Startup Việt: Những cái bẫy chết người khi gọi vốn đầu tư

Startup Việt: Những cái bẫy chết người khi gọi vốn đầu tư

Quang Huy 6:14 8/6/2017

Cựu CEO của The KAfe từng chia sẻ: Nếu được quay lại, tôi sẽ mạnh mẽ hơn khi đàm phán với nhà đầu tư, sẽ quyết liệt hơn trong việc chấp nhận hay không chấp nhận chỉ tiêu mà họ áp đặt.Những chỉ tiêu đó, tôi cũng đạt được và đã có trả giá… Vậy, làm thế nào để không bị “sảy chân” khi gọi vốn khiến startup thất bại như The KAfe?

Sai lầm trong gọi vốn khiến The Kafe thất bại

Trong thời gian qua, thất bại của The KAfe đã được cộng đồng startup mổ xẻ để tìm ra những bài học quý báu cho bản thân. Trong đó, những sai lầm mắc phảikhi gọi vốn đầu tư được cho là nguyên nhân chủ yếu khiến The Kafe thất bại cho, cho dù đã huy động được 5 triệu USD đầu tư. The Kafe không phải là startup duy nhất mắc phải sai lầm này. Thế giới từng ghi nhận không ít startup nhận được vốn khủng như Pay By Touch huy động được 340 triệu USD; RealNames gây quỹ được hơn 130 triệu USD; Pets.com thu hút 300 triệu USD... đều thất bại mà nguyên nhân đều bắt nguồn từ những sai lầm trong giai đoạn gọi vốn.

Sai lầm trong lựa chọn nhà đầu tư

Thị trường startup ghi nhận không ít nhà đầu tư thuộc diện nhà đầu tư cá mập. Tức là họ chỉ có mục tiêu thâu tóm mà không có ý định đồng hành. Họ đầu tư vào startup để tiếm quyền và kiếm tiền trong ngắn hạn thông qua việc kiểm soát startup rồi tìm cách bán nó mà không có ý định làm ăn lâu dài.

Vì thế, nhà sáng lậpstartup nên tránh những nhà đầu tư không hiểu về giá trị hay mục tiêu của công ty. Bởi việc thiếu sự đồng cảm có thể dẫn đến bất hòa trong quá trình hợp tác. Đó là lý do vì sao ông Trần Vinh Quang - COO Appota - cho rằng: Việc chọn nhà đầu tư giống như việc tìm kiếm động cơ tốt cho bệ phóng tăng tốc của startup.

Cụ thể: Trong giai đoạn đầu, nhà sáng lập nên hợp tác với nhà đầu tư trên tư cách là bạn, người tư vấn cho startup. Bởi ở giai đoạn này, nhà sáng lập thường chú trọng vào những vấn đề cốt lõi mà không quan tâm đến những vấn đề xung quanh, nên cần người khác bổ sung. Học hỏi từ người tư vấn và bạn bè là tốt nhất. Đến giai đoạn phải có chiến lược, thì cần tùy theo chiến lược kinh doanh mà tìm nhà đầu tư phù hợp. Lúc này, nhà đầu tư không còn là bạn mà là nhà đồng hành có hỗ trợ vốn, kinh nghiệm, network, kết nối những nguồn lực bên ngoài để startup phát triển bền vững hơn. Ở giai đoạn tăng trưởng, sau bước đi dài và phát triển tốt, bắt đầu tăng trưởng có lợi nhuận, startup cần những nhà đầu tư có nguồn vốn đủ lớn để giúp cho doanh nghiệp tăng trưởng mạnh mẽ.

Ông Bùi Đình Nhật - Giám đốc Topica Founder Institude (TFI) -cũng khuyên các startup nên đặt ưu tiên lựa chọn nhà đầu theo thứ tự: đối tác cùng ngành => Quỹ đầu tư cùng ngành => Quỹ đầu tư tài chính. Lý giải cho thứ tự này, ông Bùi Đình Nhật cho biết có nhiều doanh nghiệp Việt nhận đầu tư với số tiền cả triệu USD, đồng thời nhận về sản phẩm, công nghệ mới, hỗ trợ quản trị, chuyên gia từ đối tác để phát triển thị trường Việt Nam. Trong khi đó, với các quỹ đầu tư tài chính, họ sẽ có thời hạn đầu tư và áp lực thoái vốn từ chính cổ đông của quỹ. Vì thế, họ đến với startup ngắn hạn hơn nhiều.

Thiếu cẩn trọng khi đàm phán điều khoản nhận đầu tư

The Kafe thất bị cũng chủ yếu bởi sai lầm này. Khi startup nhận tiền đầu tư cũng có nghĩa phải chấp nhận các điều kiện của nhà đầu tư. Trong đó, họ sẽ đưa ra yêu cầu kiểm soát tài chính. Song, hầu hết nhà sáng lập thường không giỏi về vấn đề này. Lợi dụng điểm yếu đó, nhà đầu tư sẽ áp đặt các chỉ tiêu có tính thâu tóm. Nếu nhà sáng lập không đạt được chỉ tiêu, họ sẽ nhanh chóng nâng tỷ lệ sở hữu và thâu tóm startup.Do các startup thường không có chiến lược tài chính chủ động từ đầu, nên khi khát tiềnsẽ chấp nhận một cách mù quáng yêu cầu của nhà đầu tư.

Ngoài ra, nhà đầu tư thường quên đàm phán gói Incentive (lợi tức, gồm cả lương và thưởng) cho các nhà sáng lập. Còn các startup không biết mà đàm phán. Trong khi đó, các nhà đầu tư thường đưa ra điều khoản Ratchet Clause nhằm đảm bảo phần vốn đóng góp của họ tại startup không bị giảm giá trị ngay cả khi ở các vòng định giá sau, giá trị công ty sụt giảm. Tuy nhiên, các nhà sáng lập cần hết sức thận trọng với điều khoản này do nó có tác động rất lớn đến các nhà đầu tư ở vòng trước đó, gồm cả người sáng lập của startup. Vì thế, Ratchet Clause là điều khoản rất hiếm gặp trong các tài liệu gọi vốn tại thị trường startup Mỹ.

Thêm nữa, nhà đầu tư thường nhìn startup ở nhiều khía cạnh. Không ít nhà đầu tư ra quá nhiều điều kiện như rút vốn sớm hay yêu cầu quá nhiều quyền trong công ty. Thậm chí, họ còn can thiệp vào công việc điều hành đến mức sửa sản phẩm/dịch vụ mà startup đang tập trung phát triển hoặc đòi hỏi quá nhiều cổ phần khi mới ở vòng gọi vốn đầu tiên. Một số nhà đầu tư tiếp cận doanh nghiệp với mục đích trục lợi, ra điều kiện khoản đầu tư như khoản cho vay tài chính và đòi hỏi lãi suất. Đó là những cái bẫy mà nhà sáng lập cần tỉnh táo vượt qua để trách bị thâu tóm hoặc khiến startup đi đến thất bại.

 

Đội ngũ nhân lực không theo kịp dòng vốn

Để gọi được vốn, startup thường hội tụ đủ các yếu tố như khách hàng, sản phẩm, đội ngũ kinh doanh, kế hoạch mở rộng đầu tư kinh doanh sản phẩm, công nghệ và con người. Dù vậy, sau khi gọi vốn thành công, 70-80% startup vẫn thất bại ở các giai đoạn rót vốn từ giai đoạn A (series A), series B, C, thậm chí rót vốn dạng angel.

 

Nguyên nhân là dù startup đã chứng minh bước đầu về thị trường, nhưng chưa đưa ra đượcmô hình kinh doanh có thể sinh lời và phát triển bền vững; đầu tư dàn trải và phát triển quá nhanh về thị trường, sản phẩm. Thêm nữa, đội ngũ nhân lực cũng không phát triển đủ để kịp quản lý dòng tiền và quyết định đầu tư.

Vì thế, để tránh “sảy chân” sau vòng gọi vốn, năng lực quản trị là điều kiện tiên quyết để startup phát triển bền vững. Quản trị bao gồmquản trị tài chính,nhân sự cũng như điều tiết hiệu quả nguồn vốn, tham gia của các quỹ đầu tư trong quyết định chiến lược và cần thử sản phẩm mới cũng như nhanh chóng sửa sai khi có phản hồi từ thị trường.

 


Quang Huy