Người thợ thủ công cuối cùng làm nên những thanh kiếm Toledo huyền thoại



Người thợ thủ công cuối cùng làm nên những thanh kiếm Toledo huyền thoại

Phương Linh 8:0 17/10/2020

Trong nhiều thế kỷ, những người thợ rèn đã làm ra những lưỡi kiếm đặc biệt, nhưng ngày nay, nghệ thuật làm lưỡi kiếm ở Toledo dường như đã biến mất, chỉ còn lại một số nghệ nhân giữ lấy nghề, trông đó có ông Mariano Zamorano, người vẫn giữ được truyền thống làm nên những thanh kiếm Toledo huyền thoại.

Trên con phố yên tĩnh tại thành phố Toledo cổ kính của Tây Ban Nha, Mariano Zamorano đang đứng bên ngoài cửa hàng của mình và nhìn ra con phố trải sỏi. Phía sau ông, những bức tường của quá khứ đang được bao phủ những thanh kiếm lấp lánh với độ dài và kiểu dáng khác nhau.

Người đàn ông 67 tuổi này là chủ xưởng kiếm Mariano Zamorano, một cửa hàng đã tồn tại qua 5 thế hệ. Mariano là một trong những thợ thủ công “nguyên bản” cuối cùng còn sót lại chuyên làm ra những lưỡi kiếm khét tiếng Toledo.

Đó một nghề thủ công mà ông đã học được từ cha mình, cũng là Mariano. Và cụ ông Mariano cũng học nghề từ người cha, cũng là một Mariano khác. Nhưng ngày nay, nghệ thuật làm kiếm truyền thống dường như đã biến mất hoàn toàn. Truyền thống làm kiếm trong gia đình Mariano Zamorano cũng có nguy cơ không thể tồn tại.

Con trai của Mariano, một kỹ sư hàng không 40 tuổi, cũng được gọi là Mariano không hề quan tâm đến việc luyện làm kiếm. Ông Mariano chia sẻ trong xưởng của mình, nơi có hàng chục thanh kiếm được treo trên tường và chất đống trên các kệ xung quanh: Nó không hề thích kiếm kể từ khi còn nhỏ. Bạn không thể ép ai đó làm điều gì mà họ không thích. Tôi cũng có một cháu trai, nhưng cháu mới lên 6 tuổi nên tôi nghĩ mình không có đủ thời gian để đào tạo cho cháu.

Mariano không chỉ lo lắng về tương lai cho công việc kinh doanh của gia đình, mà điều khiến ông băn khoăn hơn là bản thân đang thực sự trở thành nghệ nhân làm kiếm cuối cùng trong thành phố.

Mariano là một trong số ít người vẫn biết cách làm một lưỡi dao Toledo từ “thép Toledo”, một hợp kim của sắt và hai loại thép có hàm lượng carbon khác nhau, điều này có nghĩa là chất liệu làm lưỡi dao vừa cứng mà lại vừa dẻo. Việc chế tạo một trong những thanh kiếm này bao gồm nhiều bước và có thể mất tới 50 giờ đồng hồ.

Theo Richard Cohen, tác giả cuốn sách lịch sử đấu kiếm By the Sword cho biết: Trong chiến tranh Punic lần thứ hai (218 TCN đến 202 TCN), tướng Hannibal Barca của người Carthage đã sử dụng thanh kiếm Toledo để đánh bại người La Mã vì  họ sử dụng những thanh kiếm đồng kém chất lượng hơn.

Sau này, người La Mã cũng biết và sử dụng thanh kiếm Toledo khi họ đi sâu vào bán đảo Iberia. Cohen viết trong một email: Tất cả quân đội châu Âu đều biết về chất lượng vượt trội của thép Toledo. Ở những nơi khác trên thế giới, các thợ thủ công đã cố gắng bắt chước sản phẩm của Toledo, nhưng tất cả đều thất bại.

Thanh kiếm trở nên đặc biệt quan trọng trong thế kỷ 16 và 17 khi Tây Ban Nha là một cường quốc toàn cầu, và Toledo là một trong những thành phố đế quốc được đánh giá cao nhất.

Nhưng đến cuối thế kỷ 18, tầm quan trọng của Toledo và thứ vũ khí nổi tiếng của nó bắt đầu giảm dần. Richard Kagan, giáo sư lịch sử tại Đại học Johns Hopkins giải thích: “Với sự gia tăng của bom, đạn trong chiến tranh, vai trò của các thanh kiếm chỉ được sử dụng cho các mục đích tế lễ hoặc các nghi lễ trọng đại”.

Những người thợ rèn không còn được săn đón để rèn lưỡi kiếm làm từ thép Toledo nữa. Điều này khiến cho ngành nghệ thuật truyền thống này bị mai một.

Truyền thống phai nhạt

Ngày nay Toledo giống như một sân chơi thời trung cổ. Các cửa hàng thương mại đã tận dụng lịch sử phong phú của thành phố để bán đồ trang sức thời Trung cổ và bản sao những thanh kiếm từ các bộ phim bom tấn như “Chúa tể chiếc nhẫn” và “Game of Thrones”.

Theo người thợ làm kiếm Mariano, trước đây từng có một trường học ở Toledo chuyên dạy nghề thủ công cổ xưa trong thành phố, bao gồm cả nghề chế tạo kiếm, nhưng đã bị đóng cửa cách đây nhiều năm vì không có đủ học sinh.

Một trong những mối đe dọa lớn nhất với sự tồn tại của nghề thủ công là sự bùng nổ các cửa hàng thương mại, và chính những cửa hàng này làm lu mờ công việc của các nghệ nhân. Theo Mariano, những cửa hàng này không chỉ tràn ngập khắp thành phố với những thanh kiếm giá rẻ được sản xuất hàng loạt, một số cửa hàng còn cố gắng kiểm soát thị trường bằng việc nói với các khách hàng rằng những thanh kiếm Toledo đích thực giờ không còn tồn tại. “Đây thực sự là một điều độc ác. Khó khăn mà các nghệ nhân gặp phải là làm sao thuyết phục được những cửa hàng này nói ra sự thật”, Mariano nói thêm.

Một thanh kiếm Toledo đích thực luôn cân bằng hoàn hảo. Lưỡi kiếm của nó sẽ được đánh dấu bằng những vết mờ nhỏ do vồ, búa đập vào với các mức độ mạnh nhẹ khác nhau, Mariano giải thích khi ông lướt tay dọc theo một trong những thanh kiếm của mình. Những ngón tay nhuốm màu xám kim loại của ông chỉ ra những khuyết điểm nhỏ của lưỡi kiếm. Thanh kiếm giả hoàn toàn trơn tru vì nó được tạo ra bởi một cỗ máy.

Trong khi bản thân Mariano cũng đành phải bán một số thanh kiếm được sản xuất hàng loạt và những món quà lưu niệm khác để tồn tại, hoạt động kinh doanh chính của ông vẫn là những lưỡi kiếm Toledan đích thực, thu hút mọi người từ khắp nơi trên thế giới. Drew Borgerding, 20 tuổi, đến từ Minnesota cho biết: “Ai cũng có thể tìm mua kiếm trực tuyến, nhưng nếu được mua kiếm từ một nghệ nhân làm kiếm ở Toledo, điều đó thật đặc biệt”.

Nhưng cửa hàng nổi tiếng của Mariano, giống như chính các cửa hàng thủ công khác đang phải đối mặt với một tương lai không chắc chắn. Ông hiện đang đào tạo ba nghệ nhân cách làm kiếm Toledo với hy vọng họ sẽ giữ được truyền thống sau khi ông nghỉ hưu. Ông cho biết: Tôi phải thừa nhận rằng cơ thể của mình không khỏe như trước đây khi mới 50 tuổi. Nhưng công việc vẫn là niềm đam mê của tôi, và tôi vẫn phải làm để mọi hoạt động trong xưởng được duy trì. Giờ đây, những lúc rảnh rang, tôi vẫn thường đi dạo. Nhưng sau đó tôi lại tới xưởng làm việc ngay vì tôi yêu công việc làm kiếm truyền thống của mình.

Xét cho cùng, đối với Mariano, làm kiếm không chỉ là một công việc, đó là một niềm đam mê, một truyền thống mà nhờ có ông, những thanh kiếm thủ công nổi tiếng của Toledo đã không biến mất.


Phương Linh

Theo Elpais