Startup Việt trước yêu cầu tái định nghĩa Quốc gia khởi nghiệp



Startup Việt trước yêu cầu tái định nghĩa Quốc gia khởi nghiệp

Quang Huy 0:42 30/5/2018

Phong trào startup đã có bước phát triển mạnh mẽ, nhất là sau năm Quốc gia khởi nghiệp 2016. Tuy nhiên, dường như kết quả đạt được chưa đáp ứng được kỳ vọng ban đầu. Thực tế này đòi hỏi cách tiếp cận mới nhằm vận dụng thành công hơn nữa mô hình Quốc gia khởi nghiệp của Israel vào điều kiện thực tế ở Việt Nam.

Tái định nghĩa Quốc gia Khởi nghiệp để tạo động lực mới cho startup Việt

Giải thích nguyên nhân khiến startup Việt chưa có được thành công như mong đợi, ThS Vũ Tuấn Anh - chuyên gia đào tạo và tư vấn chuyển đổi số, đổi mới sáng tạo khởi nghiệp - cho rằng: Việt Nam có nhiều điểm khác biệt với Israel.

Do dân tộc Israel phải sống phiêu tán trong gần 2.000 năm vì không có quốc gia, nên trong mỗi người dân đã có sẵn dòng máu chiến binh. Họ có mặt trong ngành tài chính toàn cầu từ Âu sang Á, Mỹ. Vì thế, các startup Irael dễ tiếp cận nguồn vốn khi khởi nghiệp hơn startup Việt. Israel cũng có nhiều nhà khoa học và nghiên cứu đầu ngành trong nhiều lĩnh vực công nghệ, có mối quan hệ tốt với các nền kinh tế hàng đầu thế giới như: Mỹ, EU... Đó là những nguồn lực mà Việt Nam chưa thể có được sau thời gian ngắn hội nhập kinh tế quốc tế.

Bên cạnh đó, cơ cấu kinh tế và đặc điểm doanh nghiệp Việt cũng có nhiều khác biệt. Việt Nam là quốc gia có thế mạnh về nông nghiệp, du lịch và công nghệ thông tin. Nhưng trình độ khoa học - công nghệ còn hạn chế, nhất là trong lĩnh vực phần cứng như cơ khí và công nghệ cao. Doanh nghiệp Việt Nam đa phần thuộc diện vừa và nhỏ (chiếm 95%), thậm chí siêu nhỏ. Những tập đoàn lớn chủ yếu đi lên từ bất động sản, tài chính và tài nguyên, nên có cái nhìn rất khác về khởi nghiệp. Vì vậy, họ sẵn sàng bỏ tiền đầu tư vào lĩnh vực thế mạnh, nơi có nhiều mối quan hệ và hiểu rõ thị trường thay vì startup.

Thêm nữa, văn hóa Israel là nền văn hóa chấp nhận thất bại khác hoàn toàn so với văn hóa sợ thất bại của Việt Nam. Vì thế, người Việt chưa quen với những thất bại, nhất là những thất bại có chi phí lớn từ vài trăm nghìn USD trở lên. Thậm chí, nhiều người còn có tâm lý sợ người khác chê cười nếu khởi nghiệp thất bại.

Sự khác biệt đó đã đặt startup Việt trước thực tế cần vận dụng và sáng tạo con đường riêng để hiện thực hóa mục tiêu trở thành Quốc gia Khởi nghiệp. Theo đó, xác định rõ mục tiêu mà Quốc gia Khởi nghiệp cần hướng đến để qua đó định hướng cho đúng phong trào khởi nghiệp tại Việt Nam, hiện đang giữ vai trò quan trọng. Trong đó, nhiều chuyên gia, diễn giả đã chia sẻ quan điểm mà ThS Vũ Tuấn Anh đưa ra tại Diễn đàn Khởi nghiệp 2018 rằng có 5 mục tiêu quan trọng cần đạt được.

Xác định rõ mục tiêu cần hướng đến để định hướng đúng phong trào khởi nghiệp tại Việt Nam

Cụ thể: Tạo ra sản phẩm/dịch vụ của tri thức Việt Nam; Gia tăng việc làm và khuyến khích tự tạo việc làm thông qua khởi nghiệp; Gia tăng lợi nhuận thông qua các loại thuế; Thúc đẩy khoa học - công nghệ trong cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam; Gia tăng năng suất, hiệu suất và đổi mới sáng tạo trong toàn bộ nền kinh tế Việt Nam.

Bên cạnh những mục tiêu cụ thể, Quốc gia Khởi nghiệp không nên tránh đặt ra những mục tiêu mang tính hình thức, hào nhoáng kiểu như tạo ra những Uniconr tỷ USD cho startup Việt. Dù điều đó là cần thiết, nhưng không phải là tất cả. Bởi mục tiêu khởi nghiệp mà Việt Nam cần hướng đến bao gồm cả chiều sâu và bề rộng nhằm giải quyết các vấn đề mà kinh tế Việt Nam đang phải đối mặt.

Từ điều kiện cụ thể của Việt Nam cũng như yêu cầu phát triển thực tế, có thể thấy, việc sử dụng khởi nghiệp như công cụ và phương pháp xử lý các bài toán của nền kinh tế Việt Nam được xem là phương hướng tiếp cận khả thi hơn. Trong đó, Quốc gia Khởi nghiệp Việt được cho là nên tập trung vào những vấn đề cụ thể sau:

Thứ nhất, các chương trình hỗ trợ và thúc đẩy khởi nghiệp cần tập trung vào các ngành có thế mạnh tự nhiên và giá trị bản địa như: du lịch, nông nghiệp, công nghệ thông tin. Các startup có giải pháp hay công nghệ ứng dụng trong ngành này cần được ưu tiên hỗ trợ các ngành khác.

Thứ hai, các vấn đề khó khăn của kinh tế Việt Nam như giáo dục, môi trường, đổi mới sáng tạo, gia tăng năng suất và hiệu suất cần được ưu tiên cho các doanh nghiệp khởi nghiệp. Chẳng hạn: các startup như edtech, ứng dụng công nghệ 4.0 trong quản lý doanh nghiệp cần được ưu tiên.

Các startup edtech cần được ưu tiên phát triển

Thứ ba, thúc đẩy chất lượng và chuyển hóa nguồn nhân lực Việt Nam. Bởi khởi nghiệp là môi trường tốt để rèn luyện các điểm thiếu và yếu của nhân lực Việt như thái độ, tinh thần chiến đấu và sự sáng tạo. Vì thế, các hoạt động Quốc gia Khởi nghiệp cần hướng đến mục tiêu kiến tạo nhân lực Việt Nam khởi nghiệp tham gia làm việc tại doanh nghiệp khởi nghiệp và các doanh nghiệp truyền thông.

Thứ tư, quá trình các doanh nghiệp tái khởi nghiệp, tái định nghĩa mô hình kinh doanh, ứng dụng khoa học - công nghệ, áp dụng các công cụ khởi nghiệp trong điều hành kinh doanh có thể coi là quá trình doanh nghiệp khởi nghiệp. Quốc gia Khởi nghiệp Việt Nam cần có những chương trình tái khởi nghiệp cho doanh nghiệp như đào tạo, hỗ trợ công nghệ, hỗ trợ tư vấn nhằm giúp doanh nghiệp lớn chuyển hóa thành công trong hội nhập khu vực, thế giới khi mà cuộc cách mạng 4.0 đang đến rất gần.

Thứ năm, xây dựng doanh nghiệp startup đúng nghĩa trong bối cảnh hiện tại không dễ và khó có được thành công. Vì thế, việc xây dựng mô hình lai giữa SME và startup được xem là lựa chọn đáng lưu tâm trong điều kiện cụ thể của Việt Nam lúc này.

Thứ sáu, đẩy mạnh thương mại hóa các nghiên cứu khoa học. Bởi các nhà khoa học, nghiên cứu là những cá nhân sở hữu đầy đủ nhất những nguồn lực cho khởi nghiệp khoa học - công nghệ. Thêm nữa, các hoạt động khoa học - công nghệ đã nhận được đầu tư từ nhà nước khi phát triển. Vì thế, chúng ta chỉ cần thương mại hóa và kết nối doanh nghiệp/nhà đầu tư với cộng đồng khoa học. Muốn vậy, việc nghiên cứu các chương trình giúp thương mại hóa thành công như: Lean LaunPad đã áp dụng tại Mỹ và Singapore cần được chú trọng. Đồng thời, các chương trình tư vấn, đào tạo hỗ trợ cộng đồng các nhà khoa học thương mại hóa nên được áp dụng nhanh nhất có thể.

Quốc gia Khởi ngiệp Việt Nam được hình thành sẽ giải quyết các bài toán và yêu cầu phát triển nội tại nhằm tạo ra những giá trị mong muốn. Để làm được điều này, Quốc gia Khởi nghiệp Việt Nam không chỉ thúc đẩy khởi nghiệp kiến tạo doanh nghiệp tỷ USD theo chiều sâu như Israel mà coi trụ cột là bề rộng. Đó chính là nguồn nhân lực mang tâm thế, thái độ khởi nghiệp, cộng đồng nhà khoa học khởi nghiệp và các startup được hình thành để giải quyết những bài toán và vấn đề hiện tại của kinh tế - xã hội Việt Nam.


Quang Huy