Nút bấm xin sang đường hoặc đóng –mở thang máy chỉ giúp chúng ta bớt sốt ruột khi chờ đợi?



Nút bấm xin sang đường hoặc đóng –mở thang máy chỉ giúp chúng ta bớt sốt ruột khi chờ đợi?

Phương Linh 9:0 26/7/2020

Bạn có bao giờ tự hỏi liệu những nút bấm “muốn sang đường” cho người đi bộ ở lối sang đường hay nút “đóng cửa” trong thang máy liệu có thực sự hoạt động?

Thực tế, rất có thể bạn nghĩ đúng. Thế giới này đầy rẫy những nút bấm vô tác dụng và thực sự không có chức năng gì cả.

Theo Ellen Langer, nhà tâm lý học Harvard, người tiên phong cho một khái niệm được gọi là “ảo giác kiểm soát”: Đôi khi những nút này được gọi là “nút giả dược”, các nút có âm thanh cơ học và có thể được mọi người bấm cả ngày, nhưng thực tế không có tác dụng gì cả. Giống như các loại thuốc giả dược, những nút này vẫn có thể phục vụ con người với nhiều mục đích.

Ellen Langer nhận định: “Những nút bấm có thể tạo ra những ảnh hưởng tâm lý. Khi mọi người thực hiện một số hoạt động như bấm nút điều khiển, mọi người sẽ có cảm giác kiểm soát được một tình huống. Và điều này khiến họ cảm thấy tốt hơn việc chỉ là một người ngoài cuộc, thụ động với mọi vấn đề. Bạn vẫn cứ phải đứng chờ đèn xanh bật lên sau khi bấm nút, hoặc phải chờ nhiều giây cửa thang máy mới đóng lại, nhưng cảm giác được điều khiển một thứ gì đó vẫn tốt hơn là không làm gì”.

Các nút bấm “xin sang đường”

Tại thành phố New York, chỉ có khoảng 100 trong số 1.000 nút bấm xin qua đường thực sự hoạt động. Điều này đã được người phát ngôn của Sở giao thông vận tải thành phố xác nhận trong một email. Con số này cũng giảm dần trong những năm gần đây khi tờ New York Times tiết lộ rằng phần lớn các nút điều khiển ở New York không còn hoạt động trong năm 2004.

Tình hình giao thông ngày một xấu đi có thể là nguyên nhân cho sự thay đổi này. Các nút bấm “xin sang đường” đã từng được cài đặt ở hệ thống đèn giao thông trước khi các hiện tượng tắc đường chưa đạt đến mức thậm tệ như ngày nay. Tới giờ, nút bấm xin sang đường có thể còn làm trầm trọng thêm tình trạng dồn ứ tại các điểm đông đúc.

Tuy vậy, các nút bấm vật lý “xin sang đường” vẫn còn được giữ lại thay vì được thay thế với chi phí cao hơn.

Ở các thành phố khác, như Boston, Dallas và Seattle chẳng hạn, những thành phố này đã trải qua một quá trình tương tự, để lại các nút bấm dạng vật lý dành cho người đi bộ như một thiết bị “giả dược”. Tại London, nơi có 6.000 tín hiệu giao thông, việc người đi bộ đưa tay ra bấm nút “xin sang đường” tạo cho họ cảm giác yên tâm với hy vọng: Đèn nhanh chóng sẽ chuyển màu, xe cộ sẽ dừng lại và họ có thể sang đường an toàn. Tất nhiên, điều họ mong muốn là nút bấm sẽ làm giảm thời gian chờ đợi.

Nút đóng cửa thang máy

Nút bấm được quan tâm hơn cả vẫn là chiếc nút phổ biến giúp đóng cửa thang máy nhanh hơn. Nếu bạn sống ở Mỹ, gần như chắc chắn nút bấm này không hoạt động.

Kevin Brinkman, làm việc trong ngành sản xuất thang máy đã chia sẻ trong một email: “Nói một cách đơn giản, mọi người sẽ không thể đóng cửa lại nhanh hơn bằng cách sử dụng nút bấm đó”.

Một lý do chính đáng giải thích điều này: Đạo luật Mỹ dành cho người khuyết tật năm 1990 có yêu cầu cửa thang máy cần mở đủ lâu cho bất kỳ ai bị khuyết tật có sử dụng nạng, xe lăn đủ thời gian để vào thang máy an toàn, Brinkman cho biết.

Vì vậy, trừ khi đã đạt đủ thời gian thang máy chờ đợi, hoặc bất cứ cánh cửa tự động nào cài đặt, những nút bấm dường như không có giá trị. Nó chỉ hoạt động cho các đối tượng như lính cứu hỏa, nhân viên cấp cứu… những người dùng mã khóa từ quẹt vào và khiến cho các cánh cửa mở ra, đóng vào ngay lập tức.

Bên ngoài Hoa Kỳ, các nút bấm thang máy có cơ hội hoạt động cao hơn, nhưng điều này không chắc chắn. Robin Fiala, nhân viên trong hãng Otis, nhà sản xuất thang máy lớn nhất thế giới cho biết: Chức năng của nút bấm mở, đóng cửa thang máy có hoạt động hay không, có thể mở, đóng sớm đúng yêu cầu hay không đều được xác định bởi tòa nhà và chủ sở hữu khu vực thang máy.

Bộ điều khiển nhiệt độ

Trong các khách sạn hoặc các tòa nhà văn phòng, người ta vẫn thường sử dụng bộ điều hòa tổng. Không khí mát hay ấm được tỏa đi từ một hệ thống điều hòa chung của cả tòa nhà.

Theo Robert Bean, hiệp hội kỹ sư máy sưởi và điều hòa không khí Hoa Kỳ: Nhiệt độ cài sẵn trong máy điều hòa tổng giúp giảm chi phí năng lượng trong tòa nhà hay khách sạn.

Trong một số thiết kế, các phòng nhỏ có thêm những bộ điều khiển nhiệt độ chung, nhưng đôi khi nó cũng mang tính “chức năng giả dược” mà không hề hoạt động.

Bean cho biết: Khi mọi người nhận thấy mình có thể kiểm soát được nhiệt độ không gian phòng, một số người sẽ chịu đựng được mức độ khó chịu cao hơn (Vì là điều hòa chung nên nhiệt độ từ điều hòa tổng không thể làm hài lòng hết tất cả mọi người, hoặc nhiệt độ tỏa ra không đều, chỗ lạnh, chỗ lại nóng quá…). Tuy nhiên, sự xuất hiện của những chiếc điều khiển nhiệt độ (dù thực sự không có tác dụng) có thể khiến mọi người yên tâm hơn vì tin rằng mình đã kiểm soát được điều kiện nhiệt độ phòng sao cho dễ chịu nhất.

Những nút bấm tích cực

Theo Langer, các nút bấm giả dược này có tác động tích cực đến cuộc sống của chúng ta vì chúng tạo cho chúng ta những ảo giác về sự kiểm soát, thà được làm gì đó để chủ động trong mọi tình huống hơn là vẫn không làm gì cả.

Trong trường hợp người đi bộ băng qua đường, việc nhấn vào một chiếc nút chẳng mất nhiều thời gian và nỗ lực, dù chiếc nút không hề có tác dụng là đổi màu ngay đèn giao thông, khiến xe cộ dừng lại ngay lập tức nhưng khiến tâm lý người đi bộ yên tâm hơn phần nào và không còn cảm thấy sốt ruột trong thời gian chờ đợi.

Và tất nhiên, những nút bẩm tưởng chừng “vô tác dụng” lại có những tác dụng rất lớn về mặt tâm lý, giống như một liều thuốc “giả dược” có thể cứu sống một bệnh nhân.


Phương Linh

Theo CNN

Từ Khóa : tâm lý