Smartphone “giúp đỡ” kẻ bạo hành gia đình



Smartphone “giúp đỡ” kẻ bạo hành gia đình

Lục Kiếm 15:23 22/5/2018

Một số giận dữ vì Facebook để lộ thông tin người dùng. Một số giận dữ vì bị theo dõi. Nhưng sẽ ra sao nếu người “bán” thông tin hay cho phép tiến hành theo dõi chúng ta lại chính là người nằm bên gối bạn?

Ảnh: Getty via Johnib

Có nhiều phần mềm gián điệp đáng sợ hơn bạn nghĩ. Nó thách thức cả pháp lý và công nghệ.

Ngày càng nhiều người đang sử dụng công nghệ để khiến cuộc sống của những người khác trở nên tồi tệ hơn.

Câu chuyện này rất có thể xảy ra xung quanh bạn: Một phụ nữ ở New York bị bạo hành gia đình đi tìm kiếm sự giúp đỡ tại một trung tâm tư vấn. Tuy nhiên, người chồng đã cài đặt thiết bị theo dõi trên điện thoại của cô, lái xe đến trung tâm và theo đúng nghĩa đen, đá sầm cửa. Trung tâm đã phải gọi điện báo cảnh sát.

Bạo hành gia đình khá phổ biến. Ngay cả ở nước Mỹ luôn được xem là “văn minh”. Điều đó từng diễn ra với một phần tư phụ nữ và một phần sáu đàn ông. Con số đó đủ lớn để coi đó là nạn dịch. Nhưng giờ hãy nghĩ xem sẽ ra sao nếu người yêu hay vợ/chồng bạn bất kỳ lúc nào cũng có thể biết bạn đang ở đâu, đọc tin nhắn, nghe cuộc gọi của bạn và nhiều hơn nữa.

Sự tiện ích của công nghệ đang trở thành công cụ kiểm soát của những kẻ bạo lực/bắt nạt, đẩy cuộc sống của nạn nhân lún sâu vào tăm tối, căng thẳng và đau đớn.

Để chống lại điều đó, người ta buộc phải tiến hành nghiên cứu chính những kẻ bạo hành. Đầu tiên là phải xác định chiến thuật và công cụ của những người này. Họ phát hiện ra rằng: Một trong những công cụ rất hay được sử dụng trong thời gian gần đây chính là phần mềm theo dõi và giám sát.

Truyền thông, nhà nghiên cứu, nhà hoạt động từ lâu đã nhìn thấy mối đe dọa của phần mềm gián điệp trong nạn bạo hành. Nghiên cứu của Đại học Cornell (Hoa Kỳ) có thể phơi bày cách phần mềm đó được sử dụng như thế nào và phạm vi hoạt động của chúng.

Điểm nổi bật trong bạo hành gia đình/bạn đời là mối quan hệ thân mật giữa họ cho phép người bạo hành dễ dàng nắm bắt các cơ chế bảo mật, thậm chí không cần thông thạo kỹ thuật. Những người này thường có quyền truy cập vào thiết bị của bạn đời, biết mật khẩu, mã PIN hoặc dễ dàng đoán ra. Đôi khi, họ có thể dùng chính bạo hành để buộc đối tác phải nói ra.

Sau đó, những người này tận dụng lợi thế ấy để truy cập các loại tài khoản của bạn đời, theo dõi họ, khóa tài khoản và tiết lộ thông tin cá nhân, hoặc đe dọa làm vậy để kiểm soát nạn nhân. Sau khi kẻ bạo hành có quyền truy cập, họ có thể cài đặt phần mềm giám sát, theo dõi mọi thứ từ vị trí, tin nhắn, ảnh, video đến việc họ nói chuyện với ai, từ đâu và nói gì. Một số ứng dụng cho phép ghi âm/ghi hình từ xa.

Ảnh: Thinkstock via Rolling Stone

Tính năng như vậy vốn dĩ chỉ nên được cấp cho cơ quan tình báo hay ít nhất là các chuyên gia máy tính. Nhưng không, nó đang nhan nhản giữa đời thường, thậm chí công khai. Chỉ cần vài cú nhấp chuột, gõ cụm từ như “track my girlfriend” (theo dõi bạn gái) và sẽ thấy trang tìm kiếm liệt kê hàng loạt liên kết dẫn đến phần mềm, hướng dẫn cách thực hiện, diễn đàn bày mẹo vặt, giúp mọi người theo dõi người khác.

Tất cả công cụ mà kẻ ngược đãi cần đều có sẵn trên Google, các kho ứng dụng Google Play, Apple Store. Việc cài rất kỳ đơn giản. Một số ứng dụng tính phí, nhưng một số trường hợp miễn phí. Phần mềm chống virus/mã độc thường coi đây là phần mềm bình thường khác.

 

Thách thức “định danh” phần mềm độc hại

Quả đáng giận khi Google và Apple cho phép những phần mềm như vậy xuất hiện trên kho ứng dụng của hãng. Nhưng cũng phải thừa nhận, xác định phần mềm gián điệp còn khó hơn nhiều xác định virus/mã độc.

Tuy nhiên, một số khá công khai, thậm chí có quảng cáo hẳn hoi. Chẳng hạn: Trang web của HelloSpy cho biết: Sản phẩm có thể dùng để “tóm gáy bạn đời không chung thủy” và đáng chú ý là có ảnh một người đàn ông tóm chặt tay người phụ nữ, vết bầm tím và trầy xước có thể thấy trên mặt cô.

FlexiSpy và HelloSpy không có trong kho ứng dụng của Google Play và Apple Store. Nhưng vẫn có một số công cụ “hợp pháp” xuất hiện như ứng dụng “tìm bạn”, chống trộm, ứng dụng an toàn cho trẻ em. Tất cả đều bao gồm tính năng theo dõi GPS và các tính năng giám sát khác.

Ảnh: Vox

Đó được gọi là ứng dụng “hai mặt” và cũng là những ứng dụng gây đau đầu nhất. Bởi một mặt, người chủ điện thoại có nhu cầu sử dụng chúng và được sử dụng cho mục đích mà xã hội chấp nhận. Chẳng hạn tìm kiếm và kết bạn hay để biết các con không có hành vi quá đà. Mặt khác, kẻ bạo hành có thể bí mật cài đặt chúng trên thiết bị của bạn đời để theo dõi họ. Yêu cầu Google và Apple cấm các ứng dụng có thể bị kẻ xấu lợi dụng chẳng khác gì cấm người ta bán dao để ngăn chặn khả năng bị kẻ xấu dùng chém người vậy.

Không nhất thiết phải là những phần mềm này, kẻ bạo hành có thể sử dụng nhiều ứng dụng vô hại khác phục vụ cho mục đích của chúng. Nghiên cứu của Đại học Cornell khẳng định: có hàng nghìn ứng dụng trên Google Play và App Store có thể bị kẻ bạo hành lợi dụng. Hàng trăm nghìn người đã cài đặt, dĩ nhiên có cả kẻ bạo hành, nhưng không ai biết thực sự là bao nhiêu.

 

Phức tạp

Có thể nói, các nhà phát triển phần mềm đang đi trên lằn ranh đạo đức, mà không ai thực sự chắc họ đang nghiêng về bên nào. Mang vẻ ngoài hợp pháp, nhưng tìm kiếm lợi nhuận từ những mục đích xấu của người dùng. Nhiều ứng dụng quảng cáo có thể theo dõi điện thoại của chính bạn hoặc để đảm bảo an toàn cho trẻ em, khẳng định rằng không thể nào bị lạm dụng. Nhưng nghiên cứu của Đại học Cornell lại cho thấy những tuyên bố từ chối trách nhiệm này là không hợp lý. Thậm chí, một số còn trả tiền để được xuất hiện khi người dùng tìm kiếm (như track my girlfriend).

Các nhà nghiên cứu đã đóng vai kẻ ngược đãi và gửi mail hỏi 11 dịch vụ hỗ trợ khách hàng của các phần mềm này. Hai không trả lời. Số còn lại hoặc nói ẩn dụ hoặc khuyến khích họ theo dõi bạn đời một cách trực tiếp. Sau đó, họ đóng vai nạn nhân và gọi đến các công ty này nhờ giúp đỡ gỡ bỏ. Chỉ có một người trả lời, với lời khuyên chẳng giúp được gì.

Ảnh: LatinaLista

Thật khó để dán nhãn phần mềm “tốt” và “xấu”. Google có chút động thái bằng cách xóa bỏ quảng cáo cho các tìm kiếm liên quan đến bạo hành, hạn chế các ứng dụng theo dõi bạn đời trên Google Play. Đó là động thái tốt, nhưng còn quá ít. Làm sao để giúp các nạn nhân tìm ra phần mềm này và gỡ bỏ nó mới thực sự hữu ích. Loại bỏ phần mềm gián điệp có thể chưa phải là phương án tốt nhất, vì có thể kích hoạt kẻ ngược đãi sử dụng bạo hành về thể xác thực.

Chúng ta cần phát triển các quy trình mới để thiết kế phần mềm để tránh bị lạm dụng. Ứng dụng có thực sự cần theo dõi vị trí người khác một cách dễ dàng không? Nếu vậy, làm cách nào để báo cho người bị theo dõi và nhận sự đồng ý của họ? Chúng ta có thể làm phức tạp hóa các ứng dụng để kẻ ngược đãi thấy chán nản với nó không? Và dĩ nhiên sẽ cần đến các nhà làm luật vào cuộc để có được hệ thống quy định chỉn chu hơn cho những hoạt động mang tính “con dao hai lưỡi” như vậy.

Ảnh: The Conversation

Công nghệ chỉ là một khía cạnh của xã hội phức tạp hiện nay. Chúng ta hẳn không thể “sửa” bạo lực bằng công nghệ. Nhưng khi một công cụ tốt cũng có thể trở mặt, thì tạo điều kiện để người dễ bị tổn thương cứu lấy mình là điều nên làm.

 


Lục Kiếm

Theo Vox