Người nông dân vẫn chưa được hưởng niềm vui khi giá gạo tăng



Người nông dân vẫn chưa được hưởng niềm vui khi giá gạo tăng

Vĩ Thanh 23:37 3/12/2013

Giá gạo tăng, Việt Nam trúng thầu 500.000 tấn gạo giá rẻ cho Philippines, song nay người nông dân đã không còn thóc để bán. Mà còn thì cũng chưa chắc đã thoát khỏi cảnh bị thương lái ép giá, như bao năm nay vẫn vậy.

Theo Hiệp hội Lương thực Việt Nam, giá lúa khô tại kho loại thường tăng 250 đồng/kg so với tuần trước lên mức 5.600-5.700 đồng/kg; giá lúa dài cũng tăng khoảng 150 đồng/kg lên từ 5.800-5.900 đồng/kg. Giá gạo nguyên liệu loại 1 làm ra gạo 5% tấm giao dịch từ 7.600-7.700 đồng/kg tùy từng địa phương; gạo 25% tấm giá 7.300-7.400 đồng/kg, tăng 200 đồng/kg.
 
Theo báo Người Lao Động, tại TP.HCM, hầu hết các loại gạo đã tăng giá từ 700 đồng đến hơn 1.000 đồng/kg so với đầu tháng 9. Giá gạo tại một cửa hàng gần chợ Nhị Thiên Đường (quận 8) như sau: thơm lài 19.500 đồng/kg, lài sữa Việt Nam 15.500 đồng/kg, lài sữa Campuchia 20.000 đồng/kg, gạo ngang 5% tấm 11.000 đồng/kg, gạo nàng hoa 16.500 đồng/kg, gạo tài nguyên 14.000 đồng/kg… Theo chủ cửa hàng cho biết: giá gạo tăng ở mức không nhiều nhưng lai rai nên người bán cũng khó điều chỉnh giá. Thời điểm này điều chỉnh xong thì đợt lấy hàng mới giá đã lại tăng lên.
 
Nguyên nhân một phần là do nay là thời điểm giáp vụ nên lượng hàng cũng khan hiếm hơn, và phải khoảng hơn 1 tháng nữa mới có gạo mới. Trong khi đó, do gạo là mặt hàng thiết yếu vốn đã phải tiêu dùng hàng ngày, cho nên sức mua vẫn giữ nhịp điệu bình thường, nhà ai hết gạo thì di đong, quen gạo nào thì cứ thế mà mua. Thậm chí có phần giảm đôi chút. Một phần là do thức ăn đi kèm giờ rất phong phú, lại thêm sự bành trướng của vô số KFC, Lotteria…, những thức ăn dầu mỡ đã chật ních bụng, trong khi chị em rỉ tai nhau ăn ít đồ nhiều chất bột như cơm mới mong giữ được thân hình mảnh mai. Cứ thế, muốn ăn nhiều cơm cũng khó.
 
Không chỉ vậy, việc lượng gạo xuất khẩu tăng cũng đã góp phần vào công cuộc đẩy giá này. Theo ông Trần Thanh Vân - Phó Giám đốc Công ty CP Gentraco (TP.Cần Thơ), nguyên nhân giá gạo tăng lên trong thời gian qua là do nước ta đã trúng thầu cung ứng gạo cho Philippines. Hiện các doanh nghiệp do không còn hàng trong kho nên đẩy mạnh việc thu mua trong dân nhưng vẫn khan hàng vì chưa vào vụ. Ngoài nguyên nhân đang vào thời điểm giáp vụ, thì một thực tế hết sức đáng quan ngại khác là thời gian qua, thương lái Trung Quốc đẩy mạnh thu mua gạo qua đường tiểu ngạch tại khu vực Đông Nam Bộ và Đồng bằng Sông Cửu Long. Theo VFA ước tính lượng gạo xuất khẩu tiểu ngạch - bên bán thường hay bị ép giá, hoặc phải quay đầu chở hàng về bán bù lỗ - qua Trung Quốc trong năm nay có thể lên đến 1,5 triệu tấn. Vậy mà, kiểu xuất khẩu này thậm chí còn được coi là “cứu tinh” cho ngành xuất khẩu lượng thì nhiều mà giá trị thì thấp. Giáo sư Nguyễn Ngọc Trân đã có bài viết trên tờ Tuổi trẻ chỉ ra rằng: Thương lái Trung Quốc hoạt động rất tự tung tự tác. Mặc dù có rất nhiều bộ, hiệp hội, nhưng “thương mại trong nước từ lâu hầu như bị bỏ ngỏ” và “người nông dân bị chèn ép cả đầu vào lẫn đầu ra”.
 
Báo cáo của Tổng cục Hải quan đã cho thấy một thực tế xuất gạo rất bi đát: Sau 10 tháng năm 2013, tốc độ và giá trị xuất khẩu gạo đều giảm mạnh so với cùng kỳ năm 2012, bao gồm cả lượng và giá, do cạnh tranh mạnh mẽ từ phía các đối thủ. Giá trị xuất khẩu gạo cũng chỉ vừa đủ bù đắp giá trị nhập khẩu nhóm mặt hàng thức ăn gia súc và nguyên liệu – chiếm đến 70-80% giá thành - sau 11 tháng năm 2013 cũng đạt mức 2,78 tỷ USD. Điều này lý giải cho việc vì sao giá thịt trong năm qua có tăng, song người nông dân vẫn lỗ. Tình hình này trong tương lai có thể còn bi đát hơn, khi Việt Nam vẫn chưa tự chủ được nguồn nguyên liệu đầu vào và chăn nuôi, thì tỷ giá tiền đồng so với USD có thể còn tiếp tục được điều chỉnh giảm xuống để gia tăng nguồn lợi cho hàng xuất khẩu.
 
Nếu giá trị hàng xuất khẩu tăng đủ cao để bù đắp phần thiếu hụt do nhập khẩu mạnh thì cũng là một cuộc đánh đổi không thể tránh khỏi. Song thực tế cho thấy, nhiều năm qua, xuất khẩu gạo lúc nhiều cũng chẳng khá hơn gì lúc ít, khi người nông dân tiếp tục bị thương lái ép giá, chi phí sản xuất cao do giá xăng, điện, phân bón, thuốc trừ sâu, nhân công, thuê máy móc… đều tăng mạnh trong khi giá lúa gạo ít tăng.
 
Báo cáo của Viện  Chính  sách  và  Chiến  lược Phát triển Nông nghiệp, nông thôn (IPSARD) cùng với Tổ chức Oxfam tại Việt Nam được công bố hồi tháng 10/2013 đã xác thực rằng: khi giá gạo trên thị trường tăng cao thì người trồng lúa cũng chỉ được lợi rất ít, bởi nông dân thường chỉ nhận được khoảng 30% lợi nhuận trong chuỗi giá trị, phần còn lại do các trung gian và doanh nghiệp xuất khẩu được hưởng. Có thể thấy rõ điều này ngay trong hợp đồng cung ứng 500.000 tấn gạo 25% tấm cho người dân Philippines. Việt Nam bỏ giá 462.25 USD/tấn và đã thắng thầu Thái Lan bỏ giá 475 USD/tấn. Như vậy, mỗi tấn gạo Việt Nam bán cho Phillipines khoảng 9.700 đồng/kg gạo 25% tấm, trong khi giá thu mua lúa từ người nông dân chỉ khoảng từ 3.000-4.000 đồng/kg. Bên lợi, bên thiệt cũng đã rõ ràng.
 

Vĩ Thanh

Từ Khóa :