Sau một thập kỷ khai thác tận thu, sông Tiền sông Hậu sạt lở nghiêm trọng

Sau một thập kỷ khai thác tận thu, sông Tiền sông Hậu sạt lở nghiêm trọng

15:20 18/5/2017

Phó viện trưởng Viện nghiên cứu Biến đổi khí hậu (Trường Đại học Cần Thơ) cho biết, giai đoạn 1998 – 2008 sông Tiền và sông Hậu đã bị mất 200 triệu tấn cát khiến hình thái sông thay đổi. Tình trạng khai thác cát quá mức làm thay đổi kết cấu địa chất, lòng dẫn nước bị đào sâu, các sông biến dạng và thay đổi dòng chảy... là một số nguyên nhân khiến ven bờ sạt lở nghiêm trọng trong thời gian qua ở đồng bằng Sông Cửu Long (ĐBSCL).

Hiện trường sạt lở ở sông Vàm Nao (An Giang) ngày 22/4 vừa qua. Ảnh: Tuoitre

Trong vòng 2 tháng trở lại đây, các tỉnh An Giang, Đồng Tháp nằm ở bờ sông Tiền, sông Hậu đã hứng chịu tình trạng sạt lở nghiêm trọng. Trong đó, nhiều điểm sạt lở diễn ra bất thường đe dọa tới cuộc sống của người dân địa phương, gây thiệt hại về kinh tế khi nhiều vụ sạt lở đã “nuốt chửng” hàng chục ha cây ăn trái, hoa màu và tài sản của người dân.

Riêng tại tỉnh Đồng Tháp, từ cuối tháng 4 đến đầu tháng 5 đã 2 lần công bố tình trạng khẩn cấp sạt lở đất bờ sông Tiền khu vực ấp Bình Hòa, xã Bình Thành, huyện Thanh Bình. Cuộc sống của hơn 220 hộ dân ở khu vực này bị đe dọa, gần như mỗi ngày đều có sạt lở.

Báo cáo mới đây của Bộ NN-PTNT, tình trạng sạt lở lấy đi trung bình 500ha đất mỗi năm ở vùng ĐBSCL. Hiện tại, vùng có 265 điểm sạt lở ven bờ, tổng chiều dài sạt lở lên đến 450km, trong đó khu vực ven sông Tiền và sông Hậu có nhiều điểm sạt lở nhất.

Nguyên nhân của tình trạng sạt lở, ngoài sự bất ổn của tự nhiên: triều cường, nước biển dâng do ảnh hưởng của biến đổi khí hậu... còn có nguyên nhân từ tinh trạng khai thác cát quá mức của con người. Điều đó đe dọa đến tính mạng và đời sống sinh hoạt, làm ăn của hàng vạn hộ dân.

Khai thác cát trên sông Tiền. Ảnh: cand

Báo VOV cho biết, nhiều lần, người dân sinh sống ở đôi bờ sông Tiền, đoạn qua xã Long Thuận và Phú Thuận B (huyện Hồng Ngự, Đồng Tháp) đã bí mật bắt quả tang các phương tiện khai thác cát vào gần bờ nhưng tình trạng cũng không diễn tiến khả quan hơn. Hàng ngày vẫn có những sà lan lớn nối đuôi nhau khai thác cát và đem đi nơi khác tiêu thụ. Cát được khai thác để phục vụ cho xây dựng cơ sở hạ tầng, san lấp và xuất khẩu cát.

PGS.TS Lê Anh Tuấn, Phó viện trưởng Viện nghiên cứu Biến đổi khí hậu (Trường Đại học Cần Thơ) phân tích, nguyên nhân hàng đầu dẫn đến hiện tượng sạt lở ở các bờ sông của miền Tây là do việc khai thác cát lòng sông quá mức khiến các lòng dẫn của nước bị đào sâu xuống một cách trầm trọng.

Cũng theo ông Tuấn, trong vòng 20 năm trở lại đây, cát trên Sông Tiền và Sông Hậu đã bị khai thác khủng khiếp. Tính riêng trong giai đoạn từ 1998 – 2008, sông Tiền và Sông Hậu đã mất khoảng 200 triệu tấn cát khiến hình thái dòng sông ở ĐBSCL thay đổi. Lòng sông Tiền và sông Hậu bị hạ thấp trung bình 1,3 m, có những nơi khai thác cát tạo ra những hố rất sâu.

Bờ sông Tiền sạt lở, các sà lan vẫn “đua nhau” khai thác cát giữa dòng. Ảnh:cand

Nguyên nhân khác là do phía thượng nguồn hình thành chuỗi đập thủy điện, đã giữ lại lượng lớn phù sa tại hồ chứa, ảnh hưởng tới tốc độ dòng chảy. Trước đây, sông mang nặng phù sa nên tốc độ chảy chậm, ôn hòa. Ngày nay, dòng chảy mạnh và hung dữ hơn do “nước đói phù sa”. PGS.TS Lê Anh Tuấn cũng cho rằng, “nước đói” sẽ “ăn” dần đất ở hai bên bờ sông và lòng dẫn.

Chung ý kiến với PGS.TS Lê Anh Tuấn, Thạc sĩ Nguyễn Hữu Thiện – chuyên gia độc lập nghiên cứu về sinh thái vùng ĐBSCL cho rằng, vụ sạt lở gần đây ở huyện Chợ Mới, tỉnh An Giang không phải là một sự kiện đơn lẻ mà là hiện tượng mang tính quy luật. Bờ sông nơi sạt lở gắn liền với hoạt động khai thác cát mạnh mẽ trong những năm qua. Đây được xem là sự cảnh tỉnh đối với các địa phương vùng ĐBSCL.

Ông Thiện cho rằng: Không chỉ điểm khai thác cát bị ảnh hưởng mà phạm vi ảnh hưởng có thể xa hàng trăm cây số trên toàn hệ thống sông. “Khi khai thác cát sẽ tạo ra những hố sâu và khi cát bị đẩy về không đi tiếp được. Sau này khi các đập thủy điện Mekong xây dựng xong, dự báo 100% lượng cát sỏi không về ĐBSCL nữa. Khi đó, sạt lở sẽ dữ dội hơn” – ông giải thích.

Những vụ sạt lở nghiêm trọng xảy ra liên tục tại ĐBSCL trong thời gian gần đây cho thấy sự việc đang có xu hướng xảy ra đột ngột, bất thương và không còn xảy ra theo quy luật. Báo VOV cho rằng, số cát còn lại trên sông Tiền và sông Hậu phải được xem là nguồn tài nguyên quý, cần giữ gìn, bảo vệ vì nó ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống, sinh mạng của hàng chục nghìn hộ dân. Bên cạnh đó, cần tăng cường kiểm soát nạn khai thác cát lậu cũng như quy hoạch tổng thể về khai thác cát cho toàn bộ 2 nhánh sông Tiền và sông Hậu.

PV

Tags: sạt lở, khai thác cát

Liên quan: