻ các video ngắn có thể thu hút hàng triệu lượt xem. Nó cũng thuộc sở hữu của một công ty Trung Quốc và các nhà lập pháp, dù hai bên bờ đối lập, đều kêu gọi cần có quy định chặt chẽ hơn do lo ngại ứng dụng có thể được sử dụng để thu thập dữ liệu cá nhân của công dân Mỹ.

Tik Tok đã đồng ý trả hàng triệu đô la tiền phạt cho Hoa Kỳ vào đầu năm 2019 để giải quyết cáo buộc thu thập thông tin cá nhân của người dùng dưới 13 tuổi. Hải quân ban hành lệnh cấm Tik Tok tương tự vào giữa tháng 12/2019.

Trong khi đó, công ty mẹ của TikTok, ByteDance, đang cân nhắc xây dựng trụ sở bên ngoài Trung Quốc, có vẻ là nhằm xóa đi những quan ngại về bảo mật và an ninh trên. Singapore, Dublin và London là những ứng viên tiềm năng. Không có thành phố nào của Hoa Kỳ được xem xét.


Lục Kiếm

Từ Khóa :