Sau Covid-19, viêm gan E do chuột gây cho người có thể bùng phát?



Sau Covid-19, viêm gan E do chuột gây cho người có thể bùng phát?

Phương Linh 7:0 14/5/2020

Tại Hong Kong năm 2018, 11 trường hợp nhiễm viêm gan E (HEV) của chuột đã được phát hiện. Tuy nhiên, các nhà khoa học vẫn chưa tìm ra bằng cách nào HEV lây nhiễm sang cho người khiến cho khả năng lây lan của virus có thể tăng mạnh, thậm chí có thể lây nhiễm cho mọi người trên toàn cầu mà không có biện pháp kiểm soát nào.

Vào năm 2018, các chuyên gia về bệnh truyền nhiễm tại Đại học Hong Kong đã tình cờ gặp một bệnh nhân bất thường.

Bệnh nhân là nam giới, 56 tuổi, đã từng trải qua ghép gan. Tới giờ, biểu hiện các chức năng gan của ông ấy khá bất thường, không có nguyên nhân rõ ràng.

Các xét nghiệm đã phát hiện ra hệ thống miễn dịch của người này đang phản ứng với bệnh viêm gan E, cho dù thực tế các bác sĩ đã không tìm thấy chủng virus viêm gan E(HEV) trong máu của bệnh nhân.

Viêm gan E là một dạng bệnh gan, có thể gây sốt, vàng da và gan to. Virus gây bệnh có 4 dạng, đến từ nhiều loại động vật khác nhau. Vào thời điểm đó (năm 2018), chỉ có một trong bốn dạng viêm gan mới được biết là lây nhiễm cho con người.

Với xét nghiệm trước đó của bệnh nhân là âm tính với HEV, các nhà nghiên cứu ca này đã quyết định làm xét nghiệm lại. Lần đầu tiên trong lịch sử, họ phát hiện ra loài chuột có thể gây viêm gan E cho người.

Tiến sĩ Siddharth Sridhar, nhà vi trùng học, người đã phát hiện điều này cho biết: Đột nhiên, chúng ta khám phá ra một loại virus có thể bị lây từ chuột đường phố sang người. Đó là một kiểu nhiễm trùng bất thường, chưa từng xảy ra đến nỗi nhóm nghiên cứu đã tự hỏi liệu đó phải là “sự cố chỉ xuất hiện một lần” hay “tình trạng của bệnh nhân chỉ là đang ở trong một hoàn cảnh không đúng thời điểm”.

Thông báo về thuốc diệt chuột trong một con hẻm ở Hồng Kông vào tháng 11 năm 2018

Nhưng rồi điều này lại xảy ra. Một lần nữa…

Kể từ nghiên cứu đầu tiên đó, ở Hong Kong đã có thêm 10 bệnh nhân thử nghiệm dương tính với viêm gan E, giờ được biết đến là HEV từ chuột. Trường hợp gần đây nhất là một bệnh nhân 61 tuổi, tới bệnh viện vào tuần trước và được xác nhận dương tính với HEV ngày 30/4 vừa qua với chức năng gan bất thường, Sridhar cho biết.

Khu nhà ở nơi bệnh nhân viêm gan E, 56 tuổi sống ở Hồng Kông. Dấu hiệu của một con chuột phá hoại đã được tìm thấy ở đây sau khi anh ta được xác nhận bị nhiễm bệnh vào năm 2018

Theo tổ chức y tế thế giới, chủng viêm gan E ở người thường được lây truyền do sự ô nhiễm nguồn nước uống và ô nhiễm từ nguồn phân. Nhưng sự lây HEV từ chuột đã đặt ra một bí ẩn mới: Không ai biết được chính xác những người này đã bị nhiễm bệnh như thế nào. Trong hai năm kể từ khi phát hiện ra ca bệnh đầu tiên, các nhà nghiên cứu vẫn chưa xác định được đường lây truyền chính xác từ chuột sang người. Họ đã đưa ra một lý thuyết: có thể do bệnh nhân uống nước bị ô nhiễm hoặc đã cầm, sờ vào các vật bị ô nhiễm, đã dính virus HEV từ chuột. Nhưng lý thuyết này không chứng minh được rõ ràng.

Trường hợp gần đây với bệnh nhân 61 tuổi gây nhiều bối rối. Người ta không tìm thấy chuột hay phân chuột trong nhà ông ấy. Không ai trong gia đình người đàn ông này có triệu chứng gì liên quan đến bệnh, và ông ấy cũng không đi du lịch trong thời gian gần đây.

Trung tâm bảo vệ sức khỏe Hong Kong (CHP) cho biết vào ngày 30/4: Bệnh nhân 61 tuổi vẫn đang trong bệnh viện, và cuộc điều tra của CHP đang diễn ra. Dựa trên các thông tin dịch tễ học có sẵn, chúng tôi chưa thể ngay lập tức xác định nguồn gốc và đường lây nhiễm của người này.

Những điều chúng ta biết, và chưa biết

Nhóm nghiên cứu và chính quyền thành phố đã cố gắng hiểu rõ hơn về mối đe dọa sức khỏe mới này kể từ năm 2018.

Họ đã đạt được một số tiến bộ. Các xét nghiệm chẩn đoán đã được tinh chế và cải thiện. Nhóm nghiên cứu đã truyền bá nhận thức trong lĩnh vực chăm sóc sức khỏe để các bác sĩ biết phương hướng xét nghiệm HEV do bị lây từ chuột, đồng thừa đưa ra được các chiến dịch nâng cao nhận thức cộng đồng.

Các quan chức Hồng Kông đặt bẫy chuột nhằm để xác định xem liệu chuột có góp phần vào đợt bùng phát viêm phổi năm 2003 hay không

Các nhà khoa học cũng tìm hiểu về quần thể chuột trên toàn thành phố, cố gắng xác định vị trí của đàn chuột để cảnh báo trước khi chúng có thể mang bệnh lây sang người. Họ cũng biết và thông báo khu vực nào có nhiều chuột nhất để mọi người cảnh giác.

Nhưng vẫn còn nhiều bí mật chưa được biết rõ. Các nhà nghiên cứu không xác nhận được thời gian ủ bệnh của virus này là bao lâu. Họ vẫn đang cố gắng tìm ra một phương pháp điều trị vì loại thuốc dùng để điều trị biến thể viêm gan E ở người đã có kết quả hỗn hợp với bệnh nhân mắc HEV từ chuột. 

Chưa tìm được nguyên nhân làm thế nào virus có thể nhảy từ chuột sang người khiến cho việc ngăn ngừa bệnh trong tương lai rất khó khăn. Những người sống trong khu vực có nhiều chuột, về lý thuyết có nguy cơ nhiễm bệnh cao hơn. Tuy nhiên trong thực tế, một số bệnh nhân bị nhiễm bệnh lại xuất phát từ các khu phố có số lượng chuột thấp.

Một cô gái đi ngang qua thùng rác lớn tại khu nhà ở nơi bệnh nhân HEV sống năm 2018. Trong ngôi nhà ấy, người ta cũng thấy một con chuột đang phá phách

Sridhar cho hay: “những gì chúng ta biết là lũ chuột ở Hong Kong đang mang virus, và chúng tôi cũng đã xét nghiệm ở người và tìm ra loại virus này. Nhưng nhóm nghiên cứu chưa tìm ra được cách lây bệnh giữa người với chuột. Liệu chuột có làm nhiễm độc thức ăn của con người hay không, hoặc liệu có thêm một con vật nào khác ngoài chuột mới chính là nguồn lây bệnh mà chúng ta không biết? Đó mới là những dữ liệu còn thiếu”.

Một giải pháp nữa là có thể loại bỏ tất cả những con chuột ở Hong Kong, nhưng quá trình tiêu diệt chuột là một kỳ công, phức tạp và tốn khá nhiều thời gian. Điều này không khả thi.

Hiện tại, điều mà tất cả các cơ quan chức năng có thể làm được là khuyến khích mọi người thực hiện các biện pháp phòng ngừa, như rửa tay trước khi ăn, bảo quản thực phẩm đúng cách, giữ cho không gian gia đình sạch sẽ, khử trùng những vị trí bọn chuột thường làm tổ…

HEV có thể xuất hiện ở mọi nơi

Các chuyên gia cho biết đây không phải là vấn đề của riêng Hong Kong. HEV từ chuột có thể đang lây nhiễm cho cả người dân ở New York hoặc Paris nhưng chưa ai biết và xét nghiệm bệnh.

Sridhar cho biết: “Theo cảm giác của tôi, điều này đã diễn ra khá lâu rồi. Năm 2017 hay 2018 chưa chắc là những năm HEV lây từ chuột xuất hiện đầu tiên trên thế giới. Tại Hong Kong, 11 trường hợp được xác nhận nhiễm bệnh có khả năng mới chỉ là phần nổi của tảng băng chìm. Rất có thể đã có hàng trăm trường hợp nhiễm bệnh trong cộng đồng nhưng chưa được chẩn đoán.

Nhiều bệnh nhân viêm gan E chỉ gặp các triệu chứng nhẹ, và một số trường hợp thậm chí còn không biết mình đã bị nhiễm bệnh.

Một túi thuốc diệt chuột trong một con hẻm ở Hồng Kông, vào tháng 11 năm 2018

Nhưng virus này có thể gây ra hậu quả nghiêm trọng cho sức khỏe, đặc biệt đối với những bệnh nhân có khả năng miễn dịch yếu. Những người trẻ, khỏe mạnh, không có bệnh nền có thể tự phục hồi. Nhưng với những người thuộc nhóm “dễ tổn thương”, bệnh có thể gây viêm gan mạn tính, tổn thương gan lâu dài.

Theo một báo cáo tháng 2/2019, ngoài 11 trường hợp ở Hong Kong, chỉ có một trường hợp HEV khác được xác nhận trên toàn cầu là một người đàn ông ở Canada, người này trước đây đã đi du lịch đến châu Phi. Ông đã tới bệnh viện sau khi có những biểu hiện như người nổi mề đay, buồn nôn, vàng da nặng và gan bị viêm. Kết quả xét nghiệm của ông dương tính với HEV.

Mới năm ngoái, ECDC, trung tâm phòng chống dịch bệnh châu Âu cũng đưa ra những hướng dẫn trong việc thu thập dữ liệu và báo cáo thông tin về bệnh viêm gan E, nhưng những hướng dẫn mới của họ lại tập trung vào biến thể của con người, không bao gồm nguyên nhân từ chuột, khiến cho việc chẩn đoán bệnh trở nên khó khăn hoặc bị bỏ qua. Vấn đề này, Sridhar gọi là “điểm mù” trong quá trình chẩn đoán.

Chính “điểm mù” này khiến cho khả năng lây lan của virus tăng mạnh, thậm chí có thể lây nhiễm cho mọi người trên toàn cầu mà không có biện pháp kiểm soát nào, khiến một số người dễ bị tổn thương nhất trong xã hội gặp nguy hiểm, như người già, cộng đồng những người từng nhiễm HIV, những người có nhiều bệnh nền…

Sridhar kết luận: “Không nên để điều này xảy ra. Chúng tôi cần những cảnh báo liên tục trong cộng đồng để kiểm soát sự lây lan bất thường này. Tôi thực sự hy vọng các cơ quan y tế cộng đồng sẽ thực hiện bước đầu tiên và xem xét dân của họ có bị phơi nhiễm với viêm gan E do chuột gây nên hay không”.


Phương Linh

Theo CNN

Từ Khóa : loài chuột