Ra mắt Thư viện số Hoa Phượng Vĩ Pháp - Việt - nơi lưu trữ di sản tư liệu lịch sử độc đáo



Ra mắt Thư viện số Hoa Phượng Vĩ Pháp - Việt - nơi lưu trữ di sản tư liệu lịch sử độc đáo

Thuận Thục 22:58 7/4/2021

Sáng 7/4/2021, tại Đại sứ quán Pháp, diễn ra buổi họp báo trang trọng khai trương Cổng thông tin Pháp - Việt: Thư viện Hoa Phượng Vĩ. Là kết quả hợp tác giữa Thư viện Quốc gia Pháp và Thư viện Quốc gia Việt Nam, thư viện số này tái hiện những mối tương tác về văn hoá, lịch sử, thuộc địa hoá và khoa học giữa hai đất nước từ thế kỷ XVII đến giữa thế kỷ XX. Hơn 2.000 tài liệu tiêu biểu, từ các bộ sưu tập của hai TVQG và các đối tác có thể tra cứu toàn văn trên trang web.

Ông Michel Espagne - Giám đốc Trung Tâm Ngiên cứu Khoa học Quốc gia Pháp, ông Nicolas Warnery - Đại sứ Pháp tại Việt Nam và bà Kiều Thúy Nga - Giám đốc Thư viện Quốc gia Việt Nam

Thư viện số Pháp - Việt Nam bao gồm nhiều hình thức tư liệu: bản in, bản viết tay, bản đồ, tranh vẽ và ảnh với số lượng tương đương từ các bộ sưu tập tiếng Pháp và tiếng Việt. Di sản tư liệu này chứng thực cho lịch sử chung giữa hai quốc gia từ thế kỷ XVII đến giữa thế kỷ XX (năm 1954). Bên cạnh các tài liệu, khoảng 20 bài giới thiệu của các chuyên gia, nhà nghiên cứu và quản lý thư viện của Pháp cũng như Việt Nam sẽ giúp hiểu rõ hơn về bối cảnh của những tài liệu có trong Thư viện số. Thư viện có thể truy cập bằng tiếng Pháp và tiếng Việt.

Thư viện Quốc gia Pháp sở hữu bộ sưu tập về Việt Nam thời kỳ thuộc địa có quy mô lớn nhất thế giới, cùng với đó là bộ sưu tập tại TVQG Việt Nam. Lần đầu tiên, gần chục nghìn tài liệu lưu chiểu thời kỳ Đông Dương, từ năm 1922 đến năm 1954 đã được số hoá. Đây là bộ sưu tập tài liệu đa dạng: những bản dịch các tác phẩm phương Tây, các tác phẩm kinh điển của Việt Nam, những sáng tạo văn học mới, sách giáo khoa và sách kỹ thuật. Một phần bộ sưu tập được Thư viện Quốc gia Pháp lựa chọn. Tất cả sẽ có các bài giới thiệu và truy cập được trên trang web. Với vai trò kết nối ký ức Pháp và Việt Nam, các tài liệu được chia vào 8 đầu mục chính gồm: Lưu chuyển/Truyền thống/Văn hóa/Chuyển giao Văn hóa/Tư tưởng và Tâm linh/Các chính quyền và triều đại/Khoa học xã hội/Đời sống kinh tế.

Theo chia sẻ của bà Kiều Thúy Nga - Giám đốc Thư viện Quốc gia Việt Nam, dự án được triển khai trong gần hai năm, bắt đầu từ năm 2019 với khoảng 2.164 tài kiệu được tập hợp từ Thư viện Quốc gia Pháp, Việt, trong đó có 1.157 tư liệu số bằng tiếng Việt.

Ngày 12/2/2021, đúng dịp Tết cổ truyền của Việt Nam, thư viện Hoa Phượng Vĩ đã chính thức hoạt động. Trong hơn một tháng phục vụ công chúng đã có 5.313 lượt truy cập, trong đó có 4.350 lượt truy cập tiếng Pháp, 1.528 lượt truy cập bằng tiếng Anh và 1.254 lượt truy cập bằng tiếng Việt, chứng tỏ sự quan tâm đông đảo của các nhà nghiên cứu, học giả cũng như công chúng đến bộ sưu tập tư liệu lớn nhất về Đông Dương, giúp bạn đọc tiếp cận dễ dàng các tư liệu quý mà không cần phải xuất ngoại, đến với các thư viện lớn tại Pháp.

Ban tổ chức giới thiệu về Thư viện Hoa Phượng Vĩ

Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Khoa học Quốc gia Pháp, ông Michel Espagne cũng đã có những thông tin hữu ích về kho tư liệu quý giá này khi cho biết: Thư viện và lưu trữ luôn đồng hành và được chú trọng vào thời Pháp thuộc. Trong giao đoạn 1917-1947, Thư viện đã tập hợp được nhiều bản in và viết tay, thậm chí còn lưu giữ được cả kỹ thuật sản xuất giấy dó. Khi hệ thống giáo dục và kỹ thuật in ấn phát triển, các ấn phẩm của Việt Nam, đặc biệt là ấn phẩm định kỳ đều được lưu trữ quy củ với hai bản nộp lưu chiểu, một bản nộp cho Thư viện Đông Dương và một bản nộp cho TVQG Pháp.

Năm 1922, ấn phẩm tiếng Việt còn nhiều hơn cả các ấn phẩm tiếng Pháp. Năm 1923, ra đời 147 ấn phẩm tiếng Việt so với 103 ấn phẩm tiếng Pháp. Năm 1929, ra đời 600 ấn phẩm tiếng Việt so với 200 ấn phẩm tiếng Pháp.

Việc lưu trữ được các tư liệu lịch sử này lại càng quý báu với thế hệ mai sau. Một diễn giả nữ trong họp báo đã có câu chuyện sinh động minh chứng cho việc giữ gìn những di sản văn hóa lịch sử này khi năm 1981. GS. Phan Huy Lê đến thăm Thư viện Á châu tại Paris. Tại đây, ông đã tìm thấy bản văn khắc gốc của bộ Đại Việt Sử ký toàn thư nổi tiếng của Việt Nam. Sau đó, đến năm 1995, Viện Hàn Lâm Khoa học Việt Nam đã đề nghị Thư viện Á châu tặng lại cho Việt Nam bản microfilm toàn bộ bộ sách sử này. Hiện tại, chúng ta được toàn quyền sử dụng.

Các diễn giả bày tỏ sự cần thiết, tính hữu dụng và sự quý giá của các tư liệu được lưu trữ

Một câu chuyện nữa về việc lưu trữ, giao thoa văn hóa Pháp Việt là tác phẩm truyện thơ nôm Lục Vân Tiên của Nguyễn Đình Chiểu, vào những năm 1890, một Đại úy người Pháp đã tiếp cận tác phẩm Lục Vân Tiên và thuê lại một vị quan lại người Việt vẽ minh họa toàn bộ ấn phẩm. Sau đó, ông Đại úy đã mang cả truyện thơ được dịch sang tiếng Pháp và những bức vẽ minh họa truyện về Pháp. Vậy là sau 40 năm ra đời, truyện thơ Lục Vân Tiên đã được chuyển ngữ và có thêm tranh vẽ.

Đến năm 2011, sau 112 năm ra đời, trong chuyến thăm nước Pháp, một học giả người Việt đã tìm thấy ấn phẩm Lục Vân Tiên được dịch tiếng Pháp và vẽ minh họa. Ông đề nghị được thẩm định và nghiên cứu tư liệu quý giá này. Cuối cùng, năm 2017, truyện thơ nôm trứ danh của Nguyễn Đình Chiểu đã được xuất bản cả bằng tiếng Việt, tiếng Pháp và tiếng Anh với hình ảnh minh họa được vẽ từ thế kỷ XIX. Nhờ có những gìn giữ và giao lưu văn hóa mà những tác phẩm quý mới được tìm thấy và giới thiệu đến bạn đọc.

Thư viện số Pháp - Việt nằm trong bộ sưu tập các thư viện số “Di sản chung” của TVQG Pháp, có địa chỉ tại: https://heritage.bnf.fr/france-vietnam, là chứng nhân cho di sản văn hóa đa dạng và có nhiều đan xen, được cung cấp cho công chúng thông qua những tài liệu đặc biệt vẫn không ngừng được nhắc đến trong các công trình nghiên cứu để làm mới ý nghĩa của nó, hôm nay và cho mai sau.

Bạn đọc có thể tra cứu miễn phí vào Thư viện Hoa Phượng Vĩ, địa chỉ: https://heritage.bnf.fr/france-vietnam, có thể truy cập bằng tiếng Pháp và tiếng Việt.


Thuận Thục