Oscar 2019: Nỗi đau có đáng giá để xới lại



Oscar 2019: Nỗi đau có đáng giá để xới lại

Lục Kiếm 10:59 11/2/2019

Bộ phim Detainment nói về những kẻ giết hại trẻ em đã gây ra cuộc tranh cãi lớn, nhất khi bộ phim này còn được đề cử giải Oscar.

Cảnh trong Detainment (2018)
Ảnh: detainmentfilm.com
 
Làm thế nào một cậu bé 11 tuổi lại ngồi trong phòng giam của cảnh sát London? 11 tuổi, còn cả tương lai đầy hứa hẹn đang chờ phía trước. 11 tuổi, hoặc mới chỉ học tiểu học, hoặc mới bước vào những năm tháng đầu của trường cấp hai. 11 tuổi đáng ra vẫn còn là cậu bé lấm lem bùn đất, thậm chí vẫn còn muốn nghe chuyện cổ tích trước khi ngủ. Ít nhất, đó là những gì chúng ta vẫn hình dung về tuổi 11. Chúng ta vẫn luôn nói rằng: Không đứa trẻ nào nên xuất hiện trong phòng giam.
 
Tuy nhiên, không phải cuộc sống của cậu bé 11 tuổi nào cũng vậy. Trẻ em bây giờ bị bắt gặp mang theo dao. Các băng đảng không ngần ngại lôi kéo trẻ vị thành niên bước vào thế giới đầy hắc ám, vận chuyển ma túy, chất gây nghiện đến mọi nơi, từ thành phố đến nông thôn.
 
Những đôi bàn tay tưởng như non nớt ấy lại có thể kết thúc một sinh mạng non nớt khác. Vụ sát hại James Bulger năm 1993 đã gây rúng động xã hội, không chỉ bởi nạn nhân chỉ là đứa trẻ ba tuổi, mà hai kẻ ra tay đánh đập bé đến chết khi ấy mới... 11 tuổi.
 
Bộ phim Detainment (Nghi phạm) của đạo diễn/nhà biên kịch Vincent Lambe đã dựng lại câu chuyện đau đớn ấy, thông qua những cuộc phỏng vấn với cảnh sát cũng như lời khai trước tòa của Jon Venables và Robert Thompson do các diễn viên nhí lồng tiếng. Jon Venables và Robert Thompson phải đứng trước vành móng ngựa khi mới 11 tuổi.
 
Thậm chí, dù đã đi qua một phần tư thế kỷ, nhưng câu chuyện này vẫn còn gây nhức nhối. Nhắm mặt lại, bạn vẫn có mường tượng ra hình ảnh u ám, nơi một cậu bé đặt bàn tay tin tưởng vào những đứa trẻ lớn hơn, mà không biết rằng đang bị dẫn đến cái chết. Người mẹ đáng thương Denise trong một phút mất cảnh giác tại trung tâm mua sắm sầm uất phải bất lực tìm con điên cuồng. Nhưng quá muộn.
 
Leon Hughes trong vai Robert Thompson trong Detainment (2018)
Ảnh: detainmentfilm.com
 
Đến nay, hình ảnh phiên tòa năm ấy vẫn đặt ra cuộc tranh luận về cách thức giam giữ nghi phạm dưới tuổi trưởng thành khi chúng bị tuyên án và trả tự do sau thời gian quản thúc. Cả hai bị quản thúc cho đến tuổi trưởng thành (tuổi 18) và được thả vào tháng 6/2001 với chứng minh tùy thân mới và ràng buộc trách nhiệm hình sự suốt đời. Nhưng năm 2010, Venables bị tống giam sau khi vi phạm ràng buộc trên, rồi lại được trả tự do sau đối chất trước tòa vào năm 2013. Trong khi đó, Thompson vẫn sống bình thường với danh tính mới.
 
Vụ án đã tạo nên không khí tang thương và cả những hoang mang tâm lý trong lòng công chúng Anh. Tony Blair, khi đó đang làm Thứ trưởng Bộ Nội vụ, phát biểu: “Chúng ta được nghe về một tội ác quá tàn bạo. Nó gây mất niềm tin và cả sự phẫn nộ ở khắp nơi... Đây chính là những mặt xấu của xã hội vốn không thể xứng đáng tồn tại”. Thế nhưng, bất chấp tác động nó gây ra cũng như phản ứng của cha mẹ nạn nhân và thái độ không mấy ăn năn của bị cáo, hai thủ phạm đều được giảm thời gian quản thúc, đặc biệt bảo vệ danh tính và như trường hợp của Venables còn thoát bị truy cứu trách nhiệm do vi phạm thời gian quản thúc.
 
Ely Solan trong vai Jon Venables trong Detainment (2018)
Ảnh: detainmentfilm.com
 
Cảm giác như nỗi nhức nhối ấy đang trở lại với bộ phim Detainment (Nghi phạm). Tuy nhiên, ký ức về đứa trẻ bị sát hại một cách tàn bạo trước hết thuộc về cha mẹ bé, chứ không phải công chúng. Song có vẻ đạo diễn Lambe không nghĩ như vậy, khi ông quyết định làm bộ phim mà không hỏi ý kiến gia đình Bulger.
 
Việc Detainment được đề cử giải Oscar ở hạng mục Phim ngắn xuất sắc nhất khiến gia đình Bulger phẫn nộ và đau khổ. Bất kể giá trị nghệ thuật của bộ phim, thật khó để nhận thấy sự hòa hợp giữa cái chết của một cậu bé với khung cảnh thảm đỏ hoa lệ.
 
Gia đình Bulger không phải những người phản đối duy nhất. Những người quen của gia đình Bulger chỉ trích bộ phim đang cố lấy thiện cảm cho Venables và Thompson, chôn chặt ký ức về cậu bé James.
 
Sẽ không công bằng khi gia đình Bulger phải nhìn thấy những kẻ sát hại con trai họ trong bất kỳ trường hợp nào, nhưng thân nhân đau buồn không có quyền phủ quyết một xã hội muốn biết về nỗi đau đớn của người khác.
 
Cả Venables và Thompson đều được yêu thương, nhưng bị bỏ rơi, được nuôi dưỡng bởi những gia đình đang phải vật lộn với chứng nghiện ngập và các vấn đề về sức khỏe tâm thần. Họ được xây dựng là thủ phạm cũng như nạn nhân của bạo lực, cả đe dọa và bị đe dọa. Đoạn phim giới thiệu cho Detainment - không được phát hành tại rạp chiếu phim, nhưng được chiếu tại các liên hoan phim - cho thấy các chàng trai khóc lóc và hoảng loạn trong các cuộc thẩm vấn với cảnh sát. Nhưng Lambe nói rằng: Bộ phim phô bày sự thật chứ không cố tình lấy sự thông cảm cũng như không tìm cách biện hộ cho ai. Ông nói rằng: Nếu thực như vậy, thì người xem sẽ thấy họ là con người chứ không phải quái vật. Ông chỉ muốn tìm hiểu vấn đề đằng sau những đứa trẻ ấy để ngăn chặn những điều đó có thể xảy ra lần nữa.
 
Ảnh: detainmentfilm.com
 
Đó là cuộc tranh luận quan trọng bất kể thời gian. Để vượt qua tất cả điều này một lần nữa, với nỗi đau mà nó luôn gây ra, đào xới lại quá khứ có vẻ chỉ hợp lý khi có tình tiết mới, góc nhìn mới đáng để nói và ngẫm về thời cuộc. Nhưng câu hỏi mà bộ phim chưa trả lời là tại sao lại là bây giờ, có thực mọi thứ trong phim là thật, khi nó được xới tung lên mà không có sự chấp thuận của gia đình? Nếu quan điểm là giới thiệu cho thế hệ mới câu chuyện cũ, vậy thì tại sao lại không kể bằng chính ngôn ngữ của thế hệ ấy, hư cấu nếu cần thiết để tránh sự xâm phạm? Câu hỏi là làm thế nào để hệ thống tư pháp hình sự tiếp cận trẻ em ở độ tuổi này phạm tội “người lớn” vẫn còn tồn tại.
 
Ảnh: detainmentfilm.com
 
Mỗi khi một đứa trẻ đâm một đứa trẻ khác trên đường từ trường về nhà, chúng ta lại phải đối mặt với khả năng trẻ em có thể bạo lực và những câu hỏi xã hội từ đó nảy sinh. Mỗi lần, dư luận đều chia rẽ rằng: nên lên án thêm một chút hay nên tìm hiểu tại sao những đứa trẻ mang dao nhiều hơn một chút? Những bé lớn tuổi hơn, vẫn là trẻ em, nhắm vào những bé nhỏ hơn - những người không thể coi chúng là mối đe dọa. Những đứa trẻ bị đuổi học, gặp rắc rối hoặc khao khát sự chú ý mà chúng không có ở nhà… có thể trở thành hung thủ và nạn nhân, cả gây nguy hiểm cho người khác lẫn bị nguy hiểm. Có lẽ, đó là điều Detainment đang đi tìm, nhưng đáng tiếc…

Lục Kiếm