Người Sherpa và những bí mật khách du lịch ngại hỏi



Người Sherpa và những bí mật khách du lịch ngại hỏi

Phương Linh 0:14 26/5/2019

Sherpas là những thiên thần hộ mệnh của dãy Hy Mã Lạp Sơn. Đó là những con người rất thân thiện, vui vẻ, sẵn lòng tải trên vai và trên lưng rất nhiều hành lý của khách du lịch trong hành trình leo lên những ngọn núi hùng vĩ, khi mà các khách nước ngoài đi phía dưới cứ liên tục thở dốc theo gót chân họ.

 Đó là những hình ảnh phổ biến về các Sherpa, nhưng vẫn còn nhiều điều thú vị hơn nữa về những con người có sức khỏe phi thường này.

Người Sherpa, họ là ai?

Như trong định nghĩa của Google và Wikipedia, Sherpa trước giờ là một danh từ, nhưng đã dần biến thành một động từ với ý nghĩa “khuân”, “vác”, “tải”…

Gốc ban đầu của từ Sherpa  thực ra mang ý nghĩa “Những con người đến từ phương Đông”, được phát âm là “shar- war” bởi chính những người Sherpa vùng Hy Mã Lạp Sơn.

Trước khi việc leo núi trở thành thú tiêu khiển phố biển ở dãy Hy Mã Lạp Sơn, danh từ Sherpa chỉ đơn giản mang ý nghĩa một nhóm người di cư đến Nepal từ miền Đông Tây Tạng. Đây là thời kỳ trước khi hai khu vực trở thành các quốc gia riêng biệt.

Dân tộc Sherpan chọn vùng núi thung lũng Solukhumbu ở Nepal định cư với cộng đồng lâu đời nhất sống tại làng Pangboche. Thung lũng này hiện nay là công viên quốc gia. Vị trí ngôi làng cũng là điểm khởi đầu cho cuộc hành trình leo lên đỉnh Everest, còn được biết tới là Sagarmatha và Chomolungma. Ngọn núi có chiều cao chính xác được ghi nhận là 8.848 hoặc 8.850 mét bởi các cơ quan địa chất.

Người Sherpa nào cũng có thể khuân vác?

Từ Sherpa hiện nay cũng đã trở thành một từ phổ biến, miêu tả công việc khuân vác hành lý cho các nhóm trekking, nhưng những người vác đồ không nhất thiết phải là những người thuộc dân tộc Sherpa.

Công việc của các Sherpa là dựng trại, quản lý những người khuân vác, đảm bảo rằng số lượng hàng hóa được phân bố đều trên lưng những người gánh hàng, chịu trách nhiệm cho sự an toàn của các nhóm trekking. Các Sherpa cũng cần phải liên lạc với các vị khách, hỗ trợ họ dọc đường, sau đó chạy nhanh về phía trước để đảm bảo trà được đun sôi khi khách tới một điểm dừng.

Các Sherpa luôn được coi là những người bạn tốt nhất, kiên cường nhất của các du khách leo núi. Một Sherpa thành công sẽ luôn tự hào rằng họ đã làm tốt các nhiệm vụ của mình, đủ để thuê và đào tạo thêm những người khuân vác khác không phải là dân Sherpa thứ thiệt với mục đích vác đồ cho họ và các khách hàng của họ.

Nhưng đó chỉ là những trường hợp leo đến các điểm dừng thông thường. Trong cuộc hành trình, những người Sherpa tiếp tục leo lên những điểm cao hơn, quá trình này cần những người có chuyên môn cao, thường phải là người Sherpa thực thụ. Càng lên cao, nhiệm vụ của họ càng nguy hiểm, đòi hỏi các Sherpa phải có nhiều kinh nghiệm, nhưng bù lại, họ được hưởng mức lương cao hơn. Sherpa ưu tú  có thể kiếm được từ 4.000 đến 5.000 USD trong hai tháng.

Ai cũng có thể trở thành Sherpa?

Nghiên cứu năm 1976 ở nước Mỹ kết luận, các Sherpa đã trải qua sự thích nghi di truyền trong hàng ngàn năm sau khi sống ở một trong những khu vực cao nhất thế giới. Điều này mang tới cho họ một lợi thế di chuyển thuận lợi ở vị trí địa lý cao với lượng oxy thấp so với những người bình thường khác.

Sự thích nghi trong cơ thể những người  Sherpa bao gồm các enzyme liên kết với các hemoglobin (huyết sắc tố) độc đáo để sản xuất các nictric oxide nhân đôi khiến tim dễ dàng sử dụng  các glucose, đồng thời giúp phổi hoạt động hiệu quả hơn trong điều kiện oxy thấp tại những nơi địa hình cao chót vót.

Kể từ đó, nhiều nghiên cứu đã được thực hiện trên cơ sở di truyền cho sự thích nghi này…

Theo logic đó, chúng ta có thể đưa ra giả thuyết, nếu chính chúng ta và con cái mình đều sống ở nơi có độ cao lớn trong suốt cuộc đời, thì ở đâu đó trên hành tinh này, con cháu các đời sau của chúng ta cũng sẽ trở thành các Sherpa.

Bằng không, cơ thể bạn phải được “cấu tạo” giống như Reinhold Messner, người đầu tiên đã một mình thực hiện chuyến leo lên đỉnh Everest mà không cần sự trợ giúp của bình oxy. Ông cũng đã trèo lên được đỉnh núi thứ 14 cao hơn 8 ngàn mét (cao nhất thế giới). Nhưng mấy ai có khả năng “ngoại lệ” như người đàn ông gốc Ý này?

Các Sherpa là những người bất khả chiến bại?

Với cơ thể được thích nghi về mặt di truyền của những người leo núi Everest chuyên nghiệp, dường như các Sherpa không bị ảnh hưởng bởi những tổn thương khác về mặt thể chất?

Trong những câu chuyện hay những thước phim kể về Sherpa, rất ít người đề cập đến hình ảnh các Sherpa bị rơi xuống núi hoặc bị bỏ lại đến chết trên một ngọn núi trong thời gian phục vụ  khách hàng.

1/3 trong số 225 người đã chết trong hành trình chinh phục đỉnh Everest là các Sherpa. Có những câu chuyện nghiệt ngã từ những ngày đầu leo núi về những Sherpa, những người bị bỏ lại trên núi và tự tìm cách xoay xở để bảo vệ chính mình.

Khi có một Sherpas đi cùng đoàn, điều đó cũng không có nghĩa là các Sherpa sẽ đảm bảo cho mạng sống của bạn. Nhưng nhiệm vụ của các Sherpa luôn là những nhiệm vụ mạo hiểm nhất , có trách nhiệm nhất đối với sự an toàn của các du khách đã trả tiền cho các dịch vụ chuyên nghiệp của họ.

Nhưng với những khách leo núi, những rủi ro vẫn luôn thường trực. Leo núi là môn thể thao đắt tiền. Việc làm quen với khí hậu ở mỗi vùng núi có khi phải mất tới vài tháng. Tỉ lệ những vị khách leo núi Everest chết trên đường đi khá nhiều, điều này khiến cho hồ sơ công việc của các Sherpa cũng bị ảnh hưởng.

Tại sao các Sherpa cứ ở quanh đỉnh Everest?

Thực tế không phải vậy. Các Sherpa cũng đã đi khắp nơi và họ vẫn luôn như vậy.

Khoảng 600 năm trước đây, những Sherpa đã vượt qua con đường từ Đông Tây Tạng ngày nay vào vùng Solukhumbu để tìm kiếm những điều có trong huyền thoại Sangrila và cơ hội cải thiện cuộc sống.

Các Sherpa khá giả ngày nay có khả năng gửi con cái đến học tại Kathmandu hoặc xa hơn nữa.

Nhiều tạp chí nước ngoài đã viết có hơn 5.000 Sherpa hiện đang sống tại nước ngoài, một nửa trong số họ sống ở New York. Nhiều cựu vận động viên leo núi Sherpa hiện đang làm nghề lái taxi, những người khác mở các doanh nghiệp liên quan đến trekking.

Các cộng đồng Sherpa cũng có thể được tìm thấy ở Anh, Úc và Đức, theo tạp chí Inside.

Tất cả các Sherpa đều thích leo núi?

Đối với các Sherpa, đỉnh núi cao nhất chính là nhà của các vị thần. Những ngôi nhà đó dành được sự tôn kính của các thần dân bên  dưới từ xa, chứ không phải sự xâm phạm. Nỗi ám ảnh “chinh phục đỉnh núi” từ đầu bắt nguồn từ người châu Âu, cứ không phải người Nepal.

Bản thân những người Sherpa leo núi và trở thành hướng dẫn viên cho các cuộc thám hiểm trên núi cũng tin là các tai nạn xảy ra ở đây khi trong đoàn có người không tôn trọng các vị thần.

Puja, một buổi lễ cầu nguyện với các lễ vật dành cho các vị thần, phải được thực hiện trước khi chuyến thám hiểm bắt đầu. Một tai nạn thảm khốc trên đỉnh Everest đã xảy ra vào năm 1996 với 8 người leo núi dày dặn kinh nghiệm, họ đã thiệt mạng. Trước đó, buổi lễ Puja đã được tổ chức nhưng có vẻ thiếu sự tôn trọng của người tham gia. Theo lời kể lại từ những người chứng kiến, đây có lẽ là tín hiệu báo trước cho một hành trình không mấy suôn sẻ.

Tên của người Sherpa, sao cứ phải là Pasang, Lakpa hay Pemba?

Đến Sherpa, bạn sẽ rất khó phân biệt các tên riêng của từng người vì rất nhiều người trùng tên với nhau. Bạn gặp một người, hỏi tên anh ấy và được biết cái tên là Dorje Lhakpa thì chỉ ngay sau đó vài phút, một người khác xuất hiện với cái tên gần tương tự: Lhakpa Dorje.

Phong tục đặt tên cho trẻ em tại Sherpa thường lấy luôn các thứ trong tuần, vì thế dẫn đến quá nhiều người tên Pasang Sherpas, Pemba Sherpas, Phurba Sherpas. Pasang là thứ sáu, Pemba là thứ bảy. Phong tục này ở Sherpa đặt đứa trẻ dưới sự bảo vệ của các vị thần ngày hôm đó.

Pemba Dorje Sherpa đứng giữa, Nima Gyalzen Sherpa đứng bên trái, Phurba Tenzing Sherpa đứng bên phải

Một số cái tên khác cũng được sử dụng như Lhamo có nghĩa là “đẹp”, hoặc Gyaltshen có nghĩa là “lời nói can đảm”.

Các Sherpa ăn gì?

Bạn phải ăn một bữa thật no say mới có sức leo núi?

Với các Sherpa, Dal Bhaat là nguồn cung cấp năng lượng cực kỳ lý tưởng trong hành trình leo núi. Đây là món ăn chủ lực ở Nepal: Gạo trắng với rau cải xoăn và nước ép đậu lăng. Các Sherpa cần phải tiếp nhiên liệu khi họ thường xuyên đi qua các ngọn núi.

Để được ngắm và chinh phục những ngọn núi tuyệt đẹp thế này, bạn cần phải ăn đủ dưỡng chất để có sức khỏe băng qua những địa hình hiểm trở

Dal Bhaat, món ăn truyền thống ở Nepal

Một chế độ ăn siêu carb cũng khá quan trọng, đảm bảo cơ bắp các Sherpa luôn bền vững để những người leo núi chuyên nghiệp kia băng băng được trên các địa hình hiểm trở.


Phương Linh