Muốn hiểu Hà Nội thì nên đi chợ



Muốn hiểu Hà Nội thì nên đi chợ

Hải Băng 12:41 9/10/2014

Nói đến chợ là nói đến một nét văn hóa vừa dung dị, vừa sôi động và cũng vừa hồn hậu của đô thị Việt Nam. Đặc biệt tại Hà Nội, nơi từng được gọi là Kẻ Chợ thời thành Thăng Long thì những khu chợ luôn có sức hút không chỉ với cư dân địa phương và du khách trong. Tuy nhiên, theo năm tháng, nhiều khu chợ đã bị xóa bỏ, một số chuyển thành trung tâm thương mại. Thế nhưng, chợ dân sinh vẫn luôn là một nét văn hóa và không thể thiếu trong xã hội.

Không ai biết chính xác chợ được hình thành từ khi nào, có bao nhiêu cái chợ và bao nhiêu loại chợ búa khác nhau ở Việt Nam.Tuy nhiên, từ xa xưa cho đến nay, chợ đã và luôn thành một nét văn hóa của người Việt Nam. Và mảnh đất kinh kỳ chính là nơi hội tụ các ngành nghề, là thị trường lớn nhất Việt Nam, nơi tập trung nhiều khu chợ. Thế nên Hà Nội xưa còn có tên rất dân dã “Kẻ Chợ” (theo các nhà sử học thì tên gọi này xuất hiện từ thời nhà Lý-Trần).
 
Chợ Bưởi xưa…và nay
 
 
Là một trong những chợ truyền thống lưu truyền từ bao đời nay tại Hà Nội, nằm ở phía Tây thành phố, chợ Bưởi là nơi bày bán nông sản, vật nuôi đặc trưng của người dân Hà thành. Một tháng chợ tổ chức 6 phiên, ngày mồng bốn và ngày mồng chín âm lịch là những ngày chợ họp đông vui nhất, ngoài 2 ngày này còn có ngày 14,19, 24, 29 âm lịch. Chợ chủ yếu bán những hàng do người dân Kẻ Bưởi làm ra. Ngày xưa, cứ đến phiên chợ là người dân các làng Nghĩa Đô, Yên Thái, Võng Thị, Trích Sài, Đông Xã… lại mang hàng ra bán, chủ yếu là các mặt hàng thủ công do tự mình làm ra như giấy dó, lụa…
 
Bên cạnh đó, các loại hạt giống, cây trồng, con giống như chó, mèo, lợn, gà cũng là mặt hàng phổ biến ở phiên chợ Bưởi. Giờ chợ Bưởi không còn là những dãy lán bằng phên nứa nữa và đã được xây mới từ năm 2007. Thế nhưng dù trông khang trang hơn, nhưng hoạt động mua bán ở đây không được sôi động như xưa. Chỉ có một phần chợ ở đoạn cuối đường Hoàng Hoa Thám là vẫn giữ được cái hồn của chợ Bưởi khi giữ được họp theo phiên và các mặt hàng mua bán cũng chỉ là cây cảnh và vật nuôi.
 
Sự đối lập giữa chợ Mơ xưa và nay
 
Chợ Cửa Nam xưa và nay
 
Ngoài chợ Bưởi thì tại Hà Nội còn có chợ Mơ họp phiên theo ngày (ngày 2, 7, 12, 17, 22, 27 âm lịch hàng tháng) tại địa phận phường Bạch Mai, quận Hai Bà Trưng. Bên cạnh các loại giống cây thì mặt hàng chủ yếu tại đây lại là động vật nuôi trong nhà như chó, mèo, chim, cá cảnh (trước đây, chợ còn buôn bán cả trâu, bò, lợn giống). Chợ Mơ cũ từ hồi xa xưa nằm ở góc giao giữa hai phố Bạch Mai và Minh Khai ngày nay. Hiện chợ đã được xây hiện đại trở thành trung tâm thương mại và dù cũng có không gian dành riêng cho kiểu họp chợ truyền thống, song chợ Mơ ngày nay không tìm lại được vẻ sầm uất ban xưa và chẳng còn họp theo phiên nữa. Không chỉ có chợ Mơ mà cũng còn có chợ Hàng Da, chợ Cửa Nam sau khi được xây dựng hiện đại hơn thì cũng đều trở nên đìu hiu.
 
Chợ Đồng Xuân xưa và nay
 
Ngày nay, tại Hà Nội chỉ còn có chợ Đồng Xuân là vẫn giữ được nét thiết kế và vẫn còn nhộn nhịp vì là đầu mối cung cấp cho các tỉnh phía Bắc. Đây là chợ lớn nhất khu phố cổ và có lịch sử tồn tại hàng trăm năm từ thời phong kiến nhà Nguyễn. Vào năm 1889, người Pháp đã quy hoạch lại, xóa bỏ chợ làng quê và tiến hành gom lại thành một khu chợ lớn và có quy củ hơn. Thiết kế ban đầu của chợ Đồng Xuân gồm 5 dãy nhà và được phân theo các vòm cuốn có lỗ như tổ ong ở mặt trước. Chợ Đồng Xuân ngày nay chỉ còn ba mái vòm chính chạy dọc theo phố Đồng Xuân, nằm giữa lòng thủ đô Hà Nội. Đến đây, khách hàng có thể mua mọi hàng hóa cần thiết theo nhu cầu.
 
Dù nhiều khu chợ đã không còn như xưa nhưng nhu cầu mua sắm, ăn uống, giao lưu văn hóa tại những khu chợ dân sinh vẫn không thể nào mất đi. Cứ nơi nào đông dân cư thì lại có chợ mọc lên. Chợ xuất hiện trên phố, trong những ngõ nhỏ, bên rìa làng, thậm chí còn họp ngay trong khu chung cư hiện đại. Họp chợ chính là một nét văn hóa của người dân Việt Nam thế nên, dù có nhiều siêu thị, trung tâm thương mại mọc ra nhưng cũng không thể thay thế, lấn át được các chợ dân sinh. Nếu muốn các khu mua sắm hiện đại có được “sức sống” mà nhăm nhăm tìm cách “diệt” chợ truyền thống thì đây sẽ là một lối nghĩ sai khi “đi chợ” đã là một khái niệm ăn sâu vào tiềm thức con người Việt, là một nhu cầu của người dân, bởi họ đến chợ không phải chỉ là mua bán mà còn là để sống trong sự xoay chuyển của xã hội, được cập nhật thế thái, và cũng là để biết thế giới sống ra sao qua các sản vật, qua các câu chuyện của người mua kẻ bán và qua cả văn hóa mặc cả, chọn hàng…
 
 
 

Hải Băng

Từ Khóa :