Thế giới khủng khiếp ra sao không có cây xanh?



Thế giới khủng khiếp ra sao không có cây xanh?

Thu Thủy 16:40 8/6/2017

Theo số liệu đến năm 2015, ước tính có 3,04 nghìn tỉ cây xanh trên trái đất, che phủ được 31% diện tích thế giới. Mỗi năm, có 15 tỉ cây xanh bị chặt hạ. Vì vậy theo giải thuyết, chỉ cần khoảng 200 năm nữa, các cánh rừng trên thế giới sẽ hoàn toàn biến mất. Theo kịch bản, điều gì sẽ xảy ra nếu thế giới mất đi các cánh rừng tự nhiên?

Kịch bản nào cho thế giới khi vắng bóng cây xanh?

Thiếu hụt một nửa lượng oxi

Oxi chiếm khoảng 21% khí quyển trái đất. Tuy nhiên, chỉ một nửa lượng oxi trong đó do cây cối, thực vật sinh ra trong quá trình quang hợp. Nửa còn lại được tạo ra bởi đại dương, các sinh vật biển siêu nhỏ gọi là sinh vật phù du.

Do đó, nếu cây xanh biến mất, vẫn có thể có oxi nhưng nồng độ sẽ thấp hơn. Và lượng oxi như vậy có đủ cho con người tồn tại? Trong một năm, những cây ra lá khi trưởng thành sẽ sản sinh ra ngày càng nhiều oxi, đủ cho 10 người thở. Nếu các sinh vật phù du cung cấp cho chúng ta được một nửa lượng oxi nhu cầu, ở mức dân số hiện tại, chúng ta có thể sống sót trên Trái đất ít nhất 4.000 năm trước khi kho chứa oxi trống rỗng. Tuy nhiên, giả thuyết này chưa bao gồm các yếu tố khác như: sự gia tăng dân số sẽ làm giảm lượng oxi có sẵn, hay như khi sinh vật phù du ở thời kỳ phát triển mạnh có thể sản xuất ra nhiều oxi hơn...

Ảnh: The Sleuth Journal

Tuy nhiên, cây xanh còn có nhiều tác dụng khác trong việc cung cấp và tạo ra điều kiện sống lý tưởng, thích hợp cho con người, ngoài việc cung cấp oxi. Ai cũng biết tầm quan trọng, sự thiết yếu của oxi tới cuộc sống của con người, nhưng đó chỉ là yếu tố cần, yếu tố đủ cho sự sống còn có nhiệt độ, khí hậu, không khí trong lành... cũng phụ thuộc lớn vào mật độ cây xanh trên thế giới.

Trái Đất nóng lên

Một trong những vai trò quan trọng nhất của cây xanh là làm mát, điều hòa không khí. Hệ thực vật trên trái đất đã khiến cuộc sống của chúng ta dễ chịu hơn, nhất là việc cung cấp bóng râm trong những ngày oi nóng. Theo chương trình môi trường quốc gia Mỹ, các khu rừng che phủ được khoảng 30% diện tích hành tinh, hầu hết tập trung nhiều ở 10 quốc gia: Mỹ, Canada, Liên bang Nga, Brazil, Trung Quốc, Úc, Cộng hoà dân chủ Congo, Indonesia, Peru và Ấn Độ.

Tuy nhiên, rừng của chúng ta đang ngày càng mất đi. Ước tính có khoảng 13 triệu ha (gần bằng diện tích Hy Lạp) rừng biến mất mỗi năm. Nạn phá rừng xảy ra do tình trạng gia tăng dân số và nhu cầu sản xuất nông nghiệp, công nghiệp ngày một nhiều. Còn người đã chặt hạ cây cối để lấy chỗ cho sự phát triển mới.

Cây cung cấp cho con người gỗ, nhiên liệu, thực phẩm, thuốc, cao su và các sản phẩm khác được sử dụng trong cuộc sống hàng ngày: vật liệu xây dựng, nguyên liệu cháy, nguyên liệu sản xuất giấy... Chuyện gì sẽ xảy ra nếu cây được trồng thêm hoặc chặt hạ?

Có một điều không ai phủ nhận là sự tồn tại của cây xanh ảnh hưởng tới khí hậu trái đất. Dù không tạo ra tuyết trong ngày nắng nóng nhưng có cây xanh là có sự khác biệt.

Trước tiên, chúng ta cần phân biệt 2 khái niệm: khí hậu và thời tiết. Thời tiết thường diễn ra ngắn hạn, thường được dự báo trong các bản tin thời tiết ngày hoặc tuần, còn khí hậu là thời tiết trong khoảng thời gian dài, thường là 30 năm. Và khí hậu trái đất đang dần tăng 1 – 1,5 độ trong thế kỷ qua, một phần nguyên nhân từ sự sụt giảm diện tích rừng trên toàn cầu.

Không khí không được điều hòa

Cây xanh có khả năng làm mát không khí

Mỗi bộ phận của cây xanh, từ rễ đến lá đều đóng vai trò kiểm soát khí hậu. Lá cây giúp điều hòa, làm mát không khí qua quá trình thoát hơi và bốc hơi nước, giúp giải phóng độ ẩm vào trong không khí. Với mắt người, thoát hơi và bốc hơi nước ở cây là các quá trình vô hình, nhưng theo điều tra địa chất của Mỹ (USGS) một cây sồi lớn có khả năng vận chuyển 40.000 gallon (khoảng hơn 151.000 lít) nước vào bầu khí quyển trong vòng một năm. Quá trình này cực hữu ích trong việc giảm mưa bão vì nó trả lại độ ẩm cho bầu khí quyển, làm cân bằng ẩm.

Nhờ khả năng điều hòa, làm mát không khí mà ở những khu vực có cây xanh thì cư dân giảm thiểu được nhu cầu sử dụng năng lượng. Xung quanh các tòa nhà, văn phòng thường trồng cây xanh như một chiến lược tạo bóng mát cho ngày hè cũng như cản gió lạnh vào mùa đông.

Với một số quy hoạch, cây đô thị có thể giúp giảm thiểu ảnh hưởng của hiệu ứng “đảo nhiệt đô thị” - hiện tượng không khí ở khu vực trung tâm đô thị cao hơn không khí ở vùng ngoại ô vì các khu đô thị tạo ra và giữ nhiệt.

Bản đồ nhiệt độ ở các khu vực đô thị chỉ rõ hiện tượng đảo nhiệt đô thị. Ảnh: biendoikhihau

Trong những ngày qua, tại Hà Nội cũng như khu vực Bắc Bộ xảy ra nắng nóng cao điểm, nhiệt độ đạt mức kỷ lục, có nơi trên 41 độ C. Ngoài các nguyên nhân về bức xạ mặt trời cường độ rất cao, hoạt động của áp thấp nóng phía Tây, còn có nguyên nhân từ “đảo nhiệt đô thị”. Tại nơi có khí hậu nhiệt đới, khi bề mặt xây dựng không được che nắng và không có cây cối, không gian xanh để ngăn chặn ánh nắng mặt trời thì “đảo nhiệt đô thị” xảy ra mạnh.

Không riêng gì Việt Nam, theo các nghiên cứu ở Atlanta, nhiệt độ trung tâm thành phố cao hơn 5 - 8 độ so với ở vùng ngoại ô. NASA cho rằng điều này trở thành nguyên nhân làm gia tăng số lượng bão ở địa phương.

Phoenix cũng nóng hơn các vùng ở xa trung tâm. Trong năm 1950, nhiệt độ tại Phoenix cao hơn khu vực Tượng đài Casa Grande gần đó tới 6 độ. Tới năm 2007, nhiệt độ giữa 2 nơi có sự cách biệt tới 14 độ.

Khi cây xanh phát triển ở các khu vực đô thị, cả nhiệt độ bề mặt và nhiệt độ không khí đều giảm. Cây xanh có tác dụng hấp thụ bớt lượng nhiệt phát sinh từ các hoạt động của đô thị (xe cộ, giao thông, điều hòa nhiệt độ, máy làm mát).

Các nhà nghiên cứu đã phát hiện rằng chỉ cần trồng 1 cây xanh ở phía tây và một cây ở phía nam của ngôi nhà là có thể giảm đáng kể mức tiêu thụ năng lượng của gia chủ. Nghiên cứu của Cơ quan Bảo vệ Môi trường Mỹ chỉ ra mỗi năm, chi phí làm mát giảm từ 8 – 18% và chi phí sưởi ấm cũng giảm 2-8% nếu xung quanh nhà có cây xanh.

Trồng cây xanh được biết đến là giải pháp hữu hiệu nhất để ngăn chặn sự ấm lên toàn cầu. Theo đó cây sẽ hấp thu lượng cacbon trong không khí, có thể tác động tích cực tới kiểm soát nhiệt độ toàn cầu. Thông thường, cây sẽ làm mát trái đất bằng cách hấp thụ khí CO2 và giải phóng hơi nước vào không khí. Ở vùng nhiệt đới, nước tự bốc hơi từ cây cối, làm tăng mây che phủ và giữ nhiệt độ mát hơn.

Không có màng lọc bụi tự nhiên

Cây xanh có khả năng lọc ô nhiễm, khiến môi trường trong lành hơn. Ảnh: Luxury Travels

Cây cối luôn được ví là “lá phổi xanh”. Lá cây giúp lọc các thành phần bẩn, độc hại có trong không khí, như hạt bụi, ozon, khí CO và các chất ô nhiễm không khí khác như SO2, NOx, bụi siêu mịn PM10, PM2.5... Qua quá trình quang hợp, cây loại bỏ khí CO (khí nhà kính) và giải phóng oxi vào không khí. Cây cối cũng hấp thụ khí CO2, tùy thuộc vào kích thước mà có thể hấp thụ được khoảng 15 – 362 kg CO2 mỗi năm.

Nếu không có cây xanh lọc bụi và các chất ô nhiễm, con người sẽ khó thở và mắc nhiều bệnh mạn tính do không khí ô nhiễm gây ra. Tuy nhiên, cây cối không cứu được con người khỏi sương mù quang hóa, một dạng ô nhiễm không khí xảy ra ở tầng đối lưu của khí quyển có thể gây nên hệ quả nghiêm trọng với con người và sinh vật. Sương mù quang hóa cũng xảy ra khi ánh sáng mặt trời kết hợp với chất hóa học như khói xả của ô tô vì sẽ tạo ra những hợp chất độc hại.

Năm 2012, ô nhiễm không khí ước tính gây ra 3,7 triệu trường hợp tử vong sớm trên thế giới. Nếu ô nhiễm không khí ngày càng gia tăng thì khẩu trang chống độc và “không khí sạch” đóng chai có thể là những mặt hàng có giá cao.

Tóm lại, cây xanh không chỉ giúp giảm nhiệt độ trái đất, điều hòa không khí, giảm sự bốc hơi của nhựa đường, khiến nhà cửa mát mẻ hơn mà còn giảm thói quen sử dụng năng lượng của con gnười (phần nào làm chậm quá trình biến đổi khí hậu) và giảm thiểu hoặc loại bỏ ô nhiễm không khí.

Không phải ngẫu nhiên những nơi sạch nhất và đáng sống nhất, trong mắt nhiều người tựa “thiên đường” lại được thiết kế để đô thị con người có thể hài hòa với màu xanh của cỏ cây. Cho thấy, con người - vốn luôn tự hào về khả năng kiểm soát của mình - hoàn toàn có thể sống cùng cây xanh thay vì chặt hạ bởi những lý do “quy hoạch” thiếu thuyết phục.


Thu Thủy

Theo Science + environment