Startup Việt: Trăm hoa đua, nhưng chỉ vài hoa nở



Startup Việt: Trăm hoa đua, nhưng chỉ vài hoa nở

Quang Huy 19:25 5/10/2016

Với hơn 1.500 công ty khởi nghiệp, Việt Nam trở thành quốc gia có mật độ công ty khởi nghiệp cao hơn nhiều quốc gia ở khu vực châu Á, trong đó có Trung Quốc và Ấn Độ. Nhưng tiếc là số startup Việt thành công lại rất ít, chỉ đếm trên đầu ngón tay.

Khởi nghiệp là hành trình nghiệt ngã. Tỷ lệ startup thành công trên thế giới không quá 10%. Ở Việt Nam, dù chưa có con số thống kế cụ thể, nhưng cũng được cho là không vượt qua con số này. Song điều đáng lo ngại không chỉ có vậy. Trong những startup thành công ít ỏi đó, số doanh nghiệp khởi nghiệp có cơ hội bước vào vòng gọi vốn thứ 2 rất ít, chỉ đếm trên đầu ngón tay. Trong khi nhiều startup ở châu Á đã tiến đến vòng gọi vốn thứ 3 với số tiền lên đến hàng trăm triệu USD, thì Việt Nam dường như chưa có startup đạt được con số này. Điều đó cho thấy startup Việt đang kém cả về số lượng lẫn chất lượng so với khu vực châu Á, chứ đứng nói trên bình diện thế giới. Vậy đâu là nguyên nhân dẫn đến tình trạng trên?
 
Thiếu kinh nghiệm và kỹ năng khởi nghiệp
Đánh giá về thị trường khởi nghiệp Việt, các bài viết trên DealstreetAsia - tờ báo chuyên viết về startup châu Á - đều có chung nhận định: Số lượng các startup ở Việt Nam khá nhiều. Giới trẻ có tinh thần khởi nghiệp ngay khi mới ra trường. Thậm chí, không ít trường hợp làm startup khi còn ngồi trên ghế nhà trường. Điều đó đã phần nào lý giải vì sao chất lượng chưa tương xứng so với số lượng
 
Việc thiếu kinh nghiệm khiến cho các startup trẻ gặp rất khó khăn khi khởi nghiệp. Điều đó không chỉ xảy ra với các bạn trẻ học ở trong nước mà với cả những người ở nước ngoài. Bởi trên thực tế, những kiến thức và kinh nghiệm tích lũy được khi sống và học tập ở nước ngoài khá xa vời thực tế kinh doanh ở thị trường Việt Nam. Môi trường khởi nghiệp, nhất là ở Âu - Mỹ cũng hoàn toàn khác Việt Nam. Đó là chưa kể đến nhiều người còn thiếu kỹ năng và kinh nghiệm để trụ lại ở thị trường “nhất hậu duệ, nhì quan hệ, ba tiền tệ, bốn mới đến trí tuệ” này.
 
 
Compass là một trong những trường hợp như thế. Mang đến người dùng giải pháp tìm kiếm địa điểm như: bệnh viện, trường học hay nhà hàng... một cách nhanh nhất, Compass được Nguyễn Anh Tú - cựu sinh viên chuyên ngành công nghệ thông tin tại Đại học Massachusetts Boston (Hoa Kỳ) cùng nhóm bạn khởi xướng. Tuy nhiên, sau hơn một năm đi vào hoạt động, Compass mới thu hút được khoảng vài trăm người dùng, chủ yếu là bạn bè và người thân. Do hiệu quả hoạt động thấp, nên Compass gặp khó khăn trong việc huy động vốn khiến startup rơi vào tình cảnh “xác sống”. CEO Nguyễn Anh Tú thừa nhận: Nguyên nhân chủ yếu là do thiếu nhiều kỹ năng khởi nghiệp, trong đó phải kể đến kỹ năng quảng bá sản phẩm đến với người dùng. Điều đó khiến cho Compass bị chìm lấp trong hàng trăm sản phẩm cùng loại.
 
Thiếu chuyên nghiệp và quyết tâm
Nhiều bạn trẻ Việt khởi nghiệp chỉ với mục đích kiếm tiền, tìm không gian làm việc tự do theo ý thích và không phụ thuộc vào người khác. Đó là quan niệm mà các chuyên gia nước ngoài và những người thành đạt cho là sai lầm, cho thấy người sáng lập chưa thật sự chuyên nghiệp. Bởi startup là hành trình đầy gian khổ, đòi hỏi người sáng lập phải hết mình cho công việc, thậm chí phải làm việc với tần suất 12-14 giờ/tuần chứ không tự do như nhiều bạn trẻ vẫn tưởng.
 
Startup để kiếm tiền, được tư do làm điều mình thích là quan niệm sai lầm
 
Trong khi đó, người làm việc được coi là “chuyên nghiệp” phải có niềm đam mê cháy bỏng cho một lĩnh vực nào đó, có mục tiêu và kế hoạch hành động rõ ràng; Kiên trì, bền bỉ lạc quan ngay cả trong những tình huống khó khăn nhất; coi trọng nhân tố con người hơn vật chất và tiền bạc. Khi đã khởi nghiệp sẽ không có chuyện “không làm được” mà chỉ là “chưa làm được”. Điều đó có nghĩa người sáng lập phải quyết tâm, bền bỉ theo đổi ý tưởng đến cùng. Vì thế, ông Đỗ Hoài Nam - Chủ tịch Trung tâm Công nghệ và Đổi mới Becamex - cho rằng: Cách tốt nhất là tìm được những người đồng sáng lập thực sự giỏi để cùng đi suốt hành trình gian khó đó.
 
Chưa am hiểu thị trường
Bên cạnh đó, ông Eddie Thái - Đại diện Quỹ đầu tư 500 Startup, quỹ đầu tư lớn tại thung lũng Silicon, Mỹ - cho rằng: Các nhà sáng lập Việt chưa am hiểu thị trường. Theo Quỹ đầu tư 500 Startup, hiện chỉ có khoảng 1% người sáng lập công ty khởi nghiệp tại Việt Nam thật sự am hiểu và giải quyết thành công các vấn đề của khách hàng.
 
Để khắc phục nhược điểm này, ông Đỗ Hoài Nam cho rằng: Start-up Việt cần năng động tìm ra thị trường phù hợp nhất với chiến lược kinh doanh, luôn theo sát thị trường để có thể đón đầu xu thế, tạo ra những dịch vụ và giá trị vượt trội. Start-up chỉ có thể thành công khi tạo ra giá trị cho cuộc sống, thay đổi bất cập trong xã hội. Đừng mang tâm lý ảo tưởng, xa rời thực tế vào start-up. Bởi điều đó sẽ làm startup trẻ nản chí, buông xuôi khi vấp phải những khó khăn trong quá trình khởi nghiệp.
 
Thiếu sáng tạo
Theo báo cáo Chỉ số Khởi nghiệp Việt Nam 2015/16 (GEM Việt Nam 2015/16) cỉa VCCI - chi nhánh TPHCM, các hoạt động kinh doanh ở Việt Nam đa phần không mang tính đổi mới. Chỉ số đổi mới sáng tạo trong các hoạt động startup ở Việt Nam năm 2015 chỉ đạt 16,5%, xếp thứ 50/60 quốc gia được khảo sát. Dĩ nhiên khi hàm lượng sáng tạo trong startup không cao sẽ rất khó thuyết phục các nhà đầu tư thiên thần và các quỹ đầu tư rót vốn. Việc gọi vốn cộng đồng thành công lại càng khó khăn hơn. Trong khi đó, vốn là một trong những yếu tố quan trọng, quyết định thành công cho startup.
 
Chỉ đạt tỷ lệ 16,5%, chỉ số đổi mới sáng tạo trong các hoạt động startup ở Việt Nam năm 2015 xếp thứ 50/60 quốc gia được khảo sát.
 
Hiện tại, Bộ Khoa học và Công nghệ đưa ra Đề án “Hỗ trợ hệ sinh thái khởi nghiệp đổi mới sáng tạo quốc gia đến năm 2025″ như giải pháp để khắc phục điểm yếu này. Tuy nhiên, để hệ sinh thái khởi nghiệp đổi mới sáng tạo đi vào thực chất, không biến thành phong trào còn rất nhiều việc phải làm như: Hoàn thiện hành lang pháp lý do hiện còn thiếu khá nhiều quy định với những người khởi nghiệp dựa trên đổi mới sáng tạo. Chẳng hạn: Người khởi nghiệp sẽ được hỗ trợ từ ngân sách nhà nước như thế nào? Khi thất bại sẽ giải quyết ra sao? Vấn đề tài chính trong và ngoài nước khi nhà đầu tư nước ngoài rót vốn cho các startup Việt... Những khúc mắc chưa được làm sáng tỏ này đang trở thành một trong những nguyên nhân chủ yếu dẫn đến làn sóng các nhà sáng lập mang startup sang Singapore để khởi nghiệp.
 
Môi trường khởi nghiệp chưa minh bạch
Ở quốc gia đi đầu về startup, môi trường khởi nghiệp được minh bạch hóa cao. Những thông tin và kiến thức cơ bản được phổ cập rộng rãi. Vì thế, những người có ý định khởi nghiệp luôn hiểu rõ rủi ro mà họ sẽ phải đối mặt, nên hạn chế được tình trạng làm startup một cách mù quáng. Trong khi đó tại Việt Nam, môi trường cho khởi nghiệp lại kém minh bạch, tác động của truyền thông chưa đủ tốt khiến startup Việt bị thiếu nhiều kiến thức cần thiết, chưa thực sự hiểu hết bản chất thực sự của startup mà chỉ thấy sự hào nhoáng bên ngoài.
 
 
Vì thế, tạo điều kiện nhiều hơn để hỗ trợ cho thanh niên, sinh viên có cơ hội nghiên cứu và thử nghiệm ý tưởng là việc làm cần thiết. Tuy nhiên, nghiên cứu khởi nghiệp có rủi ro rất cao, trong khi cơ chế chính sách còn nhiều hạn chế. Do đó, những cách làm truyền thống như: tài trợ theo đề tài, nghiệm thu theo sản phẩm... không còn phù hợp nữa mà cần tạo cơ chế mới thông thoáng và cởi mở hơn cho hoạt động nghiên cứu sáng tạo.

Thêm nữa, kinh nghiệm của những quốc gia khởi nghiệp như Israel, Singapore, Hàn Quốc... cũng chỉ ra rằng: cần đưa ra các chính sách nhằm khuyến khích doanh nghiệp đã thành công và lớn mạnh quay lại hỗ trợ các doanh nghiệp mới khởi nghiệp, nhất là trong bối cảnh Việt Nam có rất ít nhà đầu tư như vậy.
 
Không thể phủ nhận trong hai năm qua, cộng đồng startup Việt đã đạt được những bước tiến đáng ghi nhận khi huy động được hàng chục triệu USD từ các quỹ đầu tư lớn trên thế giới. Tuy nhiên, những rào cản kể trên đang khiến các startup thành công ở Việt Nam như: Student Life Care, Lozi, Foody, LoanVi rất ít, được thế giới biết đến như: Monkey Junior, Elsa, Code4Startup… càng ít hơn, còn lại đa số đều lâm vào cảnh “sống dở, chết dở” như Compass. Trong khi đó, startup được coi là một trong những lĩnh vực đột phá nhằm thúc đẩy tiềm năng kinh doanh, “mồi lửa” châm ngòi cho sức sáng tạo, góp phần không nhỏ cho sự phát triển của đất nước. Điều này đang đặt ra những thách thức lớn cho cộng đồng startup cũng như các nhà quản lý.

Xem thêm:
 
 

Quang Huy

Từ Khóa :