Những điều nhà khởi nghiệp Việt cần lưu tâm khi định giá startup


Những điều nhà khởi nghiệp Việt cần lưu tâm khi định giá startup

Quang Huy 8:13 28/9/2017

Định giá startup là một trong những bài toán khó với nhiều startup Việt. Trong đó, việc các nhà sáng lập tỏ ra lúng túng trong định giá khi tiến hành gọi vốn đầu tư hay rao bán startup để thoát hiểm được cho là nguyên nhân khiến nhà đầu tư do dự trước các quyết định rót vốn, chi tiền.

Để định giá startup khi đối diện với nhà đầu tư tiềm năng không dễ, bởi chẳng một công thức nào có thể giúp nhà sáng lập tìm ra câu trả lời chính xác. Không ít người từng đặt ra câu hỏi: Điểm khác biệt khiến startup có vẻ sẽ “Kỳ lân” hóa, trong khi startup khác chỉ đáng giá vài trăm nghìn? Ngay cả khi nhiều startup đã phát triển ý tưởng trong thời gian dài để đưa ra thị trường sản phẩm nổi bật thu hút sự quan tâm của người dùng, nhưng họ vẫn tỏ ra lúng túng trong việc định giá startup khi đối mặt với nhà đầu tư tiềm năng.

Thế là trong nhiều trường hợp, nhà sáng lập đã định giá startup của họ bằng cách so sánh với các startup có lĩnh vực hoạt động tương đồng hay cung cấp dịch vụ, sản phẩm trên cùng thị trường. Song, thực chất đó chỉ là thông tin để tham khảo vì mọi so sách đều khập khiễng.

Vậy làm thế nào để định giá startup và thuyết phục được nhà đầu tư tin vào giá trị mà nhà sáng lập đưa ra? Nhiều nhà sáng lập đã chia sẻ kinh nghiệm định giá startup của họ trong buổi tọa đàm Tech in Asia Singapore 2017. Đó có thể là những thông tin hữu ích với các nhà sáng lập startup Việt.

Sử dụng nhiều phương pháp để định giá

Srividya Gopalakrishnan - Giám đốc mảng định giá và tài chính doanh nghiệp của Duff & Phelps Singapore - cho biết: Chúng tôi đã sử dụng nhiều phương pháp từ thô sơ đến chuyên biệt như đo lường doanh thu. Bên cạnh đó, một phương pháp thông dụng khác là so sánh startup với công ty có sự tương đồng giá trị. Tuy nhiên, do châu Á là khu vực chưa được thu thập dữ liệu đầy đủ, nên phương pháp này còn gặp không ít khó khăn. Vì thế, nhiều nhà đầu tư dùng bảng điểm để xem xét các yếu tố chủ quan, phi tài chính, các nghiên cứu định tính như chất lượng quản lý nhằm định giá startup.

Kể câu chuyện về startup

Doanh nhân Singapore Royston Tay thì tin rằng: Câu chuyện hay sẽ giúp nâng cao giá trị startup. Theo Royston Tay, câu chuyện đó phải gồm số liệu, bảng biểu. Nhà sáng lập cần làm việc với các chuyên gia để có những số liệu chính xác nhất. Song, đó là chưa đủ. Lý do mà Tesla được định giá cao như vậy là nhờ tài kể chuyện của CEO Elon Musk khi nói về tiềm năng phát triển của Tesla. Trong đó, phác họa tương lai sáng sủa chính là nhân tố quan trọng của câu chuyện đó.

Căn cứ theo quy tắc thanh toán ưu tiên (liquidation preference), thứ tự ưu tiên trả nợ là người cho vay tín dụng, người mua trái phiếu, người mua cổ phiếu ưu đãi và người mua cổ phiếu phổ thông (các cổ đông). Như vậy, nếu chỉ dựa vào con số hiện tại, giá trị của công ty sẽ rất thấp, thậm chí còn thấp hơn giá trị thanh lý cho những nhà đầu tư phổ thông. Một phương pháp khác là nhìn vào những lần định giá trước cũng như lần góp vốn sau cùng để tìm ra con số hợp lý.

Gopalakrishna cho biết: “Nhà sáng lập phải hiểu rõ những cột mốc này. Quỹ đầu tư mạo hiểm muốn nhìn thấy câu chuyện tốt được kể mạch lạc hơn là câu chuyện tuyệt vời, nhưng cách kể không hấp dẫn. Thông tin dồi dào và minh bạch sẽ giúp định giá tốt hơn”.

Người mua là ai?

Khi rao bán món hàng trên eBay, người mua là ai không quan trọng, miễn là họ chấp nhận giá bán và trả tiền. Nhưng khi mua bán startup thì lại khác. Gopalakrishnan từng ngạc nhiên khi thấy nhà sáng lập từ chối mức giá mua cao nhất. Lý do là mức giá đó do đối thủ cạnh tranh đưa ra. Vì thế, người sáng lập e rằng: Người mua sẽ bóp chết startup sau khi giao dịch thành công. Bởi đối thủ cạnh tranh mua startup của ông ta nhằm giành lấy thị phần khi định giá doanh nghiệp.

Vì thế, Gopalakrishnan cho rằng: Người mua là ai? Động cơ của người mua là gì? Đó là yếu tố rất quan trọng để nhà sáng lập quyết định có bán startup hay không.

Ferish Patel - đối tác của Công ty Luật Gunderson Dettmer - cho biết thêm: Nhiều người nghĩ rằng thương vụ mua bán chỉ đơn thuần là người mua trả cho người bán rồi quản lý startup vừa mua được. Song không hẳn vậy, vì vẫn còn tồn tại nhiều thứ khác như thoả thuận earn-out. Thỏa thuận này là tiêu chí đánh giá hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp sau M&A. Theo đó, một phần tiền thanh toán cho việc mua bán sẽ được bên mua giữ lại trong khoảng thời gian thỏa thuận và sẽ thanh toán cho bên bán với điều kiện lợi nhuận hay doanh thu phải đạt đến con số nhất định. Đây là giải pháp nhằm hạn chế rủi ro khi mua startup.

Điều đó có nghĩa số tiền mà nhà sáng lập có được sau khi mua phụ thuộc vào hiệu quả hoạt động của startup. Vì vậy, nhà sáng lập cần chọn người mua có đủ năng lực, tầm nhìn để tiếp tục phát triển startup. Có như vậy, người bán mới có thể hưởng lợi trọn vẹn từ việc bán startup.

Cân nhắc bản chất sự việc

Bản chất của việc thu mua ảnh hưởng đến thỏa thuận mua bán, earn-out… Nếu người mua có ý định tiếp tục phát triển startup, thì họ sẽ giữ lại đội ngũ chủ chốt nhằm đảm bảo doanh thu, lợi nhuận. Trong trường hợp họ chỉ muốn nắm quyền sở hữu, startup có thể sẽ chết yểu. Như thế, khả năng người bán nhận được earn-out hầu như bằng không. Vì thế, nhà sáng lập cần quan tâm đến bản chất của thương vụ để định giá cũng như cân nhắc các thỏa thuận mua bán khác.

Cân nhắc tình trạng startup hiện tại

Có thể, nhà sáng lập đang thấy bế tắc hoặc nhận thấy bán startup là lối thoát an toàn. Nhưng các nhà sáng lập cần nhớ rằng: Hiệu quả đàm phán phụ thuộc vào tình trạng startup. Thế nên, nhà sáng lập cần cho nhà đầu thấy startup đang hoạt động hiệu quả.

Định giá startup là cả một nghệ thuật. Riêng với các startup tiến hành gọi vốn vòng đầu, nhà sáng lập không nhất thiết phải tối ưu giá trị startup vì mục tiêu của việc định giá trong thời gian đầu chỉ là tìm ra  mức giá chấp nhận được, đủ giúp nhà sáng lập gọi được số vốn mà startup cần để hoàn thành mục tiêu với mức độ pha loãng vừa phải, đủ khiến nhà đầu tư cảm thấy hợp lý để sẵn sàng rót vốn. Bởi vấn đề cốt lõi khi định giá không phải là startup đó đang kiếm được bao nhiêu tiền mà là có thể kiếm được bao nhiêu trong tương lai.


Quang Huy