Rác thải nhựa hoành hành ở bờ biển Đông Nam Á



Rác thải nhựa hoành hành ở bờ biển Đông Nam Á

Lục Kiếm 23:30 20/1/2020

Có vô vàn lý do để đẩy rác thải nhựa ra đại dương ở Đông Nam Á. Vào thời điểm này trong năm, gió mùa đông bắc đã khiến bờ biển đón gió của Đông Nam Á bước vào “vụ thu hoạch” nhựa sử dụng một lần.

Vào năm 2012, nhiếp ảnh gia Zak Noyle đã chụp được hình ảnh vận động viên người Indonesia Dede Surinaya lướt sóng trên vùng biển đầy rác ở Indonesia. Ảnh: Zak Noyle

Khối lượng rác thải nhựa khổng lồ trên các bãi biển trong khu vực đủ để hình dung những con số trong báo cáo không hề nói ngoa. Theo một báo cáo năm 2017 của tổ chức môi trường Ocean Conservancy, hơn một nửa trong số 8 triệu tấn rác thải nhựa kết thúc ở các vùng biển thuộc 5 quốc gia: Trung Quốc, Indonesia, Philippines, Việt Nam và Thái Lan. Điều đó tạo nên thảm họa cho vùng biển sở hữu một phần ba các rạn san hô và một phần tư sản lượng cá trên thế giới.

Các nước Đông Nam Á đang bắt đầu thức tỉnh trước “đại dịch” rác thải nhựa này.

Tuy nhiên, các chính sách liên quan đến bao bì và quản lý rác thải cùng với việc thực thi yếu kém đang khiến vấn đề càng thêm trầm trọng, theo báo cáo của Chương trình Môi trường Liên Hợp Quốc đưa ra hồi tháng 11/2019.

Báo cáo của Food Industry Asia và AlphaBeta năm 2018 cũng cho rằng các giải pháp về phía cung có tác động cao nhất (bao gồm giảm sử dụng nhựa trong kinh doanh, tăng tỷ lệ thu gom và tái sử dụng) nhưng lại chưa được thực sự chú trọng ở hầu hết các nước Đông Nam Á.

Những bước đi nhỏ trước rác thải nhựa khổng lồ

Người tiêu dùng sẽ bị đánh phí 10-20 xu cho việc sử dụng túi nilon ở siêu thị NTUC Fairprice. Ảnh: straitstimes

Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN) đã có bước đi yêu cầu mỗi quốc gia thành viên chịu trách nhiệm trước vấn nạn này. Chẳng hạn, Tuyên bố Bangkok về Chống rác thải nhựa trên biển được ký vào năm 2019 là một động thái được hoan nghênh.

Các ngành công nghiệp, đứng trước phản ứng dữ dội về rác thải nhựa, dường như đã bắt đầu có một số động thái thể hiện ý thức hạn chế sử dụng nhựa và làm sạch môi trường. Ở Singapore, chuỗi siêu thị NTUC Fairprice gần đây đã tuyên bố sẽ đánh phí 10-20 xu lên những vị khách mua hàng sử dụng túi nhựa ở 25 cửa hàng thuộc hệ thống.

Trên toàn cầu, các công ty đa quốc gia đang bắt đầu xem xét chiến lược để giải quyết vấn đề. Unilever đã công bố mục tiêu sử dụng 25% nhựa tái chế trong bao bì của mình vào năm 2025 và đang thử nghiệm một số sáng kiến ​​ở Đông Nam Á.

Chính quyền các nơi cũng đang dần bắt tay vào hành động, chẳng hạn các điểm du lịch như Bali và Penang dẫn đầu với lệnh cấm túi nhựa. Philippines đã đóng cửa Boracay trong sáu tháng và mở lại với các quy định mới hạn chế dấu chân carbon và rác thải từ ngành du lịch.

Ở cấp quốc gia, Indonesia đã cam kết gói 1 tỷ USD để hạn chế 70% rác thải nhựa đại dương vào năm 2025. Các chính sách tham vọng hơn để hạn chế sử dụng túi nhựa trên toàn quốc cũng đã được triển khai tại Thái Lan và Indonesia trong năm nay.

Hành vi người tiêu dùng thay đổi nhưng không đồng đều

Một túi nhựa nằm trên đường phố Manhattan vào ngày 5/5/2016. Có thể mất tới 500 năm hoặc hơn để một túi nilon bị phân hủy trong bãi rác. Ảnh: Getty

Người tiêu dùng ở Đông Nam Á đang dần có thói quen tốt hơn với việc sử dụng nhựa. Trong một khảo sát gần đây về hành vi tiêu dùng của GlobalData, trung bình 49% trong số 3.248 người được hỏi từ 5 nước Đông Nam Á (Thái Lan, Indonesia, Singapore, Philippines, Malaysia) cho thấy lựa chọn thực phẩm của họ thường hoặc luôn bị ảnh hưởng bởi yếu tố đạo đức, môi trường, hoặc tính trách nhiệm xã hội của sản phẩm. Mạnh mẽ nhất là ở Philippines và Thái Lan.

Tuy nhiên, khi nói đến bao bì nhựa, khu vực này dường như chưa sẵn sàng thay đổi hành vi tiêu dùng. Chỉ 27% người tiêu dùng Đông Nam Á đồng ý rằng họ sẽ mua nhiều sản phẩm không được bọc bằng túi nhựa hơn. 35% người mua sắm ở Thái Lan và 38% ở Philippines nhiệt tình ủng hộ lệnh cấm nhựa, trong khi chỉ có 18% ở Malaysia và 21% ở Indonesia

Người Singapore dường như ít quan tâm nhất đến những thay đổi trong bao bì, với 36% số người được hỏi cho biết hành vi mua sắm của họ sẽ không thay đổi nếu sản phẩm được đóng gói không có nhựa, có lẽ do nhiều người không bao giờ phải chứng kiến rác thải nhựa đại dương do hầu hết đều đi thẳng vào lò đốt và bãi rác.

Tái chế và loại bỏ rác thải nhựa đều có thách thức

Một người phụ nữ phân loại chai nước ngọt bằng nhựa có thể tái chế ở Việt Nam. Việt Nam là một trong năm quốc gia châu Á chiếm 60% lượng rác thải nhựa trong đại dương. Ảnh: Reuters

Vấn đề của rác thải đại dương không chỉ là về xử lý. Trên nhiều quốc gia Đông Nam Á, mức độ khác nhau về nguồn lực và hệ thống quản lý rác thải có thể giải thích tại sao các nước chậm chạp trong cuộc chiến với rác thải nhựa.

Khu vực nông thôn và thành thị trong cùng một tỉnh có thể đã khác nhau. Các khu nghỉ dưỡng năm sao ở Quần đảo Riau của Indonesia bố trí các thùng rác thái chế cho du khách. Tuy nhiên, người bản địa gần đó lại vứt rác thải nhựa xuống biển. Cuộc đua du thuyền hàng năm Neptune Regatta từ bến tàu Nongsa ở tam, Indonesia đi qua quần đảo Lingga 60 dặm về phía nam khuyến khích người tham gia mang tất cả rác thải về bến bởi những hòn đảo nhỏ không có cơ sở xử lý rác thải.

Thông thường, vấn đề nằm ở cái sự “khuất mắt trông coi” và “thói tự sướng” của nhiều người. Họ cứ mua các sản phẩm nhựa dùng một lần và vứt chúng vào thùng tái chế, cảm thấy như thể mình đã làm được điều có ích cho xã hội.

Tuy nhiên, những thách thức đối với quy trình tái chế phù hợp, bao gồm vấn đề ô nhiễm và giá vật liệu tái chế khác nhau, có nghĩa là hầu hết nhựa sử dụng một lần sẽ trở thành rác thải. Theo ước tính từ Science Advances, chỉ 9% trong số 8,3 tỷ tấn nhựa toàn cầu là được tái chế.

Đừng nói, hãy làm

Chỉ khuyến khích là không đủ để giải quyết cuộc khủng hoảng rác thải nhựa ở Đông Nam Á.

Chỉ khuyến khích hành vi đạo đức và sống bền vững là không đủ để giải quyết cuộc khủng hoảng khi rác thải nhựa vẫn ngày càng gia tăng trên các bãi biển Đông Nam Á. Đã có nhiều lời kêu gọi các chính phủ cần cứng rắn hơn với cả nhà sản xuất và người tiêu dùng.

Hơn 50% số người được hỏi ở Đông Nam Á cũng từ cuộc khảo sát trên của GlobalData đồng ý rằng các ưu đãi về tài chính sẽ khuyến khích họ mua ít bao bì nhựa hơn. Người tiêu dùng từ Philippines, Singapore và Thái Lan rất có thể sẽ giảm hoặc ngừng mua các sản phẩm bọc nhựa nếu chính phủ đánh thuế.

Có một khoảng cách giữa những gì người tiêu dùng tuyên bố sẽ làm và hành động thực tế. Đó cũng không phải vấn đề của riêng Đông Nam Á.

Một bài báo của Harvard Business Review được xuất bản vào tháng 7/2019 có chỉ ra một cuộc khảo sát trong đó 65% số người được hỏi cho biết họ muốn mua các thương hiệu hướng đến mục đích ủng hộ sự bền vững, nhưng chỉ có khoảng 26% thực sự làm như vậy.

Bất chấp khoảng cách giữa lời nói và hành động, sự khao khát thay đổi dường như có mặt ở Đông Nam Á. Các lệnh cấm túi nhựa được đề xuất ở Penang và Bali gặp rất ít sự phản kháng của người tiêu dùng. Tương tự, tại Singapore, 71% số người được hỏi trong một cuộc khảo sát của NTUC Fairprice cho thấy họ ủng hộ đánh phí vào túi nilon ở siêu thị.

Giảm sử dụng đồ nhựa bất cứ nơi đâu, bất kỳ lúc nào có thể

Ảnh minh họa: SFC Gallery

Tuy nhiên, văn hóa “không dùng nhựa” sẽ mất nhiều thời gian để thay đổi. Một cú huých mạnh mẽ hơn từ các chính phủ cũng như sự thay đổi mạnh mẽ từ ngành công nghiệp là rất quan trọng nếu chúng ta muốn giải cứu vùng biển của mình.

May mắn thay, có nhiều ví dụ toàn cầu về các mục tiêu giải quyết ô nhiễm nhựa có thể tham khảo. Liên minh châu Âu đã bỏ phiếu ủng hộ cấm đồ nhựa dùng một lần, bông ngoáy tai nhựa, ống hút nhựa, que bóng bay và thìa khuấy nhựa vào năm 2021. Các quốc gia thành viên sẽ cần đảm bảo mục tiêu thu 90% chai nhựa vào năm 2029. Tỷ lệ nhựa tái chế trong chai nhựa vào năm 2030 cần đạt ít nhất 30%.

Với việc ngành công nghiệp phải điều chỉnh theo các yêu cầu từ một trong những thị trường giao dịch lớn nhất thế giới, các nước Đông Nam Á có thể cân nhắc áp dụng các tiêu chuẩn tương tự. Các nhà sản xuất địa phương nên tìm kiếm các giải pháp toàn cầu và địa phương cho bao bì bền vững thay vì bám mãi lý do chi phí.

Trong một số trường hợp, điều này đơn giản có thể là trở lại các phương pháp truyền thống của người dân Đông Nam Á như gói bằng lá chuối. Một người bán kem ở Jakarta đã tiến thêm một bước bằng cách trở thành người tiên phong sử dụng cốc từ thạch rong biển để đựng kem. Theo Science Times, cốc Ello Jello của Evoware có thể đắt hơn cốc nhựa, nhưng giá sẽ giảm khi đạt được quy mô lớn.

Những sáng kiến ​​như vậy nên được khuyến khích và được trợ cấp trong toàn khu vực. Còn nếu chần chừ nữa thì Đông Nam Á sẽ lại ngồi chờ gió mùa Tây Nam vào tháng 6 để nhấc rác từ bãi biển này lên chỉ để gửi nó đến một bãi biển khác.

 


Lục Kiếm

Theo CNA