Robot làm… gia sư “ngố”



Robot làm… gia sư “ngố”

Thanh Lam 11:0 22/9/2018

Robot thông minh đang là hiện thân rõ nét nhất về bức tranh công nghệ có thể sẽ thay thế con người trong tương lai. Tuy nhiên, có những nhà khoa học lại đi ngược xu thế đó bằng việc phát triển những chú robot không thông minh, có thể làm bạn với trẻ em.

Một trong những chú robot đặc biệt đó là của giáo sư công nghệ thông tin Fumihide Tanaka của Khoa Kỹ thuật (Đại học Tsukuba). Chúng không thực hiện chức năng hỗ trợ giảng dạy kiến thức. Thay vào đó, được xây dựng để giúp các học sinh có thể học từ vựng tiếng Anh và chúng đóng vai trò như là những đứa trẻ thường mắc lỗi - những sai lầm mà một học sinh bình thường có thể sửa chữa.

Tanaka tin tưởng: Bằng cách để một con robot có ít trí thông minh hơn, những đứa trẻ sẽ củng cố khả năng học tập của chính mình và trở nên giỏi hơn, “Chúng tôi học được rất nhiều bằng cách dạy người khác. Cá nhân tôi không thích ý tưởng về robot gia sư. Robot của tôi hoàn toàn ngược lại với một robot gia sư, nó giống như một người bạn của trẻ hơn. Hoặc giống như một người em trai hay em gái.”

Có thể liệt robot do Tanaka sáng tạo vào loại hình “robot cần được chăm sóc”. Đúng như cái tên này, những con robot yêu cầu con người phải chú ý và tỏ ra quan tâm đến tình trạng của chúng.

Sau khi phát triển cả robot giải trí và giáo dục với tư cách là kỹ sư nghiên cứu trước đây của Sony, Tanaka tin rằng một robot cần sự chăm sóc sẽ cần thiết như một công cụ giáo dục hữu hiệu.

Hầu hết các robot được thiết kế cho đến nay đều có tác dụng hỗ trợ giáo dục cho trẻ em như một người giáo viên và một người chăm sóc đặc biêt. Trên thực tế, một số robot đã được đặt tên rõ ràng là “robot chăm sóc trẻ em”. Nhưng Tanaka và các đồng nghiệp của mình lại có góc nhìn ngược lại.

Họ đã thiết kế một số thí nghiệm ban đầu của họ xung quanh Nao, mẫu robot hình người có tên “SoftBank Robotics” chỉ cao 25inch. Khi họ giới thiệu robot mẫu trong lớp học trẻ mẫu giáo, họ thấy rằng khi Nao được lập trình để trả lời tất cả các câu hỏi một cách chính xác, các em tương tác ít hơn với người bạn mới so với khi nó được lập trình để phạm sai lầm.

Robot không chỉ truyền cảm hứng cho trẻ em mẫu giáo biết cách chăm sóc người khác, nó còn tăng cường nhu cầu học tập tự phát: những khoảnh khắc khám phá ngoài ý muốn và không được sắp đặt trước để có thể mở rộng tầm nhìn thế giới của trẻ. Ví dụ, rất nhiều bố mẹ chúng cho hay: trẻ em thích thú với việc dạy robot nhiều đến mức chúng sẽ lặp lại các trò chơi dạy học ở nhà, mặc dù không có robot ở đó. Từ những thí nghiệm ban đầu này, Tanaka đã theo đuổi việc phát triển một robot giáo dục thương mại được gọi là Pepper cho SoftBank Robotics.

Ưu điểm lớn nhất của những robot “gia sư ngố” này là chúng không có thời khóa biểu. Trẻ em có thể chơi với robot bất cứ lúc nào, thậm chí vào nửa đêm, rất khác với người lớn, từ cha mẹ tới thầy cô, vốn quá bận rộn, hoặc “tầm nhìn” quá “lớn”, để chơi đùa thường xuyên cùng con trẻ.

Một lợi ích khác nữa là các robot vừa thỏa mãn nhu cầu giải trí của con trẻ trong khi vẫn quan tâm đến nhu cầu phát triển, khám phá, học hỏi từ cuộc sống.

Trên tất cả, một robot được thiết kế tốt sẽ không làm cho một đứa trẻ cảm thấy “bị áp lực”, trong khi cha mẹ và giáo viên đôi khi làm. “Chúng tôi có thể thiết kế loại robot mà sự tồn tại của nó không mang nhiều ý nghĩa như một người giám sát khiến cho đứa trẻ sẽ muốn chơi cùng và có thể học dễ dàng thay vì cảm thấy có bất cứ một áp lực nào”

Trong khi đó, Joseph Michaelis, nghiên cứu sinh ngành Tâm lý giáo dục tại Đại học Wisconsin-Madison, và các đồng nghiệp của mình đã thiết kế robot dạng đồng hành có tên Minnie, dựa trên nguyên tắc thiết kế robot xã hội được mô tả trong một bài báo xuất bản năm 2017. Không giống như robot của Tanaka, Minnie không yêu cầu sự chăm sóc của trẻ, mà chú ý đến các “tương tác với con người của robot thông qua việc sử dụng tín hiệu xã hội tự nhiên như cử chỉ, giọng nói, hoặc chuyển động bằng đầu và mắt để truyền đạt ý nghĩ”.

Nhóm của Michaelis lập trình ra Minni chỉ cao 13,5inch, để thiết lập các cuộc nói chuyện mang tính thảo luận chuyên sâu với mỗi đứa trẻ trong việc đọc sách. Sự tương tác với robot và những nhận xét mà Minnie đưa ra thể hiện sự hiểu biết về những gì đang xảy ra trong cuốn sách nhưng không được trình bày theo cách cụ thể nào cả. Ví dụ, khi một đứa trẻ đọc một cảnh đáng sợ với Minnie, robot có thể bình luận, “Ồ, wow, tôi thực sự sợ hãi,” như thể nó có một cá tính thực sự. Minnie cũng giao tiếp bằng mắt với đứa trẻ, chuyển đổi ánh mắt của mình khi nói (để thể hiện sự chu đáo) và di chuyển tinh tế trong những khoảnh khắc nhàn rỗi để trở nên sống động trong mắt trẻ.

Michaelis nói: “Chúng tôi muốn các em cảm thấy họ đang thảo luận và trò chuyện cùng với một người ở vị thế ngang hàng chứ không phải đang được dạy bởi người gia sư hay giáo viên nào đó, vì vậy chúng tôi thiết kế con robot để mang lại sự tương tác tự nhiên.”

Giống như robot của Tanaka, Michaelis hy vọng Minnie có thể giúp trẻ có được động lực lớn hơn trong việc tự học. Mặc dù vậy, hiện tại, Minnie vẫn đang trong giai đoạn thử nghiệm. Michaelis tin rằng “robot giáo dục là một con đường có nhiều triển vọng và mang tính thực tế cao. Nếu được thiết kế tốt và sử dụng có giới hạn thì rất nên đưa robot thông minh vào sử dụng trong hệ thống giáo dục”.

Tuy nhiên, cũng có một vài trở ngại.

Theo Tanaka, một trong những câu hỏi đầu tiên mà phụ huynh hay thắc mắc đó là liệu robot có đặt ra bất kỳ mối lo ngại nào về an toàn cho con cái của họ hay không. Vì lý do này, ông đã thiết kế “robot cần sự chăm sóc” nhỏ hơn so với trẻ em và sự tồn tại của chúng gần như vô hại.

Michaelis cũng chia sẻ: “Sự riêng tư của trẻ nhỏ cũng là một mối quan tâm lớn khi sử dụng robot. Các bậc cha mẹ muốn biết thông tin cá nhân nào robot sẽ thu thập, cách thức sử dụng thông tin đó ra sao. Chúng tôi đã nói với cha mẹ và trẻ em rằng các robot sẽ ghi lại âm thanh khi con họ đọc.” Để giảm bớt sự lo ngại từ phía các bậc cha mẹ, họ đã thêm một đèn LED đơn giản để báo hiệu cho các gia đình biết lúc nào robot đang ghi âm.

Không chỉ vậy, mối lo ngại lớn nhất đối với cả hai kỹ sư là vấn đề đạo đức và nhân văn: robot gia sư có xu hướng được cho là sẽ thay thế những giáo viên hiện tại. Nỗi sợ mất việc làm là có thật, vì robot đã giảm số lượng nhân viên trong các lĩnh vực khác, chẳng hạn như sản xuất ôtô. Tuy nhiên, hầu hết những người làm việc trong lĩnh vực robot giáo dục, bao gồm Fumihide Tanaka, không cho rằng robot có thể thay thế hoàn toàn giáo viên, thậm chí về lâu dài, còn có thể là công cụ hỗ trợ giáo viên và là sự bổ sung hoàn hảo trong chương trình giảng dạy, nhất là khi quy mô lớp học ngày càng được mở rộng như ở Mỹ.

Nhật Bản cũng đang tìm kiếm những cách thức mới để thiết lập một hệ thống giáo dục được cải thiện. Hội đồng Giáo dục Trung ương thuộc Bộ Giáo dục Nhật Bản đã có tuyên bố gần đây rằng “ngày càng khó khăn để tìm ra các phương pháp hữu hiệu giáo dục giáo dục trẻ em”. Trẻ em có hoàn cảnh khó khăn, học sinh có nhu cầu đặc thù và sinh viên nước ngoài ngày càng tăng, cũng như vấn nạn “bắt nạt, trốn học và bạo lực học đường” đều khiến cho giáo dục ngày càng xuất hiện nhiều thách thức.

Theo ghi nhận của Thời báo Nhật Bản, vào tháng 4/2018, Bộ Giáo dục, Văn hóa, Thể thao, Khoa học và Công nghệ Nhật Bản đã khởi động sáng kiến robot trên cơ sở thử nghiệm tại khoảng 500 trường học trên toàn quốc, Mục tiêu của sáng kiến là giúp trẻ có thể học tốt tiếng Anh.

Tanaka không trực tiếp tham gia vào sáng kiến này, nhưng điều này và tất cả các thử nghiệm thực tế khác của lý thuyết giáo dục robot chắc chắn sẽ có tác dụng ít nhiều trong việc củng cố cho nghiên cứu trong tương lai.

Cho đến nay, hầu hết các nhà nghiên cứu các robot giáo dục không chỉ ở Nhật Bản đều nhắm vào mô hình học tập 1-1. Ông và các đồng nghiệp trên toàn cầu, cũng đang nghiên cứu các cách thức mà các robot có thể được điều khiển từ xa, sử dụng được trong các lớp học.

Tanaka cho biết: “Chúng tôi thử đề nghị những người cao tuổi ở Nhật Bản dạy trẻ em ở trường tiểu học. Bằng cách sử dụng robot này, người cao tuổi có thể tham gia lớp học từ nhà của họ. Việc sử dụng robot này có thể làm giàu cả lớp học và cuộc sống của người lớn tuổi. Vì vậy, học từ xa là một dự án khác mà chúng tôi đang làm việc ngay bây giờ.”

Michaelis thì tỏ ra “rất lạc quan” về vai trò mà robot có thể đạt được trong giáo dục. “Nếu chúng tôi làm đúng các bước, robot giáo dục có thể có sức mạnh chuyển đổi tương tự như máy tính đã tạo ra với giáo dục.”


Thanh Lam