Startup công nghệ Việt: “Chết yểu” vì thiếu hành lang pháp lý

Startup công nghệ Việt: “Chết yểu” vì thiếu hành lang pháp lý

Quang Huy 18:33 23/3/2016

“Bán lúa non” toàn bộ ý tưởng và sản phẩm sáng tạo đang thai nghén vì thiếu chính sách hỗ trợ và các thủ tục hành chính rườm rà khiến startup khó tiếp cận vốn đang trở thành thực tế buồn của nhiều doanh nghiệp và nhà sáng chế Việt.

Theo kết quả khảo sát mà Ngân hàng Phát triển Châu Á (ADB) thực hiện vào tháng 9/2015 tại 143 doanh nghiệp vừa và nhỏ tại Việt Nam, mục tiêu đổi mới sáng tạo trong các doanh nghiệp chỉ nhằm đạt hoặc hoàn thành các mục tiêu ngắn hạn. Cũng theo kết quả khảo sát này, 42% doanh nghiệp có đầu tư cho nghiên cứu và phát triển (R&D), 39,7% đầu tư vào mua sắm hay cải tiến trang thiết bị, 39% đầu tư vào cải thiện quy trình. Như vậy, đầu tư cho cho đổi mới, sáng tạo của 143 doanh nghiêp này ở mức thấp.
 
Đáng buồn hơn nữa, một số doanh nghiệp tham gia cuộc khảo sát còn cho biết: Họ đã phải chọn giải pháp hợp tác hoặc bán cổ phần cho đối tác nước ngoài nhằm tiếp cận nguồn vốn và công nghệ mới. Thậm chí, theo Hoàng Linh - nhà sáng lập và điều hành Mạng lưới khởi nghiệp trẻ Việt Nam (Viet Youth Entrepreneurs), không ít thành viên VYE ngậm ngùi mang ý tưởng sáng tạo trong lĩnh vực khoa học công nghệ ra nước ngoài, chủ yếu là Singapore để khởi nghiệp. Dù họ biết rằng: Nếu mang các ý tưởng này ra nước ngoài gọi vốn đầu tư hay tìm kiếm vườn ươm để triển khai, thì sản phẩm hay ý tưởng chỉ là do người Việt viết, còn sở hữu đã thuộc về đối tác nước ngoài. Tại sao nhiều startup trẻ lại phải bán “lúa non” như vậy!
 
Thiếu chính sách hỗ trợ
Rào cản trước tiên mà startup công nghệ Việt gặp phải chính là thiếu chính sách hỗ trợ. Không khó để nhận ra điều này khi so sánh chính sách hỗ trợ, các thủ tục pháp lý liên quan đến startup và quỹ đầu tư tại Việt Nam với các nước trong khu vực.
 
Ở nhiều quốc gia trong khu vực như Hàn Quốc và Singapore, chính phủ thường xuyên có các chính sách trợ vốn cho doanh nghiệp khởi nghiệp trong lĩnh vực công nghệ cao cũng như triển khai các quỹ đầu tư mạo hiểm dành cho lĩnh vực khoa học - công nghệ. Trong khi đó, startup Việt Nam gần như không nhận được ưu đãi cụ thể nào, ngoại trừ lĩnh vực phần mềm được miễn giảm một phần thuế trong những năm đầu. Còn lại, tất cả ưu đãi dành cho startup vẫn đang nằm trên giấy hoặc vẫn trong giai đoạn bàn thảo.
 
Khó tiếp cận nguồn vốn do thủ tục hành chính rườm rà
Tiếp đến là các thủ tục hành chính. Hầu hết startup đều gặp khó khăn khi thành lập doanh nghiệp, kê khai thuế và công tác truyền thông tiếp thị sản phẩm, cho dù đã có thể thương mại hóa.
 
Thậm chí, để có thể nhận được vốn đầu tư, các công ty khởi nghiệp cũng phải mất nhiều tháng đến cả năm do thủ tục liên quan đến vấn đề này vẫn rườm rà. Trong khi đó, khoảng thời gian này là quá dài đối với công ty khởi nghiệp cũng như nhà đầu tư. Do công nghệ thay đổi nhanh, nên khoảng thời gian đó đủ quyết định sự thành bại của dự án.
Ảnh: Internet
 
Ngay cả khi muốn tăng vốn, các nhà đầu tư phải qua các khâu đăng ký kinh doanh, chờ đợi hồ sơ được các cơ quan hữu trách ký duyệt, đóng dấu cũng mất thêm vài tháng. Trong khi đó, ở Singapore, Thái Lan, Indonesia, thủ tục cấp phép được tiến hành rất nhanh, họ ứng dụng chữ ký điện tử trên diện rộng, việc cấp giấy phép chỉ trong một tuần.
 
Chính cái vòng luẩn quẩn, nhập nhằng của thủ tục pháp lý khiến startup Việt bị hụt hơi khi phải dồn quá nhiều công sức cho việc chạy giấy tờ, nên không còn nhiều thời gian chuyên tâm phát triển sản phẩm. Điều đó khiến cơ hội chiếm lĩnh thị trường qua đi, làm nhà đầu tư không còn muốn bỏ vốn cho dự án nữa. Điều đó lý giải nguyên do vì sao dòng tiền khởi nghiệp chảy vào thị trường Đông Nam Á đang tăng, nhưng Việt Nam lại chưa thể đón nhận. Vì thế, startup công nghệ Việt đã thiếu vốn lại càng thiếu hơn.
 
Cơ sở nghiên cứu thiếu thốn
Thêm nữa, Việt Nam quá thiếu cơ sở hạ tầng thiết yếu như phòng thí nghiệm, không gian làm việc và máy móc, trang thiết bị công nghệ phục vụ công tác nghiên cứu lẫn hiện thực hóa các ý tưởng khởi nghiệp. Cùng với đó, ngân sách chi cho hoạt động nghiên cứu cũng "hạn chế" càng khiến mục tiêu đổi mới sáng tạo trong các doanh nghiệp gặp nhiều khó khăn.
 
 
 
Trong khi đó, theo chuyên gia Lerwen Liu đến từ Singapore, khoa học - công nghệ nói chung và công nghệ cao nói riêng là trọng điểm mà mọi quốc gia cần dồn lực đầu tư để qua đó tạo động lực cho sự phát triển của nền kinh tế. Chính phủ Singapore không chỉ đầu tư vào khâu nghiên cứu và hiện thức hóa các ý tưởng mà các vườn ươm còn dành ra nhiều khoản ngân sách phù hợp để phát triển bộ phận R&D, tái đầu tư nền tảng (máy móc, công nghệ) để phục vụ công tác nghiên cứu, thu hút và đào tạo nhân tài. Bởi nghiên cứu và phát tirển R&D sẽ tạo ra giá trị gia tăng cho các ý tưởng và giải pháp sáng tạo. Vì thế, bà Lerwen Liu cũng cho rằng: Các cơ quan nhà nước cần đóng vai trò là chất xúc tác, chứ không phải là rào cản.
 
Với những bất cập kể trên, không khó để lý giải vì sao không ít startup trẻ sau khi bắt tay thực hiện ý tưởng, thuê mặt bằng, nghiên cứu làm sản phẩm, tìm kiếm nhà đầu tư... đã phải từ bỏ ý định lập nghiệp tại quê nhà, cho dù trước đó họ rất quyết tâm thành lập công ty khởi nghiệp về công nghệ. Bởi việc gặp phải quá nhiều vấn đề phát sinh không thể lường trước khiến họ đành chấp nhận hợp tác với các đối tác ở nước ngoài mà chủ yếu là Singapore để tiếp tục phát triển dự án thay vì nhìn đứa con tinh thần của mình chết yểu.
 
Xem thêm:
 
 

Quang Huy

Từ Khóa :