Mùa ốc còi Hải Phòng

Mùa ốc còi Hải Phòng

Minh Minh 7:17 8/9/2017

Cứ mỗi mùa mưa đến, khi tiết trời ẩm ướt, lá mục nhiều, ốc còi chui ra kiếm ăn, ấy cũng là lúc người dân xóm Gia (xã Minh Tân, huyện Thủy Nguyên, Hải Phòng) lên núi bắt ốc. Thời kỳ cả nước đói kém, gạo thiếu, dân vùng nào cũng phải ăn độn với khoai, sắn cho no cái bụng thì ốc còi là món chống đói ngon lành của người Hải Phòng. Ngày nay, ốc còi đã thành đặc sản. Người nào may lắm mới có dịp thưởng thức vì ốc chỉ bán theo mùa, không phải nơi nào cũng có.

Còi mà...béo

Gọi là ốc còi không phải vì thân hình con ốc gầy gò, ốm yếu, còi nhẳng, quắt queo. Ngược lại, ốc còi rất béo, ruột ốc thường to bằng ngón tay cái người lớn. Sở dĩ, người ta đặt tên loài ốc núi này là còi vì hình dáng nó giống cái còi.

Ốc còi trưởng thành thường to bằng 2 đốt ngón tay, có con bằng chén uống nước. Thân ốc dẹp, vỏ có các đường vân đẹp, màu nâu hoặc đen, miệng loe ra có màu trắng sữa hoặc đỏ, nắp vảy và râu rất dài.

Các khe đá, kẽ núi đá vôi ẩm thấp là nơi sinh sống lý tưởng của ốc còi. Người dân địa phương cho biết, ốc còi sống trên núi, thường ăn lá rừng, rêu đá, quả, thảo dược nên còn được gọi là ốc thuốc và có vị thơm của lá thuốc, bổ dưỡng. Một số vùng khác thì gọi đơn giản theo nơi chúng sinh sống là ốc đá, ốc núi.

Ốc còi thường sống ở các khe núi đá

Thịt ốc dày, dai, giòn sần sật, thơm ngon. Đặc biệt khi ăn ốc núi nên ăn cả con, tránh bỏ ruột như nhiều loại ốc khác. Theo người dân xóm Gia, ốc bài tiết qua miệng nên khi bắt về chỉ cần ngâm nước, dùng bàn chải cọ miệng ốc cho sạch, hết nhớt là được. Còn phần ruột ốc còi là bổ dưỡng nhất, được ví như “túi thuốc” vì chứa các vị thuốc, lá rừng mát lành. Ruột ốc có vị ngăm ngăm đắng, khi nhai kỹ còn cảm nhận được vị dìu dịu, mùi hăng hắc của thảo dược. Tất nhiên, chỉ những người biết ăn đắng mới “khoái” cái vị này, mới thưởng thức trọn vẹn cái hay ho của con ốc còi. Có người nói rằng, không biết tả hương núi, vị rừng của ốc còi ra sao, chỉ biết khi ngửi cái mùi dìu dịu ấy là quên luôn món ốc hương thơm ngon nổi tiếng.

Người Hải Phòng không nuôi ốc còi. Bởi lẽ con ốc sống trong tự nhiên, uống sương mai, ăn lá rừng, thảo dược của núi mới có hương vị ngon nhất. Ốc bắt về, từ ngày hôm trước sang ngày hôm sau là vị đã khác hẳn, mất độ thơm ngon, giảm độ béo vì ốc gầy đi, lại thiếu thức ăn đặc trưng. Bởi vậy, ốc còi chỉ có theo mùa và không đủ nhiều để bán rộng rãi.

Thực ra ốc còi là món ăn lạ với dân đồng bằng chứ với dân trung du, miền núi, người Mường, Tày, Thái... thì nó là đặc sản quen thuộc mỗi khi đến mùa. Ngoài huyện Thủy Nguyên (Hải Phòng), ốc còi cũng có nhiều ỏ các dãy núi đá vôi ở thị xã Tam Điệp, Yên Mô, Nho Quan (Ninh Bình), xã Thành Yên (Thạch Thành, Thanh Hóa)...

“Săn” ốc còi: Nghề nguy hiểm

Mùa ốc còi thường trùng với mùa mưa rào sấm động, khoảng từ tháng 3 đến hết tháng 8 âm lịch, nhưng thường chỉ rộ lên trong khoảng 3 tháng trọng điểm mùa mưa là tháng 5,6,7 âm lịch. Hết mùa, ốc còi lại đi đâu hết, chẳng thể tìm thấy được. Cũng chẳng ai biết ốc còi từ đâu ra vì địa hình sinh sống của chúng khá hiểm trở, chỉ thấy cứ vào mùa thì lại có nhiều lắm.

Sau mỗi cơn mưa, ốc còi bò ra nhiều hơn, vì thế mà người dân đi bắt ốc cũng gặp nhiều nguy hiểm vì đường núi trơn trượt. Năm nào cũng có người ở huyện Thủy Nguyên (Hải Phòng) bỏ mạng vì lên núi “săn” ốc còi.

Bắt ốc còi không dễ, chỉ những người thạo nghề, có kinh nghiệm và sống ở vùng núi, quen thuộc với núi rừng thì mới bắt được. Phải đi sâu vào trong rừng, chui vào hang đá hoặc thò tay vào các kẽ đá, hốc đá, xới từng mảng lá cây mục nát tìm, nhặt mỗi con ốc một. Đôi khi, tìm mỏi mắt ở khe đá vừa sâu vừa nhỏ vẫn không có, ngẩng mặt lên bất giác lại thấy một con ốc còi đang nhởn nhơ bò trên thân cây cạnh đó.

So với bắt ốc biển, ốc đồng thì đường đi “săn” ốc còi cam go hơn nhiều. Riêng chuyện leo núi, rúc bụi cũng đã đủ vất vả, đòi hỏi phải có thể lực tốt, dai sức. Muốn bắt được nhiều ốc còi, những vách đá dựng đứng, trơn tuột hoặc phủ đầy rêu là các chướng ngại vật không thể không vượt qua. Chưa kể những tình huống không may khác khi ở trong rừng núi là gặp rắn rết, các loại sâu độc và bị chúng cắn khi đang mải vươn tay tìm kiếm trong các khe đá.

Giá ốc còi cao gấp đôi, gấp ba so với các loại ốc đồng nhưng cũng chẳng thấm vào đâu so với cái công bỏ ra để mang được chúng từ trên núi xuống. Giá ốc còi bán lẻ ở chợ cóc xóm Gia (Thủy Nguyên, Hải Phòng) là 70.000 – 85.000 đồng/kg. Tại Thành Yên (Thanh Hóa), có thời điểm ốc còi đổ buôn cũng chỉ 40.000 đồng mỗi cân.

Vào mùa ốc còi, người nào chăm chỉ có thể kiếm được vài triệu đồng. Với người dân miền quê, số tiền này là khoản thu nhập không nhỏ, có thể giải quyết được kha khá việc trong gia đình.  

Tuyệt đỉnh ốc còi hấp

Để giữ nguyên mùi thơm đặc trưng của loài ốc sống ẩn mình trong các khe đá, ăn lá cây, thảo dược và hương vị của núi rừng, ốc còi hấp là ngon nhất. Nếu luộc, xào thì ốc sẽ nhạt vị hoặc biến vị và tiết ra nhiều nhớt.  

Ốc mang về được ngâm nước, nhưng không ngâm quá lâu kẻo làm nhạt vị thuốc trong mình ốc. Mẹo ngâm ốc nhanh sạch mà thả vào nước vào lát ớt để ốc nhả hết các loại ký sinh trùng cũng như đất, cát. Sau đó đem ốc rửa sạch, để ráo nước rồi hấp cách thủy với sả, lá chanh. Nước dùng để hấp phải là nước sôi già. Đổ ốc vào chõ, đợi sôi khoảng 3-5 phút là bắc ra ngay vì để lâu ốc sẽ teo lại, dai, khó khều. Ốc vừa chín tới, thơm mà không tanh như ốc đồng, ruột ốc khi khều ra khỏi vỏ còn mọng, bóng loáng hấp dẫn.

Pha nước chấm ốc cũng không cần quá cầu kỳ. Chỉ cần một ít gia vị, tỏi, ớt, gừng, sả, lá chanh băm nhỏ và trộn đều với nhau, người nào thích có thể thêm chút bia cho nước chấm dậy vị hơn. Đầu ốc dai, giòn, ngọt, thơm, ruột ốc mềm, cắn một miếng là nước ngọt thanh của mình ốc túa ra, nhai kỹ thấy thơm thơm vị lá rừng, nhâm nhẩm đắng nhưng cái đắng không gắt mà rất dịu nhẹ, dễ chịu cộng với vị chua ngọt, cay cay của nước chấm đọng lại nơi cuống họng. Vậy là ngon lắm rồi!

Có những vùng chế biến ốc còi hấp cầu kỳ hơn. Họ cho ốc vào túi tre đan, thả vào chõ, trên phủ tấm lá chuối, lá rong rồi mới hấp chín.

Với người dân tộc thiểu số, gia vị chấm ốc còi chỉ đơn giảm là muối trắng trộn hạt mắc khén là đã rất ngon.

Từ con ốc còi, người ta cũng có thể chế biến ra nhiều món ngon khác nhau: nem ốc, ốc xào sả ớt, trộn gỏi, chả ốc lá lốt... nhưng được yêu thích nhất vẫn là ốc hấp sả. 


Minh Minh