Tháo gỡ rào cản môi trường kinh doanh và đầu tư cho doanh nghiệp tư nhân



Tháo gỡ rào cản môi trường kinh doanh và đầu tư cho doanh nghiệp tư nhân

Vĩ Thanh 14:10 27/10/2017

Trong phiên thảo luận “Tháo gỡ rào cản môi trường kinh doanh và đầu tư cho doanh nghiệp tư nhân” các diễn giả đã đưa ra rất nhiều ý kiến nhằm giúp doanh nghiệp tư nhân có thêm nhiều cơ hội phát triển trong thời gian sắp tới.

Từ trái qua phải: Ông Tạ Quyết Thắng - Tổng Giám đốc Công ty TNHH Sơn Trường; Ông Vũ Đình Ánh - Chuyên gia kinh tế; Ông Nguyễn Văn Đệ - Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp tỉnh Thanh Hóa; Ông Đậu Anh Tuấn - Trưởng ban Pháp chế, VCCI; Chuyên gia kinh tế - Giáo sư  Đặng Hùng Võ - Nguyên thứ trưởng Bộ tài nguyên môi trường; Ông Vũ Huy Đông - Chủ tịch HĐQT/Tổng Giám đốc Công ty cổ phần Damsan.

Không chỉ thảo luận về “Doanh nghiệp tư nhân - Động lực để phát triển kinh tế”, các diễn giả tham gia sự kiện do VCCI tổ chức còn thảo luận về vấn đề Tháo gỡ rào cản môi trường kinh doanh và đầu tư cho doanh nghiệp tư nhân. Trong đó, các chuyên gia, các nhà quản lý đã thảo luận về thực tiễn, hiệu quả triển khai những chính sách hỗ trợ phát triển kinh tế tư nhân hay việc phân bổ các nguồn lực như: nguồn vốn, đất đai… làm sao để kinh tế tư nhân thực sự trở thành động lực phát triển của nền kinh tế.

Trước khi các diễn ra đi vào thảo luận những vẫn đề cụ thể, ông Đậu Anh Tuấn - Trưởng Ban Pháp chế Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) đã khái quát bức tranh về doanh nghiệp tư nhân Việt Nam.

Theo đó, Việt Nam hiện có hơn 600 nghìn doanh nghiệp tư nhân đang hoạt động. Con số này được dự kiến chạm ngưỡng 1 triệu doanh nghiệp tư nhân vào năm 2020. Hầu hết đều là doanh nghiệp trẻ thành lập từ năm 2000 trở lại đây, chiếm phần lớn là doanh nghiệp siêu nhỏ. Doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực thương mại - dịch vụ chiếm tỷ trọng lớn nhất, tiếp đến là xây dựng, công nghiệp.

Khảo sát cho thấy, các doanh nghiệp gặp khó khăn ở các phương diện như: Khách hàng, thị trường; Tiếp cận vốn vay; Lao động và chất lượng lao động; Thanh tra, kiểm tra; Tiếp cận đất đai; Vấn đề chi phí không chính thức…

Cụ thể: doanh nghiệp quy mô đầu tư bé, hiệu quả kinh doanh càng thấp. Mức độ hội nhập kết nối của doanh nghiệp tư nhân vào chuỗi toàn cầu cũng rất thấp. Doanh nghiệp càng lớn càng có khả năng tiếp cận vốn; ngược lại doanh nghiệp càng bé khả năng tiếp cận vốn càng thấp. Lao động có chất lượng chưa cao. Thủ tục hành chính như: Thuế, phí, lệ phí, đất đai, quản lý thị trường….vẫn là những khó khăn mà doanh nghiệp tư nhân phải đối mặt. Các doanh nghiệp lớn thanh kiểm tra càng nhiều hơn. “Điều đó lý giải vì sao nhiều doanh nghiệp không muốn lớn, vì càng lớn càng rủi ro càng cao, càng tốn chi phí”, ông Đậu Anh Tuấn nói.

Việc tiếp cận đất đai của doanh nghiệp tư nhân vẫn còn khó khăn. 65% doanh nghiệp gặp khó khăn trong thực hiện thủ tục hành chính đất đai, không chỉ giá đất cao, giải phóng mặt bằng… Vấn đề chi phí không chính thức, ông Tuấn cho biết: Việc chi trả chi phí này khá phổ biến và tồn tại ở cả doanh nghiệp lớn và doanh nghiệp nhỏ.

Ông Nguyễn Văn Đệ - Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp tỉnh Thanh Hóa

Hiện tại, ngân sách đang có sự đóng góp của doanh nghiệp nhỏ và vừa. Tuy nhiên, kỳ vọng của Thủ tướng về khối doanh nghiệp này vẫn chưa đạt bởi hai yếu tố và con người và rào cản kinh doanh. Bên cạnh đó, vấn đề bình đẳng kinh tế thị trường và chính sách còn nhiều bất cập. 

Thiếu vốn: hiện tượng phổ biến

TS Vũ Đình Ánh - Chuyên gia tài chính ngân hàng - cũng cho biết: Thiếu vốn là chủ đề được đề cập đến nhiều nhất khi nói đến kinh tế tư nhân. Đây là hiện tượng phổ biến ở hầu hết nước đang phát triển và chuyển đổi.

Phát triển mạnh hình thức công ty cổ phần là giải pháp có thể tăng quy mô doanh nghiệp ngay từ bước khởi đầu. Hơn nữa, hình thức công ty cổ phần sẽ tạo điều kiện thúc đẩy công khai tài chính, một trong những điểm yếu đang ngăn cản khu vực kinh tế tư nhân tiếp cận với nguồn vốn tín dụng ngân hàng.

Dĩ nhiên, ngoài các chính sách và cơ chế tài chính để hình thức công ty cổ phần trở thành lựa chọn đầu tiên của các nhà doanh nghiệp thì sự phát triển của thị trường tài chính phi ngân hàng, đặc biệt là thị trường chứng khoán phi tập trung đóng vai trò quyết định.

Như vậy, do quy mô vốn nhỏ và khả năng tự tài trợ bị hạn chế bởi hình thức tổ chức doanh nghiệp và thị trường tài chính phi ngân hàng kém phát triển, nên khu vực kinh tế tư nhân trông cậy rất nhiều vào việc vay ngân hàng để bù đắp sự thiếu hụt vốn kinh doanh. Theo số liệu chính thức, tỷ trọng tín dụng cho kinh tế tư nhân hiện nay trong tổng tín dụng ngân hàng còn thấp, cách xa so với nhu cầu của khu vực này cũng như không tương xứng với vai trò và vị thế của nó trong nền kinh tế.

Nguyên nhân chủ yếu của tình trạng các doanh nghiệp thuộc kinh tế tư nhân phải dựa vào vốn từ bên trong mà ít có khả năng tiếp cận với nguồn vốn từ bên ngoài, cụ thể là với nguồn vốn tín dụng ngân hàng thương mại chính là niềm tin.

Nói về quỹ bảo lãnh tín dụng cho các doanh nghiệp ngoài quốc doanh, ông Ánh cho rằng: Đó là giải pháp hữu hiệu. Tuy nhiên, không nên tự giới hạn đối tượng là các doanh nghiệp vừa và nhỏ mà nên mở rộng thành Quỹ bảo lãnh tín dụng cho doanh nghiệp ngoài quốc doanh. Kinh nghiệm trong và ngoài nước cho thấy doanh nghiệp càng lớn càng có nhu cầu vay vốn ngân hàng.

Bên cạnh đó, việc hợp thức hoá và phát triển thị trường bất động sản có ý nghĩa quan trọng không chỉ với mở rộng tín dụng ngân hàng cho kinh tế tư nhân mà còn cải thiện nguồn nội lực của khu vực này.

 

Chính sách thuế còn nhiều bất cập

Thuế là vấn đề quan trọng thứ hai sau vốn, nhưng lại được các doanh nghiệp thuộc khu vực tư nhân nói đến nhiều nhất. Hầu hết ý kiến đều cho rằng: Hiện nay, thuế quá cao. Do đó yêu cầu được ưu đãi, miễn giảm và chính sách thuế mang nặng tính tận thu. Kết quả là hệ thống thuế quá phức tạp với những ưu đãi tràn lan không công bằng.

Ông Ánh cho biết: Muốn vậy, cần triệt để loại bỏ tất cả ưu đãi thuế, kể cả ưu đãi theo tiêu chí thành phần kinh tế, theo ngành nghề hay điều kiện địa lý vì rất dễ nảy sinh những tiêu cực và khó quản lý trong khi các điều kiện con người, tổ chức và cơ sở vật chất quản lý còn nhiều hạn chế.

Trước mắt, chỉ duy trì ưu đãi thuế chung cho các doanh nghiệp mới thành lập, đồng thời có thể thay thế các ưu đãi thuế khác bằng các hình thức hỗ trợ tài chính từ Nhà nước căn cứ vào mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội, khả năng tài chính của Nhà nước và chấm dứt hỗ trợ khi thấy không cần thiết trên cơ sở tập trung những nỗ lực quản lý tài chính Nhà nước vào việc hỗ trợ này.

Ngoài thuế xuất nhập khẩu, hai sắc thuế quan trọng nhất với kinh tế tư nhân là thuế thu nhập doanh nghiệp và thuế GTGT đều cần được cải tiến theo hướng giảm và thống nhất thuế suất. Nhiều diễn giả đồng tình với ý kiến nên áp dụng thuế suất thuế GTGT chung ở mức 10%, đồng thời thống nhất một mức thuế suất thuế thu nhập doanh nghiệp là 15% hoặc 20%.

Ông Ánh cho rằng: Tài chính đóng vai trò ngày càng quan trọng với phát triển khu vực kinh tế tư nhân. Các vấn đề tài chính phát sinh ngày càng nhiều và phức tạp, nên không thể trông chờ có ngay những giải pháp đồng bộ và chờ có giải pháp tài chính đồng bộ mới thực hiện mà nên triển khai những cơ chế và chính sách có thể giải quyết ngay những vướng mắc tài chính của kinh tế tư nhân với quan điểm tạo ra những thuận lợi tài chính cao nhất có thể cho động lực quan trọng của nền kinh tế quốc dân này.

Cần tháo gỡ ách tắc về đất đai

Doanh nghiệp tư nhân ách tắc nhiều, trong đó có ách tắc về đất đai. Bây giờ, tiếp cận đất đai thì doanh nghiệp nhỏ khó tiếp cận. Nhưng doanh nghiệp lớn tiếp cận cũng… không hề dễ. Họ cũng phải xách “cái này, cái kia” đi thì mới tiếp cận được.

Theo GS Đặng Hùng Võ, chúng ta không cần gắn cho kinh tế tư nhân từ “động lực” mà bản thân kinh tế tư nhân nó đã là động lực rồi. Vấn là là cần có nhiều chủ trương kích hoạt sao cho thuận lợi. Trong đó, đất đai là câu chuyện khá thú vị. Tại sao chi phí không chính thức đến 10% mà doanh nghiệp kinh doanh đàng hoàng chỉ lãi 2-4%? Tại sao chúng ta kinh doanh chỉ được lãi 2-4% mà chúng ta lại mất 10% vào chi phí không chính thức? Bản thân câu chuyện đất đai đã thể hiện rất rõ điều này.

Giảm phiền hà về thủ tục hành chính

Nói về vấn đề này, ông Tạ Quyết Thắng - Tổng Giám đốc Công ty TNHH Sơn Trường - cho biết: Tôi có khả năng một ngày kiếm được vài tỷ,  nhưng không làm được. Thủ tục hành chính tại Việt Nam quá phức tạp, rườm rà. Tôi không biết những ý kiến tại Diễn đàn hôm nay có đến với Thủ tướng hay không. Trước đây, tôi đã mấy lần gửi thư bằng nhiều cách khách nhau, nhưng chắc thư không đến được tay Thủ tướng. Dưới Thủ tướng có bao nhiêu đơn, vị phòng, ban, cán bộ, làm sao thư của tôi đến tay Thủ tướng được”. Vì thế, ông Thắng cho rằng: Đừng quá kỳ vọng vào cải cách hành chính với bộ máy đồ sộ như thế này.

Ông Tạ Quyết Thắng cũng đặt ra câu hỏi: Các công chức thừa hành căn cứ vào Luật, Nghị định, Thông tư mà không căn cứ vào ý kiến của Thủ tướng. “Vậy thì điểm “gỡ” rào cản thủ tục hành chính mà chúng ta vẫn đang nói tới ở ở đâu?”

Chú trọng đến văn hóa thị trường

Đây là ý kiến được chuyên gia kinh tế, GS Đặng Hùng Võ - nguyên thứ trưởng Bộ tài nguyên môi trường đưa ra. GS Đặng Hùng Võ cho rằng: Văn hóa thị trường là điều vô cùng quan trọng. Trong khi đó, văn hóa thị trường của doanh nghiệp tư nhân còn kém. Vì thế, để doanh nghiệp tư nhân trở thành động lực, văn hóa là câu chuyện cần nhấn mạnh.

Vẫn biết: vai trò động lực của kinh tế tư nhân là không thể phủ nhận. Nhưng để doanh nghiệp tư nhân thật sự phát huy vai trò đó không đơn giản khi mà còn quá nhiều rào cản, vướng mắc liên quên đến nhiều phương diện mà không dễ giải quyết trong một sớm, một chiều.  

Chương trình do báo Diễn đàn Doanh nghiệp - Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) phối hợp với Viện Nghiên cứu Quản lý Kinh tế Trung ương (CIEM) tổ chức.


Vĩ Thanh