Sắc tím- một khám phá tình cờ làm thay đổi ngành thời trang



Sắc tím- một khám phá tình cờ làm thay đổi ngành thời trang

Phương Linh 8:0 11/8/2019

Nếu không có sắc tím, thế giới màu sắc của thời trang sẽ buồn tẻ ra sao? Chỉ vì một nhiệm vụ tình cờ trong lúc đang loay hoay với đống hóa chất ở nhà vào tháng 3 năm 1856, William Henry Perkin dường như không thể biết được chuyện gì sắp xảy ra khi chính ông đã tìm được sắc tím quyến rũ bí ẩn từ chất điều trị bệnh sốt rét.

Là sinh viên 18 tuổi, khi đó đang theo học tại khoa hóa chất của Đại học hoàng gia London, Perkin muốn gây ấn tượng với giáo viên của mình bằng việc tự làm một bài tập về nhà liên quan tới các thí nghiệm trong kì nghỉ phục sinh.

Perkin được giao nhiệm vụ tìm cách sản xuất ra chất quinine một cách rẻ tiền nhất. Đây là chất điều trị bệnh sốt rét, thường được chiết xuất từ một loại cây lạ, có giống ở nước ngoài và khá đắt đỏ.

Chàng trai trẻ tin rằng mình có thể tự điều chế chất này trong phòng thí nghiệm đơn giản tại nhà và bắt tay vào việc trộn nguyên liệu.

Chất nhờn màu đen

Để tạo ra quinine nhân tạo, Perkin chọn nhựa than đá để làm nguyên liệu chính. Ngày đó, nhiều người tin rằng quinine và nhựa than có chung cấu trúc hóa học.

Nhưng ngay sau khi pha chế, thay vì tạo ra chất không màu như quinine thông thường, tất cả những gì xuất hiện trong ống nghiệm của Perkin chỉ là một mảng đen nhờn chồng lên nhau.

Khi Perkin cố gắng rửa ống nghiệm, những gì còn sót lại trên ống là một gam màu tím sống động. Đáng chú ý, chàng sinh viên bỗng nhiên nhận ra màu sắc này khi được bôi lên vải sẽ tạo ra một màu sáng chói không bị xỉn và không lẫn lộn với bất kỳ gam màu nào khác.

Chai thuốc nhuộm màu hoa cà đầu tiên của Perkin

William Henry Perkin đã thất bại trong việc tổng hợp quinine, nhưng vô tình đã phát minh ra loại thuốc nhuộm tổng hợp đầu tiên. Trường hợp của Perkin là một trong những ví dụ đáng kinh ngạc nhất về sự ngẫu nhiên trong khoa học.

Đúng màu sắc, đúng thời điểm

Theo Regina Lee Blaszczyk, giáo sư lịch sử đại học Leeds, tác giả cuốn sách “Cuộc cách mạng màu sắc”: Màu tím là gam màu được yêu thích nhất lúc bấy giờ. Các sắc thái khác nhau của màu tím như sắc hồng, tử đinh hương, màu hoa cà, hoa hồng đang ở đỉnh cao của thời trang mùa xuân năm 1856.

Mẫu lụa được nhuộm tím hoa cà

Perkin bỗng nhận ra rằng mình đã tìm thấy một thứ gì đó. Thời điểm này, người ta mới chỉ dùng thuốc nhuộm tự nhiên có nguồn gốc động vật và thực vật. Việc lựa chọn màu sắc cho trang phục luôn bị hạn chế. Các gam màu khá xỉn nhưng giá thành cao. Trong một số trường hợp, quá trình chiết xuất khá vất vả và tốn nhiều công sức, đặc biệt đối với màu tím.

Cuộn lụa tơ tằm nhuộm màu tím hoa cà, được hoàng hậu Annie Florence ban tặng

Để có được mảnh vải hay bộ quần áo mang sắc tím, người ta phải khai thác từ một loại sò ở vùng Địa Trung Hải. Quá trình này rất tốn kém, lộn xộn và mất nhiều thời gian, giáo sư Regina Lee Blaszczyk cho hay.

Bên ngoài ngôi nhà của Perkin, hiện đã bị phá hủy

Cuối cùng, khi thế giới bước vào giai đoạn Cách mạng hậu công nghiệp, các quy trình sản xuất cần thiết để khai thác và khám phá đã hoàn tất, sẵn sàng để tiếp tục bước đi.

Trong một lễ kỉ niệm về khám phá của Perkin, Simon Garfield đã viết dòng cảm nhận trong cuốn sách “Mauve_ màu tím hoa cà”: “Chính bà tiên đỡ đầu đã cho Perkin cơ hội chọn lựa thời điểm chính xác với những khám phá của mình, anh ấy không thể lựa chọn được thời điểm thích hợp hay tốt lành hơn so với thời điểm thực tế khi Perkin làm thí nghiệm và tình cờ khám phá ra phương pháp nhuộm tím trên vải. Đó là một thời điểm quá hoàn hảo, tạo ra một bước ngoặt lớn trong ngành thời trang”.

Cuộc cách mạng thời trang

Ban đầu, Perkin đã đặt tên cho màu tím của mình là tím Tyrian, sắc màu khá nổi tiếng và được biết đến trong thế giới cổ đại. Sau đó, ngành thời trang Pháp đã tự động gọi tên sắc tím này là tím hoa cà. Màu tím hoa cà thực sự nổi lên từ những năm 1850, khi các quý cô đam mê thời trang đã chấp nhận những màu sắc mới (trong đó có tím hoa cà) đến từ các nhà máy dệt của Pháp và Thụy Sĩ, Lee Blaszczyk cho biết.

Nữ hoàng Elizabeth II trong trang phục màu tím

Hoàng hậu Empress Eugénie, vợ vua Napoleon III là một trong những người tạo ra những xu hướng thời trang hàng đầu ở châu Âu. Vào dịp hè năm 1857, bà mặc một chiếc váy lụa màu hoa cà, đội một chiếc mũ duyên dáng được tô điểm thêm một chùm hoa đinh hương nhỏ. Bộ thời trang này đã nhanh chóng được các quý cô sành điệu khắp Paris bắt chước và mặc theo đúng phong cách thời trang của Eugenie.

Với phát hiện về sắc tím nhuộm được trên vải, Perkin đã nhanh chóng thành lập một nhà máy sản xuất thuốc nhuộm công nghiệp, chi phí ban đầu nhờ cậy hết vào người cha của mình.

Vào tháng 5 năm 1857, một trong những cộng sự kinh doanh của Perkin trong ngành dệt kim đã viết một bức thư cho ông với nội dung: “Sắc tím mà anh đã nhuộm lên vải khiến cho các quý bà mọi tầng lớp trên toàn cầu điên đảo…”

Perkin không chỉ tạo ra một thứ gì đó hoàn toàn mới, được yêu thích cuồng nhiệt mà thành công rực rỡ của ông còn liên quan đến hóa học, một ngành nghiên cứu mà thời đó không được coi là thời thượng, không thể kiếm bộn tiền.

Trên một tấm biển trước cửa nhà của Perkin ở London đã có lời ghi chú: “Ngành công nghiệp được phát triển nhờ có khoa học”. 

Màu tím hoa cà không tồn tại độc lập mãi mãi. Đến năm 1870, các gam màu khác đã bắt đầu xuất hiện trên vải nhuộm. Tuy nhiên, những ảnh hưởng từ khám phá của Perkin luôn sống mãi. Bằng cách đặt nền tảng cho nền công nghiệp hóa chất hữu cơ tổng hợp, Perkin đã giúp ngành thời trang thế giới được cách mạng hóa, Lee Blaszczyk cho biết.

Thuốc nhuộm aniline của Perkin đã giải quyết được hai vấn đề chính mà trước đó cách nhuộm từ màu tự nhiên không thể khắc phục được: Thứ nhất mà màu sắc nhuộm vải tự nhiên nhanh chóng bị phai sau khi tiếp xúc với ánh sáng và giặt giũ nhiều lần. Thứ hai, chi phí của thuốc nhuộm đắt đỏ khiến cho giá thành của những chiếc áo váy nhuộm màu tự nhiên quá cao.

Lee Blaszczyk đánh giá: “Lần đầu tiên, một giáo viên có thể đủ khả năng mua những chiếc áo đẹp có in màu tươi sáng, hoặc tự may một chiếc váy sặc sỡ mà màu sắc luôn như mới sau nhiều lần giặt, không bị phai nhanh dưới ánh mặt trời”.

Perkin cũng đã tạo ra một số màu sắc khác bằng cách hoàn thiện công nghệ của mình, nhưng quan trọng nhất là ông đã mở ra một ngành mới liên quan đến hóa học, để rồi áp dụng hóa học, phát triển, lan tỏa ra nhiều ngành khác, có thể tạo ra những phát minh thay đổi thế giới trong nhiều lĩnh vực.

“Ngành công nghiệp hóa học không chỉ áp dụng với màu sắc, thuốc nhuộm mà còn chịu trách nhiệm cho những đổi mới cao hơn như cao su tổng hợp, các sợi nylon, polyester, các loại thuốc thần kỳ như penicillin, Lee Blaszczyk chia sẻ thêm.

"William Henry Perkin, rốt cuộc cũng không khác gì Bill Gates, Steve Jobs và Jeff Bezos”.

“Tất cả những doanh nhân này đều có cơ hội nảy ra hoặc chạm vào những ý tưởng mới mẻ khi họ còn trẻ, và họ đều không bị gò bó, bị áp đặt, bị kìm hãm bởi những phong tục, định kiến cổ hủ. Họ đã tạo ra những phát minh hoàn toàn mới, và mang tính cách mạng”.


Phương Linh