Những rào cản ngăn bước tiến của Start-up Việt



Những rào cản ngăn bước tiến của Start-up Việt

Quang Huy 18:41 14/10/2015

Người sáng lập (Founder) nhiều “ảo tưởng” và thiếu quyết tâm. Khả năng tiếp cận nguồn vốn hạn chế. Thủ tục pháp lý rắc rối trong khi hệ thống luật pháp chưa quy định về crowdfunding còn thiếu.

Trong những năm gần đây, Việt Nam dần trở thành môi trường hấp dẫn với các nhà đầu tư với 90 triệu dân, trong đó có gần 40 triệu người dùng Internet, số lượng người dùng smartphone đang tăng mạnh. Bên cạnh đó, Việt Nam được cho là đang dần hội tụ đủ nhân tố cần thiết để thu hút nguồn vốn từ các quỹ đầu tư nước ngoài nhằm bù đắp cho thiếu vắng của các nguồn đầu tư trong nước.
 
Bên cạnh đó, Hiệp định Đối tác thương mại xuyên Thái Bình Dương (TPP) với sự tham gia của Việt Nam đã được 12 thành viên nhất trí thông qua. Trong khi đó, kinh tế Trung Quốc đang chuyển từ tích cực sang tiêu cực sau động thái bất ngờ phá giá đồng Nhân dân tệ của Ngân hàng Trung Ương Trung Quốc cũng như việc nền kinh tế lớn thứ 2 thế giới được cho là sẽ tiếp tục mất đà đang đưa Việt Nam trở thành lựa chọn thay thế sáng giá tại châu Á.
 
Vì thế, các nhà khởi nghiệp trẻ Việt Nam được cho là đang đứng trước cơ hội lớn. Tuy nhiên, ngoài các nhân tố ngoại tại kể trên còn đòi hỏi, các start-up Việt vẫn còn những thách thức từ năng lực bản thân và môi trường đầu tư để gặt hái được thành công.
 
Người sáng lập thiếu kinh nghiệm
Trào lưu khởi nghiệp nở rộ đã phát lộ nhược điểm của những người sáng lập (founder) tại Việt Nam. Đó là họ rất thiếu kỹ năng, đa phần chưa có góc nhìn về kinh doanh, nên chưa có cái nhìn thấu đáo. Ông Đinh Anh Huân - nhà sáng lập của Seedcom, công ty đầu tư khá nhiều vào các start-up tại Việt Nam - cho rằng: Các founder biết về lập trình thì không có khả năng bán hàng, không biết về marketing. Ngược lại, người biết làm marketing lại chẳng hiểu về lập trình.
 
Trong khi đó, đa phần người khởi nghiệp ở các quốc gia mà start-up phát triển mạnh mẽ như Mỹ đều có kinh nghiệm làm việc tại các công ty lớn. Môi trường làm việc ở đó giúp họ hiểu được quy trình quản lý và vận hành của một công ty phải như thế nào. Nhờ đó, các founder ở Mỹ học hỏi và tích lũy được khá nhiều kỹ năng khi khởi nghiệp. Còn ở nước ta, cơ hội va chạm thực tế không nhiều khiến các founder Việt thường có phần “ảo tưởng” khi khởi nghiệp.
 
Khả năng tiếp cận vốn hạn chế
Đây cũng là trở ngại lớn của các Start-up Việt. Từ trước đến nay, nhắc đến Việt Nam là nói đến thị trường bất động sản, tài chính, tài nguyên. Những doanh nhân thành công từ những lĩnh vực này thường có cái nhìn rất khác và không nắm rõ về khởi nghiệp. Vì vậy, họ sẵn sàng bỏ tiền đầu tư vào lĩnh vực thế mạnh, nơi có nhiều mối quan hệ và hiểu rõ thị trường thay vì start-up. Vì thế, không dễ kêu gọi họ đầu tư vào doanh nghiệp mới dừng ở “tiềm năng, ý tưởng” mà lại được định giá trên trời.
 
Truyện tranh Long Thần Tướng là dự án gọi vốn cộng đồng hiếm hoi huy động
được nguồn vốn đầu tư trong nước
 
Thành ra, những người có tiền đầu tư ở Việt Nam không mấy quan tâm đến khởi nghiệp. Điều này hoàn toàn trái ngược với những quốc gia có start-up phát triển mạnh mẽ. Ở thung lũng Silicon (Hoa Kỳ), nơi có nhiều start-up thành công luôn sẵn sàng hỗ trợ dự án khởi nghiệp mới, không khó tìm kiếm nhà đầu tư thiên thần. Họ là những nhà đầu tư hiểu khách hàng và thị trường, hiểu vấn đề của start-up, sẵn sàng lắng nghe . Bởi với họ, đó có thể là vấn đề thực tế. Ở Việt Nam, không dễ tìm được những nhà đầu tư như vậy. Trong khi đó, nhà đầu tư thiên thần lại có vai trò rất quan trọng trong giai đoạn thai nghén start-up trước khi có sự tham gia của các quỹ đầu tư.
 
Ngay cả việc huy động vốn từ các quỹ đầu tư cũng là vấn đề nan giải cho start-up Việt. Hiện tại, thị trường đã ghi nhận sự tham gia của một số quỹ đầu tư vào các start-up tại Việt Nam như: IDT (Việt Nam), Cyber Agent(Nhật Bản), Golden Gate (Singapore), IDG, 500 start-up (Mỹ)... Nhưng nhìn chung, số lượng quỹ đầu tư chưa nhiều. Số tiền bỏ ra cho các start-up Việt rất hạn chế.
 
Việc không thể tiếp cận nguồn vốn sẽ ảnh hưởng lớn đến việc duy trì hoạt động của start-up khiến khả năng thoái vốn khỏi các start-up Việt gần như bằng không. Trong khi bất kể quỹ đầu tư nào tham gia start-up đều có kế hoạch rút vốn. Vậy làm sao để các quỹ đầu tư thu hồi vốn để trả lại cho những nhà đầu tư? Trở ngại này đang khiến các quỹ đầu tư tỏ ra thận trong trước các start-up Việt.
 
Thiếu quyết tâm và nỗ lực
Trong khi khả năng tiếp cận nguồn vốn còn hạn chế, thì tình trạng start-up Việt không đi đến cùng khiến các quỹ đầu tư càng không dám tiếp cận. Bởi các nhà đầu tư đều hướng đến những giá trị lớn, dài hạn của hệ sinh thái khởi nghiệp mà không phải phát triển theo kiểu “thắng nhỏ, thắng nhanh”. Khi vào Việt Nam, các quỹ đầu tư nước ngoài thường kỳ vọng start-up phát triển đến mức độ nhất định mới đổ tiền. Nếu ở Mỹ, start-up phải chứng minh bằng ý tưởng, thì tại Việt Nam phải chứng minh bằng con số.
 
Trong khi ở Việt Nam, chỉ mới bắt đầu có được thành công, những người sáng lập thường hài lòng quá sớm và bắt đầu tự mãn, không sống với đúng niềm đam mê ban đầu. Thậm chí, hầu hết nhà khởi nghiệp trẻ tại Việt Nam thường có suy nghĩ xây dựng ý tưởng sau đó đem bán. Điều này hoàn toàn trái ngược với suy nghĩ của các nhà đầu tư. Họ không muốn các founder hài lòng quá sớm. Vì thế, ngay từ đầu star-tup đã “bám chặt” vào tư tưởng “làm để bán” thì càng khó thu hút đầu tư.
 
Thủ tục pháp lý quá rắc rối
Ngoài hai trở ngại kể trên, thủ tục pháp lý quá rắc rối khiến các nhà đầu tư e ngại. Trong buổi gặp gỡ giữa Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Tấn Dũng với hơn 70 nhà khoa học trẻ giữa tháng 9/2015, Chủ tịch Tập đoàn FPT Trương Gia Bình cho rằng: Các cấp chính quyền đòi hỏi những giấy tờ mà các quỹ đầu tư nước ngoài không hiểu đó là gì. Đó là nguyên nhân dẫn đến tính trạng các quỹ đầu tư mạo hiểm không vào Việt Nam, cho dù họ hoạt động rất mạnh ở các nước trong khu vực.
 
Cùng với đó, việc chưa có nhiều giao dịch online cùng hệ thống luật pháp chưa quy định về crowdfunding cũng là trở ngại lớn. Sự thiếu vắng khung pháp lý cần thiết đang khiến các dự án gọi vốn cộng đồng ở Việt Nam gặp nhiều khó khăn. Ngay cả ở Mỹ, quốc gia xuất hiện hình thức gọi vốn cộng đồng từ cuối thế kỷ XIX, nhưng các dự án crowdfunding chỉ thực sự phát triển sau khi Tổng thống Obama thông qua đạo luật Jump start Our Business Startups Act (JOBS) vào tháng 4/2013.
 
Nếu những trở ngại lớn kể trên không sớm được khắc phục, thì dù thị trường Việt có tiềm năng phát triển đến đâu cũng rất khó để start-up Việt có được thành công như mong đợi.
 
Xem thêm:
 

Quang Huy

Từ Khóa :