Quần áo màu sắc đang khiến nhiều dòng sông ở châu Á chuyển sang màu đen?



Quần áo màu sắc đang khiến nhiều dòng sông ở châu Á chuyển sang màu đen?

Phương Linh 7:0 8/11/2020

Dệt, nhuộm vải là một trong những hoạt động gây ô nhiễm nhất trong ngành công nghiệp thời trang toàn cầu, có sức tàn phá môi trường cao và gây nguy hiểm cho sức khỏe con người.

Tại Dhaka, Bangladesh, Haji Muhammad Abdus Slam đang đứng trước một con sông đầy rác ở gần nhà anh. Xung quanh đây có rất nhiều các khu sản xuất hàng may mặc lớn. Anh nhớ lại: “Khi tôi còn nhỏ, ở đây không có bất kỳ nhà máy dệt may nào cả. Chúng tôi thường trồng trọt, đánh bắt cá. Bầu không khí rất trong lành”.

Dòng sông trước mặt người đàn ông này giờ đen kịt như bị loang mực. Salam cho biết chất thải từ các nhà máy may mặc và khu nhuộm gần đó đã làm ô nhiễm nguồn nước. “Ở đây không còn cá nữa. Nước sông ô nhiễm tới mức bọn trẻ thời nay không thể có được những trải nghiệm như thời chúng tôi ngày xưa”.

Bangladesh là trung tâm sản xuất hàng may mặc lớn thứ hai thế giới, sau Trung Quốc. Nước này đã xuất khẩu hàng may mặc trị giá 34 tỷ USD vào năm 2019. Quần áo được may, nhuộm và hoàn thành tại đây, sau đó có mặt chủ yếu trên khắp nẻo đường phố chính của Hoa Kỳ và cả châu Âu.

Chẳng máy ai nghĩ rằng đẻ có được những bộ quần áo đẹp đẽ, bắt mắt người tiêu dùng kia, những mẫu vải cần phải được nhuộm với các gam màu từ màu phấn nhã nhặn, mềm mại đến màu huỳnh quang bằng những dung dịch nhuộm độc hại.

Ngành thời trang là một trong những nguyên nhân gây ra ô nhiễm nguồn nước (tỷ lệ 1/5) khi các nhà sản xuất đổ nước thải trực tiếp ra sông và suối. Bộ trưởng Bộ môi trường, Rừng và Biến đổi khí hậu Bangladesh cho biết họ đang cố gắng giảm thiểu tác động tiêu cực đến môi trường, trong đó sẽ quan tâm nhiều tới ngành công nghiệp xuất khẩu lớn nhất tại nước này là ngành hàng thời trang với hàng may sẵn và hàng dệt.

Một người đàn ông lội qua dòng nước ngập màu hồng, trước cửa nhà máy nhuộm ở Shyampur. Chất thải của nhà máy được đổ xuống sông Buriganga ở Dhaka, Bangladesh

Bộ trưởng Shahab Uddin  cho biết: một loạt biện pháp đang được thực hiện để giải quyết vấn đề ô nhiễm, bao gồm việc cập nhật các luật bảo vệ môi trường, phạt tiền với những cá nhân, tổ chức gây ô nhiễm, giám sát chất lượng nước, thiết lập các nhà máy xử lý nước thải, đồng thời hợp tác với các đối tác quốc tế để cải thiện, xử lý nước thải.

Ông cho biết các hoạt động giám sát và thực thi giữ vai trò quan trọng trong việc chống ô nhiễm do các ngành công nghiệp gây ô nhiễm bất hợp pháp tạo ra. “Chúng tôi đang có chính sách và khung pháp lý để giải quyết các vấn đề ô nhiễm môi trường trong nước”.

Ridwanul Haque, giám đốc điều hành  tổ chức phi chính phủ Agroho, có trụ sở tại Dhaka đã gọi sự ô nhiễm hóa chất độc hại là một vấn đề lớn tại một quốc gia như Bangladesh. Haque cho biết các con sông và kênh đào chảy qua Dhaka đã chuyển sang màu đen như mực do bùn và nước thải từ các nhà máy dệt, nhuộm, chế biến đổ ra. Nước sông, kênh ở đây đặc như hắc ín. Thậm chí, bạn có thể “ngửi” thấy mùi kinh khủng từ nước sông bốc lên.

Cái giá của thuốc nhuộm

Theo Quỹ Ellen MacArthur, ngành công nghiệp thời trang sử dụng khoảng 93 tỷ mét khối (21 nghìn tỷ gallon) nước hàng năm, đủ để lấp đầy 37 triệu bể bơi Olympic. Trong quá trình hoàn thiện sản phẩm, nhuộm là hoạt động gây ô nhiễm và tiêu tốn nhiều năng lượng nhất liên quan đến việc sản xuất quần áo của chúng ta.

Quá trình nhuôm, “chế biến” sợi vải buộc nhà sản xuất phải áp dụng các hóa chất, phương pháp xử lý đặc biệt để vải được tẩy trắng, làm mềm mại, chống nước, chống nhăn, chống mốc… Một lượng lớn của nước, hóa chất được sử dụng trong quá trình nhuộm để đảm bảo những gam màu sắc sống động bám chặt lên vải, không bị phai và trôi ra ngoài.

Lấy vải denim làm ví dụ.

Theo Liên Hợp Quốc, việc sản xuất một chiếc quần jean tiêu thụ khoảng 7.500 lít (2.000 gallon) nước, từ việc trồng bông thô đến quá trình tạo nên thành phẩm.

Một nhà máy nhuộm denim ở Karachi, Pakistan trưng bày những cuộn bông trước khi chúng được nhuộm thành màu xanh lam

Để đảm bảo màu xanh của chiếc quần, sợi chỉ hoặc miếng vải được nhúng nhiều lần trong các thùng lớn thuốc nhuộm màu chàm tổng hợp. Sau khi nhuộm, vải denim được xử lý và giặt với nhiều loại hóa chất hơn để làm mềm hoặc tạo vân trên vải. Để có được hình thức có vẻ “phai” hoặc “sờn” theo một số mẫu denim, chúng lại được tắm bằng hóa chất, trong đó sử dụng axit, enzym, thuốc tẩy và formaldehyde.

Nhưng quần jean không phải là món đồ thời trang gây ô nhiễm duy nhất.

Ma Jun, một trong những nhà bảo vệ môi trường hàng đầu Trung Quốc cho biết: Mỗi mùa, ngành công nghiệp thời trang cần làm nổi bật những màu sắc mới. Mỗi khi có thêm một màu mới, họ sẽ sử dụng nhiều hơn các loại hóa chất và thuốc nhuộm mới, cũng như các chất màu và chất xúc tác khác.

Sau khi hoàn thành, cách rẻ nhất mà các nhà máy loại bỏ nước thải chứa đầy hóa chất là đổ trực tiếp nước thải này xuống các sông, hồ gần đó.

Không phải tất cả các hóa chất và dung môi sử dụng trong quá trình nhuộm đều nguy hiểm. Theo ngân hàng thế giới, có 72 chất độc hại xuất phát từ thuốc nhuộm. Tuy nhiên, khi những thuốc này bị thải ra ở đường nước, nó tích tụ đặc quánh tới nỗi có thể gây cản trở ánh sáng xuyên qua bề mặt nước, làm giảm khả năng quang hợp của thực vật. Do trong nước vốn đã chỉ có mức độ oxy thấp nên điều này càng giết chết thêm nhiều động thực vật thủy sinh.

Một số chất hóa học và kim loại nặng từ thuốc nhuộm có thể tích tụ trong cơ thể người, làm tăng nguy cơ các bệnh ung thư, bệnh cấp tính và các vấn đề về da. Một số thuốc khác được phát hiện có thể gia tăng độc tính khi hoạt động trong chuỗi thức ăn (thuốc ngấm vào nguồn nước, rồi theo nguồn nước vào chuỗi thức ăn).

Một nghiên cứu gần đây cho biết nước chứa nhiều hóa chất cũng được dùng để tưới cây. Nghiên cứu phát hiện thuốc nhuộm vải có mặt trong rau và trái cây xung quanh khu vực Savar (Thuộc Dhaka, Bangladesh).

Tác động từ con người

Ô nhiễm nước từ ngành công nghiệp dệt may là một vấn đề lớn ở các nước sản xuất hàng may mặc, hầu hết được tìm thấy ở châu Á do có nguồn nhân công rẻ mạt.

Tại Trung Quốc, nơi có các cơ sản xuất quần áo lớn nhất thế giới, nhiều con sông và hồ  bị ô nhiễm tới mức chúng đã bị “chết”.

Kể từ năm 2006, tổ chức Phi chính phủ của Ma Jun đã phát triển cơ sở dữ liệu về nguồn nước ô nhiễm để theo dõi các hoạt động về môi trường của các công ty may mặc, đồng thời kiểm tra các nguồn nước sông hồ, đánh giá màu nước theo mức độ ô nhiễm của chúng.

Sông Jian ở Lạc Dương, thuộc tỉnh Hà Nam, Trung Quốc, chuyển sang màu đỏ do thuốc nhuộm màu đỏ được đổ vào mạng lưới đường ống dẫn nước mưa của thành phố vào tháng 12/ 2011

Ma Jun cho biết: một số sông hồ ở Trung Quốc bị ô nhiễm nặng và không thể sử dụng được nguồn nước.

Công nhân và người dân sống gần các nhà máy thường xuyên phải gánh chịu hậu quả của ô nhiễm. Theo Ma Jun, những ngư dân sống gần các nhà máy nhuộm và nhà máy dệt dọc theo các nhánh của sông Tiền Đường đã chứng kiến ​​sản lượng khai thác của họ giảm. Ông nói thêm: Những con người này đã mất kế sinh nhai.

Tại Bangladesh, một cư dân miền Savar cho biết anh ấy không thể lội xuống dòng nước quanh khu vực mình sinh sống nữa vì dòng nước gây ra các vết lở loét trên cơ thể. Nhiều người dân rửa tay, hoặc rửa mặt trong dòng nước đã bị sốt và kích ứng da.

Các hóa chất được dùng để nhuộm quần áo cũng ảnh hưởng đến công nhân may mặc. Trong một số nhà máy, nhiều công nhân không có quần áo bảo hộ đầy đủ và có thể hít phải hơi độc. Tại Dhaka, các chuyên gia cho biết ngày càng có nhiều nhà máy tuân thủ theo tiêu chuẩn quốc tế về việc quản lý và sử dụng hóa chất, nhưng có nhiều nhà máy nhỏ hơn vẫn tồn tại điều kiện lao động thiếu thốn và hệ thống xử lý chất thải kém.

Dòng nước đen chảy qua khu sản xuất Savar

Giám đốc điều hành tổ chức phi chính phủ Haque cho biết: Công nhân không có găng tay hoặc dép. Họ phải đi chân trần, không đeo khẩu trang và đang làm việc trực tiếp với các hóa chất hoặc thuốc nhuộm độc hại trong một khu vực đông đúc.

Công nhân trong một nhà máy nhuộm ở thủ đô Dhaka của Bangaldesh

Nhưng vì ngành dệt may ở Bangladesh là ngành quan trọng với nền kinh tế, chiếm 20% GDP và sử dụng khoảng 4 triệu nhân công, nên những người dân tại đây không hề muốn các nhà máy may mặc đóng cửa, dù họ đang đối diện trực tiếp với các nguy cơ về sức khỏe liên quan đến những nhà máy này.

Có nhiều thay đổi, nhưng chưa triệt để

Có nhiều sự thay đổi đang diễn ra tại Bangladesh. Nhiều dấu hiệu cho thấy các nhà sản xuất hàng may mặc đang coi trọng trách nhiệm môi trường hơn. Nhiều thương hiệu cam kết thực hiện các quy định về bảo vệ môi trường, giải quyết vấn đề sử dụng nước, năng lượng, hóa chất…

Bộ Môi trường, Rừng và Biến đổi khí hậu Bangladesh cho biết họ bắt buộc tất cả các cơ sở gây ô nhiễm phải lắp đặt các nhà máy xử lý nước thải và vận hành chúng "một cách tối ưu". Theo chính sách môi trường mới được gọi là Zero Liquid Discharge (ZLD), các ngành dệt nhuộm, giặt tẩy phải đệ trình một kế hoạch giảm thiểu, tái chế và tái sử dụng nước thải.

Tại Trung Quốc, một loạt chính sách về môi trường đã được ban hành trong vài năm qua, khiến hàng nghìn công ty phải đóng cửa tạm thời vì bị cho là vi phạm luật môi trường. Năm 2018, chính phủ Trung Quốc đưa ra mức thuế bảo vệ môi trường mới nhằm cắt giảm lượng xả thải gây ô nhiễm.

Kết quả rất khả quan. Nhiều dòng sông từng có màu đen ngòm, chết chóc dường như đã sống lại.

Tuy nhiên, việc loại bỏ các hóa chất độc hại trong ngành công nghiệp thời trang thậm chí còn trở nên khó khăn hơn khi chứng nghiện quần áo của chúng ta đang gia tăng. Theo báo cáo Pulse of the Fashion năm 2017, việc tiêu thụ quần áo dự kiến ​​sẽ tăng 63% , lên 102 triệu tấn/năm vào năm 2030.

Tại Bangladesh, những người sống dọc các con sông ô nhiễm,  đen sì ở Savar cho biết họ vẫn cảm thấy bất lực trong việc ngăn chặn các nhà máy gây ô nhiễm. Những thất vọng của người dân nơi đây đang gia tăng mỗi ngày. Và nếu các nhà chức trách không tiến hành thêm các biện pháp mạnh tay để làm sạch nguồn nước, theo Abdus Salam, cư dân vùng Savar, “tương lai của khu vực này sẽ đầy bóng tối”.


Phương Linh

Theo CNN

Từ Khóa :