Sự tích ngày cuối tuần

Sự tích ngày cuối tuần

Nguyễn Minh 15:0 14/5/2017

Cuối tuần - ngày nghỉ - đúng là sản phẩm của các nhà tư bản công nghiệp. Thời gian là tương đối. Ngoài ý nghĩa cao đẹp được biết đến là ngày con người được nghỉ ngơi thư giãn sau một tuần mệt nhọc, nó còn là sản phẩm của đại suy thoái, một nền kinh tế uất ức hỗn loạn, công việc ít ỏi buộc các ông chủ giảm dần thời gian làm.

Trước cuộc cách mạng công nghiệp lần đầu, cuộc sống con người gắn với nông nghiệp và thiên nhiên, sự nghỉ ngơi đi cùng với năng lực về thể chất và mang đậm tính chất mùa vụ. Con người tăng cường độ làm việc lên theo tốc độ tăng trưởng của hoa màu và gia súc. Cho đến khi chúng được thu hoạch là sẽ chuyển sang giai đoạn tiêu thụ tuỳ theo tính chất phân phối lao động tự nhiên. Mỗi một ngành nghề sẽ có chu kỳ làm việc và nghỉ ngơi khác nhau. 

Ở thời kỳ này, ngày cuối tuần không tồn tại. Chỉ có ngày hội, ngày lễ sinh ra từ những sự kiện đặc biệt, liên quan đến tập quán văn hoá và những con người đặc biệt. Văn hoá ở đây không có gì là cao siêu cả. Nó là một thành phần cơ hữu giữa thiên nhiên địa lý - con người - cộng đồng và niềm tin tôn giáo mà họ lựa chọn. Ngày lễ sau vụ mùa thường kéo dài, dồn dập với mục đích giải toả căng thẳng. Khi đủ lương thực, đủ năng lượng, con người sẽ đốt cháy số calo mà họ thu nạp theo cách hưởng thụ chứ không còn ám ảnh bởi hoạt động kiếm ăn. Các lễ hội có thể mô phỏng các câu chuyện lịch sử về sự hình thành làng nước, xóm giềng hoặc mô phỏng quá trình sinh sôi của con người, cây cỏ và sinh vật. Ngày cuối tuần không tồn tại trong mô hình nông nghiệp. 

Và ngay cả khi bước vào giai đoạn đầu của cách mạng công nghiệp, trên lịch làm việc ngay cả ngày nghỉ cũng mỗi nơi khác nhau. Công nhân ở Anh, họ chọn vào thứ Hai, ngày tụ tập bù khú chè chén. Rồi ở vùng tôn giáo khác, ngày nghỉ có khi là vào sáng thứ 6.

Cột mốc rõ nét nhất trong định lượng ngày cuối tuần để trở thành một tập quán ngày càng phổ biến trên toàn thế giới là khi Hery Ford tăng lương cho công nhân nhà máy. Nó khiến công nhân làm việc chăm chỉ hơn nhưng quan trọng nhất là khi lương tăng, nhu cầu tiêu thụ sẽ tăng và con người ở trong xã hội công nghiệp cần có một ngày nghỉ để tiêu tiền. Nếu có một ngày nghỉ thống nhất, đồng nghĩa với việc tạo ra kế hoạch sản xuất cho toàn bộ các sản phẩm phục vụ cho một tầng lớp mới: trung lưu thị dân. 

Những con người từ khắp chốn làng quê đổ về nơi mà giờ đây người ta gọi là thành phố. City giờ đây khác với đô thành theo cách hiểu xưa. Những bức tường cùng cổng thành cao vời vợi không còn đại diện cho một thành phố. Thay vào đó là đường ray xe lửa, các đại lộ dẫn con người về trung tâm qua các khu chợ, các block nhà là đến quảng trường. Nhờ có xe lửa, nông dân đến thành phố tìm việc dễ dàng. Sự dễ dàng của giao thông nhanh chóng biến thành phố điền đầy đủ vào trong nó các ý nghĩa của cộng đồng dân cư, công dân, quyền công dân. Những hạt nhân này cũng tạo ra một sự chuyển đổi để sinh ra mô hình: quốc gia. Thành phần trung lưu thị dân là đối tượng tiêu dùng quan trọng nhất. Tập tục nông nghiệp trước đây của cha ông họ được thay bằng thời gian biểu trong công xưởng. Mặt trời mặt trăng và sao trước kia là chỉ dấu thời gian thì nay được thay bằng chiếc đồng hồ lớn được treo trong nhà máy, giữa trung tâm thành phố. Khái niệm cho từ cuối tuần ngày càng được bổ sung và thực sự đi vào luật pháp khi trở thành một nhu cầu giải lao cần thiết sinh ra trong các cuộc biểu tình đình công đòi tăng lương giảm giờ làm. Ngày cuối tuần đối với nhà Marxist là củ cả rốt mị dân còn với nhà tư bản là nơi mở rộng sự kiếm tìm thoả mãn sau giờ làm việc. 

Nhưng cuối tuần không chỉ sinh ra từ nỗ lực dình công. Nó còn là sản phẩm của đại suy thoái, một nền kinh tế uất ức hỗn loạn, công việc ít ỏi buộc các ông chủ giảm dần thời gian làm. Một trong những cột mốc như tại nước Mỹ là xuất hiện Đạo luật Tiêu chuẩn Lao động Công bằng do Roosevelt ký, đã tạo nên quy định 1 ngày làm việc 8h, một tuần 40 tiếng. Những quy ước này rất quen thuộc đến ngày nay nhưng cũng không phải là công thức chuẩn cho một xã hội đã biến đổi từ thế kỷ 18. Kỷ nguyên internet khiến thời gian làm việc của con người trở nên tương đối và có chiều hướng tăng giảm thất thường. Nhu cầu tìm kiếm sự thoả mãn thì tăng lên. Đôi khi, họ sẽ nhớ đến một giờ nghỉ trong ngày trong tuần của cha ông, nằm ườn trên cỏ để cảm nhận ánh nắng xuyên qua thân thể. Họ thèm muốn các vì sao. Nhưng tiếc rằng, họ thường im lặng khi các ông chủ đang phá đi những khu rừng, làm bẩn các dòng sông, giết các đàn cá. Ký ức về một kỷ nguyên không ngày cuối tuần đang bị xoá bỏ theo cách đó.

 


Nguyễn Minh

Từ Khóa :