Thâm trầm nét vàng son trên gỗ


Thâm trầm nét vàng son trên gỗ

Thu Thủy 8:59 22/6/2017

​Lần đầu tiên, Bảo tàng Lịch sử quốc gia giới thiệu, trưng bày bộ sưu tập đồ gỗ sơn son thếp vàng, trong đó có những hiện vật độc đáo, quý hiếm. Công chúng sẽ được chiêm ngưỡng khoảng 65 hiện vật tiêu biểu thuộc giai đoạn phá triển rực rỡ của nghề làm đồ sơn son thếp vàng, có niên đại từ thế kỷ 17 – đầu thế kỷ 20.

Trưng bày chuyên đề “Nét vàng son” – sưu tập đồ gỗ sơn son thếp vàng vừa được khai mạc vào chiều ngày 20/6 tại Bảo tàng Lịch sử quốc gia, số 1 Tràng Tiền, Hà Nội. 65 tài liệu, hiện vật đồ gỗ sơn thếp được lựa chọn từ khoảng 1000 hiện vật gỗ do Bảo tàng nghiên cứu sưu tầm, lưu giữ từ năm 1920 đến nay. Các hiện vật được giới thiệu có niên đại từ thế kỷ 17 – đầu thế kỷ 20, giai đoạn phát triển rực rỡ của nghề làm đồ sơn và sơn son thếp vàng.

Tượng sư tử gỗ sơn thếp, niên đại từ thế kỷ 18

Tuy số lượng không nhiều, nhưng các hiện vật trưng bày khá phong phú và đa dạng về kiểu dáng, hoa văn trang trí với kỹ thuật chế tác riêng, được lựa chọn từ bộ sưu tập đồ gỗ sơn thếp đã được Bảo tàng Lịch sử quốc gia nghiên cứu, sưu tầm, lưu giữ, bảo quản trong nhiều năm qua.

Ông Nguyễn Văn Đoàn - Phó Giám đốc Bảo tàng Lịch sử Quốc gia cho biết: “Chúng tôi muốn giới thiệu đến công chúng đồ sơn son thếp vàng vì đây là những món đồ rất gần gũi với người Việt và có ý nghĩa rất lớn mà nhiều người chưa hình dung hết được. Nó gắn với tinh thần tôn giáo: đồ thờ cúng, hành lễ; gắn với tín ngưỡng thờ thánh thần và gia tiên; hội lễ. Bộ sưu tập đồ gỗ sơn son thếp vàng lần đầu tiên ra mắt công chúng, không chỉ mang ý nghĩa về văn hóa, tinh thần mà còn  chứa đựng giá trị sưu tập, thể hiện lịch sử hình thành và phát triển hơn 2000 năm đồ sơn son thếp vàng của Việt Nam”.

Phù điêu Thập điện diêm vương làm bằng gỗ sơn thếp, niên đại từ thế kỷ 17-18. Theo quan niệm Phật giáo Á đông trong đó có Việt Nam, Thập Điện Diêm Vương là các vị thần cai quản cõi chết và phán xét con người ở địa ngục, căn cứ vào công hay tội họ tạo ra khi còn sống

Gần 100 hiện vật được trình bày, bố trí theo dạng tổ hợp – nhóm các hiện vật liên quan trong các không gian thờ tự tôn giáo, tín ngưỡng kết hợp trưng bày theo loại hình, kiểu dáng, chức năng. Các hiện vật là tượng thờ gồm: tượng Tam Thế phật, tượng phật A Di Đà, tượng Quan Âm, tượng Thích ca sơ sinh, tượng tổ Bồ Đề Đạt Ma, tượng Hậu… Các hiện vật là đồ thờ như: hương án, khám thờ, ngai thờ, sập thờ, bài vị, hộp đựng sắc phong, bình, lọ hoa, lỗ bộ, hoành phi câu đối…Ngoài ra, trưng bày cũng giới thiệu một số hình ảnh liên quan đến nghề làm đồ sơn son thếp vàng.

Bộ sưu tập tượng Phật bằng gỗ sơn thếp

Tượng tổ Bồ Đề Đạt Ma có từ thế kỷ 19

Với nét chạm khắc tinh xảo, sắc đỏ của sơn, ánh sáng của vàng cùng những đề tài trang trí sinh động mang ý nghĩa tốt lành, cao quý, đồ gỗ sơn thếp được gắn với những nơi tôn nghiêm, trang trọng chốn cung đình hay nơi thờ tự và trở thành những tác phẩm nghệ thuật, những vật quý giá, linh thiêng…

Đồ gỗ sơn thếp không chỉ thể hiện quan niệm nhân sinh, tư duy thẩm mỹ, bàn tay tài hoa của cha ông mà còn chứa đựng những giá trị lịch sử, nghệ thuật, phong tục, tập quán, tôn giáo, tín ngưỡng.

Du khách chiêm ngưỡng các hiện vật gỗ sơn son thếp vàng trong ngày khai mạc

Tượng Phỗng có từ thế kỷ 18-19

Đèn lồng gỗ sơn thếp, có từ thế kỷ 19-20

Ông Đoàn nói thêm, cùng với Nhật Bản, Việt Nam là một trong số các nước châu Á làm sơn son thếp vàng sớm nhất. Từ những năm đầu công nguyên, người Việt Nam đã tiếp cận được với kỹ thuật sơn son thếp vàng và được trao truyền, tiếp nối phát triển từ đó đến nay. Nghề làm đồ sơn son thếp vàng thể hiện bàn tay tài hoa sự sáng tạo đa dạng, phong phú đến từ những cảm hứng thực tế và siêu nhiên của người Việt. “Có thể nói, đây là những hiện vật rất quý giá chúng ta còn giữ lại được” – ông nhấn mạnh.

Giáo sư Trần Lâm Biền cho rằng, việc sơn son thếp vàng cho đồ vật mang ý nghĩa rất lớn, không chỉ làm đẹp, nâng cao giá trị hiện vật lên rất nhiều mà còn vượt lên trên các tôn giáo tín ngưỡng để nói đến ước vọng của tổ tiên ta: Cầu thần linh mban sinh khí, sức sống cho con người.

Cái mõ

Hoành phi hình cuốn thư, có từ năm 1928. Dòng chữ trên hoành phi có nghĩa “Học rộng tài cao”

“Tôi muốn gửi gắm một điều, chúng ta đừng chỉ nhìn hiện vật, cổ vật của người xưa giới hạn lĩnh vực tôn giáo, tín ngưỡng. Nó còn mang trong mình giá trị lịch sử, xã hội, đặc biệt là văn hóa nghệ thuật, từ đó ta tìm thấy những va đập của cuộc sống quá khứ, nhìn thấy ước vọng của tổ tiên. Điều đó cũng cho thấy dân ta luôn nghĩ đến quá khứ, hiện tại và tương lai, như muốn nhắc cho mọi người hiểu rằng có tôn trọng quá khứ thì mới biết bước vào tương lai” – giáo sư tâm sự.

Qua bộ sưu tập đồ gỗ sơn son thếp vàng, ban tổ chức cũng muốn tôn vinh nghề thủ công truyền thống, tinh hoa văn hóa dân tộc, đồng thời giúp công chúng hiểu sâu sắc hơn về sưu tập hiện vật, từ đó, nâng cao ý thức trong việc bảo tồn, phát huy những giá trị lịch sử, văn hóa, nghệ thuật.

Trưng bày “Nét vàng sơn” kéo dài từ ngày 20/6 đến hết tháng 11/2017.


Thu Thủy