Ngân hàng: làm gì lúc đầu xuân khi những sự bất ổn gia tăng...



Ngân hàng: làm gì lúc đầu xuân khi những sự bất ổn gia tăng...

Phạm Bích San 20:2 13/2/2013

Chúng ta phải sống an toàn hơn, hiệu quả hơn và coi trọng chất lượng hơn. Nguyễn Văn Bình, Thống Đốc NHNN (Hội nghị tổng kết ngành ngân hàng địa bàn TP HCM, 24/1/2013)

Ngân hàng là một định chế rất quan trọng của nền kinh tế thị trường, điều này ai cũng biết. Nhưng nó quan trọng như thế nào, thì ở Việt Nam ta ít người biết. Đơn giản vì nhiều năm dài, thời bao cấp, ngân hàng chỉ là một nơi in tiền, giữ tiền và chia tiền mà thôi, trong khi việc quan trọng nhất của ngân hàng là kinh doanh tiền tệ, giám sát chất lượng các dự án đầu tư và làm cho dòng tiền chảy đến những nơi, những lĩnh vực cần tiền để phát triển, lại không mấy ai quan tâm. Mà quan tâm làm gì khi mọi việc các cơ quan kế hoạch đã lo hết cả rồi, còn doanh nghiệp nhà nước với dự án đầu tư cũng từ nhà nước thì cứ tồn tại khơi khơi bất chấp hiệu quả công việc có như thế nào đi chăng nữa.
 
Cho nên cả nước đều ngạc nhiên khi thấy trong những năm qua lúc nào ngân hàng cũng có lãi, và lãi khủng. Trong khi doanh nghiệp tư nhân, những người làm ra của cải chủ yếu cho đất nước, và cho ngân hàng nữa, lại theo nhau lần lượt phá sản. Ngay trong tháng giêng này, số lượng doanh nghiệp giải thể là 7.278, tăng gần 7% so với tháng trước và 11,3% so với cùng thời điểm năm ngoái. Mà không phá sản sao được khi lãi suất cho vay thông thường, ở những lĩnh vực không ưu tiên, hiện trung bình vẫn ở mức 15-17%. Đã ba năm rồi lãi suất cao như thế và hơn thế, doanh nghiệp sống sao nổi!
 
Và cái gì phải đến đã đến khi các ngân hàng công bố kết quả kinh doanh năm 2012: tổng lợi nhuận ngân hàng giảm 50%, lương tháng cuối năm của nhân viên nhiều ngân hàng không trả cũng như không có thưởng Tết. Có điều, lý giải sự sụt giảm này lại khác nhau. Ngân hàng Nhà nước thì cho rằng sự sụt giảm lợi nhuận này là do các tổ chức tín dụng đã trích lập dự phòng rủi ro đầy đủ hơn so với năm trước. Còn các chuyên gia thì nghĩ rằng lợi nhuận giảm chủ yếu là do tăng trưởng tín dụng giảm mạnh...
 
Còn người dân lý giải sự sụt giảm này đơn giản hơn: chúng tôi không tin tưởng vào hệ thống ngân hàng đang hiện hành. Nhiều lý do để không tin lắm nhưng người đời thường chỉ đứng nhìn xem ngân hàng đang chơi với ai, nhân viên của ngân hàng trình độ đến đâu và những người đứng đầu ngân hàng đạo đức cao đến như thế nào..
 
Nhìn vào bạn hàng của ngân hàng, khối doanh nghiêp nhà nước là người đang sử dụng nhiều nhất các khoản tín dụng của các ngân hàng. Vì đơn giản trong một đất nước theo đuổi nền kinh tế kế hoạch hoá lâu năm, danh nghĩa doanh nghiệp nhà nước ít nhiều cũng tạo dựng được một uy tín mơ hồ rằng sẽ có nhà nước đứng đằng sau họ, có gì nhà nước lo hết. Và quả thực thì thường để vay được tiền doanh nghiệp nhà nước sẽ có thư tay, hay sự chỉ đạo của một cấp quản lý nào đó. Nhưng trách nhiệm của cấp quản lý đến đây có lẽ là hết, hiệu quả đồng tiền thì ngân hàng tự lo. Nôm na ra các cấp quản lý chỉ đạo dòng tiền theo các nhu cầu căn cứ vào định hướng xã hội chủ nghĩa, còn ngân hàng chịu trách nhiệm theo cơ chế thị trường.
 
Nhưng doanh nghiệp nhà nước làm ăn... kém hiệu quả theo cách đánh giá rất nhẹ nhàng của ông bộ trưởng Bộ Kế hoạch và Đầu tư Bùi Quang Vinh trên truyền hình, được phát lại tối mùng 3 Tết. Tổng nợ các doanh nghiệp nhà nước là khoảng 40%, tổng dư nợ của nền kinh tế 1,335 triệu tỷ đồng. Một con số khổng lồ cấp thiên hà. Tệ hơn, doanh nghiệp nhà nước đang chiếm 70% tổng nợ xấu của cả nước, tính đến tháng 9/2012.
 
Nhìn vào trình độ của ngân hàng thì cũng chẳng có gì an tâm hơn. Nhân sự ngân hàng thì đây là một lĩnh vực đến nay vẫn được cho là béo bở nên việc chạy vào làm ở đây không mấy dễ dàng. Nhất là các ngân hàng nhà nước. Nên trong những năm qua các khoa đào tạo tài chính, ngân hàng mở ra như nấm với các giáo viên vẫn kiến thức thời bao cấp thế thôi, đến nỗi hồi cuối năm rồi Bộ Giáo dục và Đào tạo phải hạn chế lại việc tuyển sinh những ngành này ở nhiều trường đại học. Làm sao mà có cán bộ giỏi được khi sự đào tạo như thế. Trong khi đó quy trình tổ chức công việc, kỹ năng làm việc và công nghệ hiện đại dù đã được đầu tư rất nhiều theo mô hình các ngân hàng hiện đại trên thế giới nhưng xem ra vẫn đại khái hơn thời kế hoạch hoá không bao nhiêu.
 
Kết quả là người dân đọc báo hàng ngày thấy các ngân hàng ở khắp nơi trong cả nước luôn luôn bị ai đó lừa đảo, hay định lừa đảo, chiếm dụng tiền. Vô danh tiểu tốt thì lừa được vài tỷ đồng đi đánh đề, cao thủ thì như bà Huỳnh Thị Huyền Như, cựu cán bộ ngân hàng Vietinbank đã làm giả 8 con dấu của ngân hàng này khiến cho ngân hàng ACB và nhiều ngân hàng khác bị lừa hàng mấy nghìn tỷ đồng... Nhẹ cứ như không.
 
Nhìn vào tư cách của những người lãnh đạo ngân hàng thì càng thấy băn khoăn. Nghề này đòi hỏi sự sống chết với nghề, chữ tín của các ông chủ. Trên thế giới, nhất là ở Thuỵ Sỹ, thường thì các ông chủ ngày xưa rất hay tuẫn tiết khi ngân hàng do họ lãnh đạo phá sản. Còn ở ta mới chỉ thấy các ông nói rất hay về ngân hàng, về sự sinh sôi nảy nở đồng tiền ở ngân hàng của các ông... Có điều, sự nổi nhất trong hoạt động của các ông lại chỉ là hoạt động ở Liên đoàn... Bóng đá Việt Nam (VFF). Các ông đầu tư vào bóng đá rất ác liệt. Có ông thậm chí còn có một lúc những hai đội, bất chấp lụât chơi mỗi người chỉ có một đội. Thế thôi.
 
Nên tháng 8 năm ngoái ông bầu Kiên, một ông chủ ngân hàng bị bắt. Sự câu lưu ông Kiên đã tạo ra một cơn địa chấn với hệ thống ngân hàng nói chung và cho ngân hàng ACB, một ngân hàng vào loại tốt nhất Việt Nam, nói riêng. Và sự kiện này cũng còn tạo ra một cơn sóng thần, ngạc nhiên chưa, cho làng bóng đá nước nhà. Rồi đến cuối năm thì một ông khác, nguyên Tổng giám đốc Ngân hàng Nông nghiệp Việt Nam, ngân hàng có lẽ quan trọng nhất ở một đất nước nông nghiệp như nước ta, bị bắt. Và còn nhiều ông khác nữa cũng đang có vấn đề như vậy. Nhưng có bắt các ông lãnh đạo ngân hàng thì cũng có giải quyết được gì đâu, có mong lấy lại được số tiền các ông làm mất đâu. Với các ông ngân hàng, cơ chế thị trường hình như vẫn đang theo định hướng hoang dã.
 
Vậy mà ngân hàng, hơn bất cứ một định chế nào khác, được xây dựng và tồn tại trên niềm tin. Cho nên, lợi nhuận ngân hàng sút giảm là điều dễ hiểu. Sự bất ổn gia tăng là điều dễ hiểu. Và lời kêu gọi “sống an toàn hơn, chất lượng hơn và hiệu quả hơn” của ông Thống đốc Ngân hàng Nhà nước cũng là điều… dễ hiểu.
 
Chỉ có một điều khó hiểu là hệ thống ngân hàng vẫn đang vận hành theo như cung cách cũ, cứ như sự sáp nhập những ngân hàng nào đó, bắt giam một ông tổng giám đốc nào đó chỉ là một sự may rủi ngẫu nhiên mà thôi. Mà nếu thế thì đi cầu cúng thánh thần là xong hết. Người ngân hàng đến các nơi có tiếng linh thiêng để cầu cho tai qua nạn khỏi, dân thường cũng đến những chỗ đó để cầu sao tiền của mình gửi ngân hàng bình an. Vì thế chăng mà mấy năm nay các đền chùa đầu xuân chật ních người. Không tin, mời bạn cứ đến thử một chùa ngay bây giờ, chùa Phúc Khánh chẳng hạn, xem thì rõ.
 
Nhưng để điều hoà được hai dòng cầu xin này, vốn trái ngược nhau về lợi ích, lại là một nhiệm vụ bất khả thi. Ngay cả đối với các bậc thánh thần.
 
Và sự bất ổn của ngân hàng trong năm 2013 này có lẽ sẽ lên cao trào khi mà Viện Khoa học Xã hội Việt Nam, một cơ quan mà cho đến nay thường chẳng có ý kiến gì về những vấn đề kinh tế xã hội bức xúc của đất nước, lại đột nhiên đưa ra dự báo nền kinh tế nước nhà sẽ rơi vào điểm đáy trong năm nay. Theo đó, điểm đáy của tăng trưởng kinh tế rơi vào các năm 1989, 1993, 1999, 2003, 2009 và... năm nay.
 
Biết thế, nhưng cứ thử đi cầu xem. Có thờ có thiêng, ông cha mình đã bảo thế mà!
 

Phạm Bích San

Từ Khóa :