Thanos là nhà hoạch định chính sách khủng khiếp



Thanos là nhà hoạch định chính sách khủng khiếp

Lục Kiếm 0:15 23/4/2019

Nhân vật phản diện nổi tiếng trong vũ trụ Marvel cực kỳ cần phải… đi học kinh tế - nhà kinh tế học Tim Harford bình luận trên Financial Times.

Trong vài ngày nữa, Avengers: Endgame sẽ oanh tạc phòng vé và các siêu anh hùng mạnh nhất vũ trụ sẽ tiếp tục cuộc chiến chống lại Thanos. Thanos mê hoặc Tim Harford không chỉ bởi gã là kẻ xấu “tuyệt nhất” được xây dựng kể từ thời Darth Vader, mà còn bởi kẻ cơ bắp thực dụng này còn là một nhà kinh tế về khủng hoảng.

Quan điểm của Thanos liên quan đến vấn đề nguồn lực khan hiếm, niềm tin vào sức mạnh của phân tích logic và cam kết mạnh mẽ đối với thực thi chính sách – cụ thể là loại bỏ một nửa sinh mạng trong vũ trụ, được lựa chọn ngẫu nhiên.

Gã ta thu thập những viên đá thần kỳ cho phép gã làm điều đó chỉ với một cái búng tay.

“Dễ tính thôi. Vũ trụ này là hữu hạn, tài nguyên là hữu hạn… Nếu các sinh mạng không được kiểm soát, cuộc sống sẽ không còn tồn tại. Nó cần được sửa chữa”, hắn nói.

Lý thuyết phổ biến

Tim Harford đánh giá Thanos đã trở thành nhà kinh tế phổ biến nhất kể từ lần xuất hiện trong Avengers: Infinity War. Mọi người yêu thích cái logic và cam kết hành động để tối đa hóa hạnh phúc của gã.

Nhiều người rất vui mừng khi Thanos thành công. Họ đồng ý với lập luận của gã rằng việc loại bỏ nhanh chóng và ngẫu nhiên một nửa vũ trụ là cái giá phải trả cho sự sinh đẻ vô tội vạ của loài người.

Người ta thảo luận ầm ĩ trên Reddit, nổi tiếng nhất là topic Thanos Did Nothing Wrong (Thanos chẳng làm gì sai cả) đã có hàng trăm ngàn thành viên tham gia thảo luận, tương tác.

Có vẻ Thanos chưa từng nghe nói về Robert Malthus, nhưng có lẽ các nhà biên kịch của Marvel thì có. Malthus là một giáo sĩ và nhà kinh tế học người Anh đã lập luận rằng: Trong điều kiện thuận lợi, dân số, nếu tăng theo cấp số nhân sẽ đạt số lượng gấp đôi sau 20-25 năm, còn sản xuất thực phẩm và đồ tiêu dùng cần thiết chỉ tăng theo cấp số cộng, thì (dân số) sẽ không thể tăng thêm với tốc độ đó nữa. Khi đó, do bùng nổ dân số, nghèo đói sẽ đe dọa vận mệnh toàn nhân loại.

“Tính toán đơn giản” của Malthus tương tự Thanos, nhưng Malthus không phải là người tin vào thảm họa.

Trong khi Thanos tuyên bố vũ trụ mất cân bằng, Malthus nghĩ rằng dân số tự cân bằng một cách bi thảm, nhờ “cuộc kiểm tra mạnh mẽ và liên tục” của cuộc sống khốn khó. Ông lập luận rằng mặc dù tiêu chuẩn cuộc sống dường như được cải thiện, dân số tăng lên sẽ tiêu thụ tài nguyên dự phòng và đẩy dần con người về sự khốn khó.

Trong khi đó, Thanos dự đoán rằng dân số quá mức sẽ dẫn đến thảm họa, trong khi Malthus nhìn thấy sự gia tăng dân số là một “nguồn thu” cho “vị thần khốn khổ”.

Hai người cũng khác nhau trong đề xuất chính sách. Trong khi Thanos thổi bay một nửa nhân loại, Malthus bực bội với sự kiểm soát sinh đẻ.

Câu chuyện cảnh báo

Tim Harford cảm thấy rằng Thanos là lời cảnh báo. Bi kịch của gã là hoàn toàn không suy xét hậu quả có thể xảy ra từ chính sách yêu thích của mình.

Thanos quyết định giết người vì cho rằng có quá nhiều người đang sống. Nhưng điều này sẽ là thiển cận với người được coi là nhà tiên tri chính sách.

Bất kỳ quá trình tăng trưởng dân số theo cấp số nhân sẽ sớm bị thay thế bằng những người “đi sang thế giới bên kia”. Điều đó giải thích tại sao ngay từ đầu, mệnh đề tăng trưởng theo cấp số nhân là rất khó xảy ra. Hơn nữa, nền kinh tế cung cấp nguồn lực lại bị giả thuyết tăng trưởng theo cấp số cộng, trong khi thực tế không đơn giản là vậy.

Giải pháp duy nhất: Phát triển bền vững

Theo Tim Harford, giải pháp lâu dài duy nhất là phát triển nền kinh tế bền vững. Mặc dù vậy, biện pháp tránh thai của Malthus lại là một đề nghị đặt nền móng tốt. Tỷ lệ tăng trưởng dân số thế giới đang tiến dần đến một con số gần không, rất bền vững.

Thanos đã tự thuyết phục mình rằng, gã đã thấy điều mà không ai hiểu. Thực tế đơn giản chỉ là, gã cần… đi học kinh tế, hoặc bình duyệt (quá trình tự giám sát và đánh giá bởi một hội đồng chuyên gia hoặc là quá trình đánh giá có sự tham gia của các cá nhân uy tín trong lĩnh vực đó).

Tuy nhiên, Thanos lại tự coi mình đứng trên tất cả những người khác. Gã coi con người/sinh vật sống là lũ ngốc sống phóng túng hơn là những người có thể giải quyết vấn đề, giống heo nái chỉ ăn-ngủ-đẻ hơn là sinh vật sống bằng lý trí.

Những người theo lý thuyết của Thanos có thể sẽ là những gã sẵn sàng gây ra tai nạn giao thông hoặc ném bom chết người chỉ vì gã tin rằng sẽ cứu rỗi nhân loại.

Tuy nhiên, chúng ta, chỉ cần là những con người lý trí bình thường chứ chẳng cần phải là chuyên gia, đã học được một điều rằng: Nền kinh tế là một hệ thống phức tạp mà “sai một ly đi một dặm”, tức là một nước cờ sai cũng có thể gây ra hậu quả không lường được.

Thực tế, không thiếu những người như Thanos. Không đến mức trở thành kẻ sát nhân, nhưng đó là những người quá tự tin vào bộ dữ liệu và bản đồ có được để thuyết phục bản thân rằng mình hiểu hệ thống đủ tốt để cải thiện nó với những thay đổi mạnh mẽ. Nhưng sự thực là, chúng ta không được như vậy.

Tim Harford đánh giá: Nhà kinh tế giỏi là người nhận ra tầm quan trọng của sự khan hiếm và sự đánh đổi đau đớn, như Thanks. Nhưng cũng khác Thanos, người đó không đối xử với mọi người như quân cờ mà thay vào đó, tìm kiếm những ý kiến mang tính xây dựng và ủng hộ hành động dần dần, tránh những hậu quả không thể đảo ngược.

Cách làm của Thanos thì rõ ràng không phải dần dần. Nó cũng không thể đảo ngược, trừ khi nhà biên kịch cho đội Avengers sức mạnh để làm điều đó.


Lục Kiếm

Theo FT