Mong đợi và lo sợ của các nghệ sĩ khi đô thị biến hình


Mong đợi và lo sợ của các nghệ sĩ khi đô thị biến hình

Minh Minh 14:39 22/9/2017

Khai thác chủ đề biến đổi hình thái không gian đô thị tại Việt Nam, triển lãm “Chuyển mình hứng khởi” của 3 nghệ sĩ đến từ 3 nước khác nhau trong khuôn khổ Liên hoan “Múa đương đại: Sự gặp gỡ Á – Âu 2017” sẽ mang lại cho khán giả những góc nhìn ẩn chứa bông đùa, tinh nghịch về sự thay đổi của các đô thị lớn.

Tương lai vô định

Cùng với sự phát triển xã hội, bộ mặt đô thị tại Việt Nam cũng như nhiều nước trên thế giới đều có sự đổi thay mạnh mẽ. Đó là nguồn cảm hứng bất tận cho 3 nghệ sĩ Pierre Larauza, Emmanuelle Vincent và Trương Minh Thy-Nguyên để làm nên triển lãm – sắp đặt “Chuyển mình hứng khởi”. Bằng hội họa, vũ đạo uyển chuyển và nghệ thuật sắp đặt, 3 nghệ sĩ đã lột tả bộ mặt đô thị Việt Nam với những đặc trưng dễ nhận thấy nhất. Nhưng họ không phán xét hay tập trung lột tả những hạn chế của quá trình đô thị hóa ở Việt Nam mà nhìn với một ánh mắt lạc quan, một thái độ có chút bông đùa, tinh nghịch.

Nghệ sĩ tạo hình Pierre Larauza chia sẻ về tác phẩm của mình trong triển lãm "Chuyển mình hứng khởi", bên cạnh là họa sĩ Trương Minh Thy-Nguyên

Trong lễ khai mạc triển lãm “Chuyển mình hứng khởi” vào tối ngày 21/9, ông Emmanuel Labrande (tùy viên Văn hóa Đại sứ quán Pháp, Giám đốc đặc trách L'Espace) cho biết, ông rất cảm động với những suy nghĩ về Hà Nội mà các nghệ sĩ đã chia sẻ qua tác phẩm của họ. Ông nói: “Nhìn vào quá trình đô thị hóa, nhiều người trong chúng ta thường than phiền và chỉ ra đủ những thứ bất cập, phiền hà diễn ra trong xã hội, như ô nhiễm môi trường, khói bụi xe cộ... Còn các nghệ sĩ đã mang đến những cảm nhận mới về quá trình đó. Tôi thấy nên nhìn nhận cả sự tích cực và những thơ mộng của biến đổi đô thị”.

Là họa sĩ, giáo viên người Bỉ gốc Việt, những chuyến đi về giữa Á – Âu và sự giao thoa của hai nền văn hóa cũng tạo ảnh hưởng tới quá trình sáng tạo nghệ thuật của Trương Minh Thy-Nguyên. Quan tâm tới những hiện tượng biến đổi ở các đô thị với những quan sát kín đáo và suy tưởng sâu xa, nhưng anh lại mô tả một bức chân dung thi vị về thực tại.

Khán giả sẽ tìm được nhiều tầng nghĩa qua tác phẩm "Tôm" của họa sĩ Thy-Nguyên

Bức tranh tường - tác phẩm hội họa duy nhất trong triển lãm có tên “Tôm” của anh được vẽ đơn giản bằng hai gam màu đen, trắng nhưng lại chứa đựng những tâm sự lớn về biến đổi hình thái không gian đô thị ở Việt Nam. Trong tranh của anh, những người công nhân đang kéo một con tôm khổng lồ.

Anh tâm sự: “Con tôm là một hình tượng tốt đẹp về tương lai, nó to lớn, hấp dẫn làm ai cũng muốn thưởng thức. Nhưng con tôm lớn một cách bất thường, có kích cỡ của quái vật cũng khiến tôi hơi sợ. Tôi không nghĩ về tương lai sẽ hoàn toàn tốt đẹp hay xấu xa, nhưng vì có nhiều vấn đề không lường trước được nên tôi lo ngại về nó. Ví dụ như sự ô nhiễm, thành phố nào phát triển cũng phải đối mặt với vấn đề này. Tôi không chê cách mà người ta đang làm cho các thành phố phát triển, lớn lên. Tôi chỉ nhìn và xem người khác nghĩ về tương lai thế nào, họ có mừng không”.

Cảm hứng của bức tranh tường đến từ những lần anh thấy công nhân môi trường đô thị chặt, tỉa cành cây. “Lúc đó trong đầu tôi nảy ra ý nghĩ rất vui là nếu người ta không chặt tỉa, tạo ra giới hạn phát triển của cây xanh thì chúng sẽ phát triển và ăn cả thành phố này” – anh nói.

Qua bức tranh đơn giản, ngộ nghĩnh của Thy-Nguyên, người xem chắc chắn sẽ có nhiều hình dung, liên tưởng. Cái cây trong thành phố được đưa vào khuôn khổ cũng như việc phát triển, quy hoạch đô thị cũng phải có giới hạn và thực hiện theo giới hạn đề ra.

Bức tranh tường mang tên "Tôm"

Lồng ghép hai ý tưởng về hiện tại và tương lai, tạo cho chúng một bối cảnh không gian mới, “Tôm” là những trăn trở của tác giả Thy-Nguyên về tương lai. Anh cho rằng sự phát triển của đô thị phải luôn được đặt ở trạng thái cân bằng với môi trường sống. “Ô nhiễm có thể phá hủy toàn bộ sự phát triển. Vì thế không được làm ngơ những vấn đề xã hội, phải luôn nhìn vào con tôm, để làm sao không cho nó biến mất”, Thy-Nguyên chia sẻ.

Quá khứ đang “bay” lên

Nổi bật bên cạnh bức tranh “Tôm” là tác phẩm sắp đặt “Xe gắn máy” màu hồng của nghệ sĩ tạo hình Pierre Larauza, thể hiện mối quan tâm của anh đến những biến đổi của hình thái không gian đô thị tại Việt Nam. Chiếc xe máy Honda được tháo rời và sắp xếp lại, dàn trải trong không gian đa chiều, treo lơ lửng ở không trung, đưa người xem đến một ảo ảnh của đô thị thời quá khứ. Chơi vơi giữa mộng ảo và thực tại, nghệ sĩ phải đối mặt với hoài niệm và tương lai vô định. Đó cũng là cuộc đối thoại giữa quá khứ - hiện tại và những khơi gợi về tương lai.

Nói về tác phẩm này, Pierre cho biết đó là lời tỏ tỉnh của anh với Việt Nam. Ấn tượng ban đầu của anh với Việt Nam là những chiếc xe máy ở khắp nơi và anh cũng rất yêu thích xe máy. Khi tìm kiếm tài liệu để sáng tạo, dàn dựng lên tác phẩm sắp đặt, Pierre quan tâm và chú trọng đưa vào cả yếu tố xưa và nay.

“Xe gắn máy” mang trong mình cả câu chuyện về sự bùng nổ phát triển đô thị tại Việt Nam. Chiếc xe máy Honda hoàn toàn cũ kỹ cũng là chất liệu anh chọn để khắc họa lại quá khứ. Pierre chia sẻ: “Nhưng quá khứ ấy có thể bay lên không trung trong một ngày không xa. Thực sự nó cũng là nỗi lo sợ của tôi, rằng một ngày xe máy sẽ biến mất. Chúng ta có thể tiếc nuối quá khứ, nhưng nó có thể đang “bay” lên, làm bước đệm để tới miền đất trong tương lai”.

Pierre Larauza là một nghệ sĩ đa tài, anh còn là kiến trúc sư, nhà dựng phim và nhiếp ảnh gia. Các dự án của Pierre luôn có sự kết hợp giữa múa, điện ảnh và các vấn đề đô thị.

Trong khi đó, dưới mắt nhìn của biên đạo múa Emmanuelle Vincent, đặc trưng của đô thị Việt là những người phụ nữ mặc áo chống nắng khi đi xe máy. Emmanuelle mang đến tác phẩm “Bảng chữ cái hỗn độn”, được tạo thành từ 58 bức ảnh chụp trong vở múa “Biến thể” tái hiện thành công hình ảnh thú vị về người phụ nữ mặc áo chống nắng khi tham gia giao thông. Theo Emmanuelle, sau khi trút bỏ những lớp áo chống nắng trông luộm thuộm, rườm rà, người phụ nữ lại hóa thân trong những bộ trang phục lộng lẫy, đẹp mắt.

“Bảng chữ cái hỗn độn” cũng được coi là một bảng từ vựng biên đạo phức hợp, được nữ biên đạo Emmanuelle giới thiệu dưới dạng những bức ảnh – nơi diễn ra cuộc đối thoại giữa ngôn ngữ truyền thống và hiện đại.

Triển lãm “Chuyển mình hứng khởi” được tổ chức tại sảnh Trung tâm Văn hóa Pháp L’Espace (24 Tràng Tiền, Hà Nội) từ ngày 21/9 – 04/11.

Cũng tại sảnh Trung tâm Văn hóa Pháp L’Espace, các nghệ sĩ sẽ trình diễn vở múa đương đại “Sự uốn éo của đô thị” vào 8 giờ tối ngày 23/9.

Mang sự hòa trộn của nghệ thuật múa, âm nhạc và nghệ thuật thị giác, “Sự uốn éo của đô thị” đã từ bỏ cái nhìn thi vị về thế giới xung quanh khi đề cập đến giới hạn của thể xác và tinh thần trong không gian sống hiện đại.

Qua ngôn ngữ của nghệ thuật múa, người nghệ sĩ sáng tạo và mang đến cho người xem những viễn cảnh mới cho thế giới và tập quán quen thuộc, điều đã được xây dựng dựa trên những đo lường về tâm thế, cảm xúc, những nỗi lo âu, hy vọng của con người hiện đại.

Các vũ công và nhạc công sẽ trong “Sự uốn éo của đô thị” sẽ “cộng sinh” trong những quả bóng khí trong suốt, tựa như những khối u của thành phố hiện đại - nơi con người cảm thấy tù túng, chật hẹp. Với phần âm nhạc và vũ đạo vừa hoang dã vừa tinh tế, vở múa nêu ra những vấn đề liên quan đến sự giao thoa giữa các nền văn hóa trong trở ngại xây dựng một xã hội tươi đẹp trong mơ.

“Sự uốn éo của đô thị” do nghệ sĩ tạo hình Pierre Larauza và biên đạo múa Emmanuelle Vincent lên ý tưởng từ năm 2010 trong khuôn phổ Festival Avignon. Kể từ đó, vở múa đã được giới thiệu tới khán giả nhiều nước qua các chương trình lưu diễn nghệ thuật. Tại mỗi nước, hai nghệ sĩ đều hợp tác với một nhạc sĩ hoặc vỹ công địa phương để hiện thực hóa ý tưởng về giao thoa văn hóa nên các vở diễn đều không trùng lặp mà hết sức độc đáo, mới lạ.

Vào tối mai, lần đầu tiên “Sự uốn éo của đô thị” sẽ được trình diễn tại Việt Nam trong một phiên bản đặc biệt. Lần này, vở múa sẽ do đoàn nghệ thuật T.r.a.n.s.i.t.s.c.a.p.e (bao gồm các nghệ sỹ Pháp, Bỉ) hợp tác với nhạc sỹ Việt Nam Teddy Chilla (Nguyễn Đức Trung Tuấn) thực hiện.

Đoàn nghệ thuật T.r.a.n.s.i.t.s.c.a.p.e do nghệ sĩ tạo hình Pierre Larauza và biên đạo múa Emmanuelle Vincent thành lập từ năm 2003. Hiện nay, họ sống và sáng tác tại Bruxelles (Bỉ). Những tác phẩm của hai nghệ sĩ này thường cho thấy sự kết hợp uyển chuyển giữa múa và âm nhạc, nghệ thuật thị giác.

Liên hoan “Múa Đương đại: Sự gặp gỡ Á-Âu” là sự kiện văn hóa nhằm quảng bá nghệ thuật múa đương đại tại Hà Nội, cũng như tăng cường sự giao lưu - hợp tác giữa các nghệ sĩ Việt Nam và quốc tế. Liên hoan năm nay còn được mở rộng với ba triển lãm về chủ đề múa và hình thể, đó là: “Điểm nhìn chung”, “Chuyển mình hứng khởi” (Trung tâm Văn hóa Pháp) và “Hang ổ” (Viện Goethe Hà Nội).


Minh Minh