Nhà đầu tư phải bạo gan lắm mới dám rót vốn cho startup Việt

Nhà đầu tư phải bạo gan lắm mới dám rót vốn cho startup Việt

Quang Huy 6:55 13/9/2017

Trong lúc các startup của Singapore, Thái Lan, Indonesia và Malaysia được các nhà đầu tư rót vốn hàng trăm triệu, có khi cả tỷ USD mà điển hình là Grab, thì đó là những con số mà chẳng biết đến khi nào startup Việt mới có được. Thậm chí, những nhà đầu tư dám bỏ vài triệu USD cho startup Việt cũng được coi là quá dũng cảm.

Thị trường startup Việt được đánh giá giàu tiềm năng, thậm chí được cho là có nhiều cơ hội khởi nghiệp hơn cả Mỹ và Nhật, nhưng vẫn gặp vô vàn khó khăn khi gọi vốn đầu tư. Bằng chứng là trong khi các startup của Singapore, Indonesia, Malaysia, Thái Lan có thể gọi được số vốn lên đến hàng trăm triệu USD, thậm chí cả tỷ USD, thì startup Việt gọi được vài triệu USD đã “mừng úm”.

Thêm nữa, nếu như startup của các quốc gia trên có thể tiến hành gọi vốn đến vòng thứ 2, thứ 3 mà điển hình là Grab, thì những startup Việt tiến đến vòng gọi vốn thứ 2 chỉ đếm trên đấu ngón tay, chứ đừng nói đến việc đi xa hơn. Nguyên nhân dẫn đến thực trạng đáng buồn trên thì nhiều, nhưng nổi lên 4 vấn đề chính.

Quy mô thị trường nhỏ

Theo quy luật của thị trường, nguồn vốn sẽ chảy từ thị trường lớn sang thị trường nhỏ. Cụ thể: nguồn vốn sẽ chảy từ Mỹ sang Nhật, Trung Quốc, Ấn Độ rồi mới đến Đông Nam Á. Tương tự, trong khu vực Đông Nam Á, nguồn vốn sẽ chảy từ thị trường có quy mô lớn như: Indonesia rồi mới đến Thái Lan, Việt Nam…

Tuy nhiên, nghịch lý là dù Việt Nam có quy mô dân số lớn (trong TOP 15 thế giới), chỉ thua Indonesia và Philippine trong khu vực Đông Nam Á, đứng trên các nước còn lại và được đánh giá là giàu tiềm năng,  nhưng dòng vốn lại tìm đến Singapore, Thái Lan, Malaysia trước Việt Nam.

Một trong những nguyên nhân dân đến thực trạng trên là do hệ sinh thái khởi nghiệp của Việt Nam chưa bằng Philippines, Indonesia, Thái Lan, Malaysia, chứ đừng nói đến Singapore. Cụ thể: trong 12 chỉ số của hệ sinh thái khởi nghiệp, Việt Nam không có chỉ số nào được đánh giá tốt hơn Philippines, Indonesia, Thái Lan và Malaysia. Thậm chí, 8 chỉ số còn kém hơn họ, bao gồm: Tài chính cho kinh doanh, chương trình hỗ trợ Chính phủ, chuyển giao công nghệ, dịch vụ hỗ trợ kinh doanh, năng động của thị trường nội địa, văn hóa và chuẩn mực xã hội, giáo dục về kinh doanh ở bậc phổ thông và sau phổ thông.

Chính sách đầu tư còn nhiều bất cập

Theo ông Nguyễn Mạnh Dũng - Giám đốc quỹ đầu tư CyberAgent khu vực Đông Nam Á, dù Việt Nam đang từng bước hoàn thiện chính sách gọi vốn, nhưng các nước trong khu vực như Indonesia, Malaysia, Singapore đang làm tốt hơn. Điều đó đã giúp cho các startup của họ tiếp cận nguồn vốn tốt hơn startup Việt.

Ngoài những rủi to tiềm ẩn như thủ tục hành chính còn rườm rà đang trở thành căn bệnh trầm kha ở Việt Nam, vấn đề mấu chốt trong thu hút vốn đầu tư là tốc độ giải ngân quá chậm, do đó chỉ những nhà đầu tư kiên nhẫn mới có dám rót vốn cho startup Việt.

Bất cập thể hiện rõ nhất là không có sự khác biệt giữa công ty giải ngân 50 nghìn USD và 100 triệu USD. Thêm nữa, thời gian giải ngân ở Việt Nam thường kéo dài từ 8 tháng đến 1 năm, trong khi Singapore chỉ mất 1 tuần hay như Thái Lan cũng chỉ mất 1 tháng. Bên cạnh đó, vấn nạn giấy phép con cũng làm nhà đầu tư nản lòng. Tình trạng một lĩnh vực, một ngành nghề có thể thuộc sự quản lý của nhiều bộ, ngành, trong khi sự tương tác giữa các cơ quan này không thật sự cởi mở càng khiến nhà đầu “chùn tay” trong việc dốc hầu bao.

Trong khi đó, yếu tố quan trọng nhất, quyết định thành công cho startup, nhất là startup công nghệ là thời gian. Bởi với khoảng thời gian 6 tháng là đủ quyết định số mệnh của startup. Khi cơ hội qua đi, thì chẳng còn ai muốn đầu tư nữa. Với các startup nhỏ cần vốn mồi để tồn tại. Nếu không nhận được tiền kịp thời để vượt qua vòng đầu tư thứ nhất, thì hiển nhiên sẽ chẳng có vòng gọi vốn với con số đầu tư hàng chục, hàng trăm triệu USD, chứ đứng nói đến cả tỷ USD như Grab. Thực tế này giải thích vì sao các startup Việt hiếm khi huy động được nguồn vốn lớn mà chỉ thu hút được vài triệu USD đã mừng lắm rồi.

Ông Đỗ Hoài Nam - một trong những nhà đầu tư có tiếng vào các startup ở Việt Nam, đồng sáng lập chuỗi Up Co-working space - cho rằng: Thủ tục đầu tư tại Việt Nam đang khiến các nhà đầu tư ngoại quay lưng lại với startup Việt. Thậm chí, hiện trạng chính sách đang không theo kịp với tốc độ khởi nghiệp đang vô tình đẩy các startup Việt ra nước ngoài. Hiện tượng nhiều startup Việt tìm đường sang Singapore vì quá ngại các thủ tục đầu tư tại Việt Nam như startup Luxstay của Steven Nguyễn là minh chứng rõ ràng cho điều đó.

Khó thoái vốn

Rót vốn vào đã khó, thoái vốn còn khó hơn. Trong khi mục đích cuối cùng của nhà đầu tư là hiện thực hóa lợi nhuận. Dù startup được định giá cao đến đâu mà không thể thoái vốn thì cũng bị coi là thất bại. Uber là ví dụ điển hình cho trường hợp này. Dù mệnh danh là startup có giá trị nhất thế giới (68 tỷ USD), nhưng việc chưa IPO ra công chúng làm nhà đầu nản lòng khiến họ phải quyết định thay CEO với hy vọng tìm ra lối thoát Uber.

Ở Việt Nam, những startup lâm vào tình cảnh như Uber khá phổ biến. Bởi việc tìm lối thoát cho khoản đầu tư không dễ khi mà lựa chọn các phương án thoái vốn khỏi startup ở Việt Nam không có nhiều do hệ thống mua bán, sáp nhập chưa hoàn thiện. Do đó, để tìm được nhà đầu tư mua lại cổ phần ở các doanh nghiệp startup tại Việt Nam không đơn giản. Trong khi các doanh nghiệp lớn trong nước ít chú ý đến startup, thì chính sách đầu tư còn nhiều trở ngại khiến các nhà đầu tư ngoại chùn tay. Việc phát hành cổ phiếu lần đầu ra công chúng (IPO) cũng chẳng dễ dàng ngay cả với doanh nghiệp lâu đời chứ đừng nói đến startup. Có quá ít lựa chọn khi nhà đầu tư có nhu cầu thoái vốn khiến càng đầu tư lớn, rủi ro càng cao. Rủi ro lớn là không có lối ra khiến nhà đầu tư ngại rót tiền.

Nhà sáng lập còn thụ động

Ngoài các vấn đề về quy mô thị trường, môi trường, chính sách, các nhà sáng lập startup Việt còn yếu và thiếu kinh nghiệm so với các startup nước ngoài. Họ vẫn tỏ ra thụ động trong việc tiếp cận nhà đầu tư, chưa dám gặp gỡ, cung cấp thông tin và thuyết phục nhà đầu tư lớn. Vì vậy, việc gọi vốn rất khó ngay cả với con số nhỏ.


Quang Huy