Mối lo "bài trừ vaccine"

Mối lo "bài trừ vaccine"

Minh Minh 11:13 12/7/2017

Nếu trào lưu “Nói là làm” xuất phát từ giới trẻ, đám thanh niên mới lớn muốn khẳng định mình, gây nguy hại 1 cho xã hội thì xu hướng “anti vaccine” (bài trừ vaccine) lại bắt nguồn từ nhiều bậc cha mẹ tri thức đang có nguy cơ ảnh hưởng đến y tế cộng đồng.

Làn sóng bài trừ vaccine đã manh nha từ năm 1998 do một bài báo đăng trên Tạp chí Y khoa The Lancet (của Anh). Bài báo đó trích nghiên cứu của bác sĩ Andrew Wakefield cho rằng vaccine sởi, quai bị và rubella có thể gây bệnh tự kỷ cho con người. Tuy những cuộc điều tra sau này đã chỉ ra nghiên cứu “thiếu trung thực và vô trách nhiệm”, bản thân bác sĩ Andrew cũng bị tước giấy phép hành nghề vào năm 2011 nhưng phong trào bài trừ vaccine (anti vaccine) ngày càng trở nên mạnh mẽ và lan rộng.

Một bài báo sai dù đã được cải chính, nhưng hậu quả của nó còn rất nặng nề cho tới hiện tại. Phó giáo sư Phan Trọng Lân (Viện trưởng Pasteur TP HCM) cho biết: “Tỷ lệ tai biến do vaccine rất thấp so với lợi ích to lớn mà nó mang lại cho cộng đồng”.

Phong trào anti-vaccine vẫn đang âm ỉ trên thế giới. Ảnh chụp màn hình facebook

Thời gian gần đây, phong trào bài trừ vaccine ở Việt Nam càng bùng lên mạnh, nhất là vào thời điểm tỷ lệ tử vong trẻ sơ sinh tử vong sau khi tiêm vaccine 5 trong 1 Quinvaxem lên cao. Nó củng cố thêm niềm tin của các mẹ bỉm sữa rằng tiêm vaccine gây hại cho con. Đồng thời những người này cho rằng, không tiêm vaccine phòng bệnh cho trẻ thì hạn chế được nguy cơ trẻ bị tự kỷ cũng như kích thích hệ miễn dịch tự chống chọi với bệnh tật.

Trên các diễn đàn mạng xã hội, đặc biệt là Facebook (mạng xã hội có khoảng 35 triệu người dùng Việt Nam, chiếm 1/3 dân số) thì trào lưu bài vaccine, những ý kiến cực đoan về tiêm phòng vaccine thu hút được lượng hội viên và người đồng tình khá lớn. Nếu như tại nước ngoài, các quan điểm chống vaccine dựa trên nhiều nghiên cứu trái chiều thì tại Việt Nam nó xuất phát từ sự mất niềm tin vào nền y tế nước nhà.

Có nhiều nhóm trên facebook (cả Việt Nam và nước ngoài) ủng hộ quan điểm “Nói không với vaccine”, “tiêm vaccine là có hại”. Ví dụ, nhóm mở “Vaccine: Nên hay không?” chia sẻ những thông tin: trẻ vẫn mắc bệnh khi đã tiêm phòng, vaccine nhiễm bẩn... nhưng không hoàn toàn đầy đủ, vô hình trung đã thuyết phục cha mẹ không nên cho con tiêm vaccine. Nhóm này thu hút được hơn 10.000 người tham gia, hàng nghìn bình luận cho mỗi bài viết.

Một bài viết trên nhóm này còn cho rằng: “Khi bạn không tiêm thì đó là trách nhiệm của bác sĩ và cộng đồng. Khi bạn tiêm xong thì đó là trách nhiệm với con của bạn, còn bác sĩ sẽ thêm thu nhập và phủ nhận hoàn toàn thu nhập đó từ các mũi vaccine mà họ khuyên bạn tiêm vào con”. Điều đó khiến nhiều thành viên trong nhóm hoang mang nên dừng hay tiếp tục cho con tiêm vaccine phòng bệnh dịch nguy hiểm. Họ cũng nghi ngờ về hiệu quả của tiêm phòng.

Một bình luận trào phúng về phong trào anti vaccine ở Việt Nam. Ảnh chụp màn hình facebook

Nhiều phụ huynh hoang mang trước vùng nhiễu thông tin về vaccine. Ảnh minh họa

Bác sĩ Ngô Hùng (Đại học Y Hà Nội) mới đây đã chia sẻ công khai trên facebook cá nhân sau một loạt um xùm liên quan đến phong trào bài trừ vaccine: “Hãy khoan bàn đến chuyện tiểu tiết vaccine vì chúng đã được đem ra tranh luận mãi rồi, ra vấn đề rồi. Nhìn rộng ra, cứ nơi nào có phong trào bài vaccine, nơi đó xuất hiện dịch bệnh”. Trước đó, bác sĩ Hùng cũng đã bị cộng đồng “Vaccine: Nên hay không?” chỉ trích, bêu riếu và “anti” vì dám phản bác lại nhóm và bênh vực chuyện tiêm vaccine.  

Dịch sởi bùng phát tại Việt Nam năm 2014 là một hậu quả đau lòng khi nhiều cha mẹ từ chối cho con tiêm vaccine phòng bệnh. Dịch sởi đã khiến hàng nghìn em bé bắc mệnh, gần 150 em tử vong, trong số đó có đến 90% các cháu không được tiêm phòng vaccine. Sau đó, cha mẹ mới đổ xô cho con đi tiêm phòng khiến các điểm tiêm chủng quá tải. Đến năm 2016, dịch sởi đã được kiểm soát, chỉ có 46 ca bệnh được ghi nhận trong cả nước, thấp nhất trong 10 năm qua.

Cũng vì trào lưu từ chối vaccine mà có 3 dịch bệnh nguy hiểm đã trở lại Việt Nam là: sởi, ho gà và viêm gan B. Năm 2016, dịch ho gà quay trở lại khiến hàng trăm trẻ em ở Hà Nội phải nhập viện và cướp đi sinh mạng của nhiều em.

Bàn về hậu quả của phong trào bài trừ vaccine, bác sĩ Trương Hữu Khanh (Trưởng khoa Nhiễm, Bệnh viện Nhi Đồng 1, TPHCM) cho rằng, đó là một trào lưu nguy hiểm ảnh hưởng đến cả cộng đồng. Những thông tin nghi ngờ về đặc tính của vaccine được lan truyền trên những hội, nhóm anti vaccine có thể khiến nhiều cha mẹ dao động, tước đi quyền được tiêm phòng của con.

Theo Tổ chức Y tế thế giới WHO, ước tính mỗi năm có khoảng 2-3 triệu người thoát chết nhờ tiêm chủng. Con số này có thể sẽ tăng lên 1,5 triệu nếu có nhiều trẻ em và người lớn được tiêm phòng hơn.

Trong suốt thế kỷ 20, bệnh đậu mùa đã giết chết 300 – 500 triệu người. Nhưng từ sau năm 1980, khi chiến dịch tiêm chủng toàn cầu của WHO được tiến hành, bệnh đậu mùa đã được xóa sổ.

Mỹ cũng đã gánh chịu hậu quả từ chiến dịch bài trừ vaccine. Năm 2014 bệnh sởi quay lại Mỹ sau 14 năm bị nước này tuyên bố xóa sổ. 90% số người mắc bệnh sởi không tiêm vaccine.

Tháng 5/2017, sởi bùng phát thành dịch bệnh tại tiểu bang Minnesota – cũng là nơi có phong trào anti vaccine mạnh nhất. Dịch sởi tại Minnesota cũng phức tạp nhất trong vòng 30 năm nay. Kể tư năm 2014, Mỹ có 644 người ở 27 tiểu bang mắc bệnh sởi. Dịch bệnh còn bị lây truyền từ các khu ổ chuột, nơi việc tiêm chủng không được thực hiện đầy đủ.

Tại các nước châu Âu như Đức, Pháp, Romania, Ba Lan, Thụy Điển, Ukraina, nhất là Ý, nơi có biểu tình chống vaccine đã xuất hiện dịch sởi vào đầu năm 2017. Chỉ trong 2 tháng, đã có gần 600 công dân châu Âu nhiễm bệnh. Dịch sởi làm ảnh hưởng tới kinh tế và du lịch của các quốc gia này. Cộng đồng các nước châu Âu phải thông qua luật tiêm chủng bắt buộc để vảo vệ sức khỏe cho trẻ em cũng như người dân. 

Ảnh minh họa

Đầu tháng 7/2017, chính phủ Pháp tuyên bố trẻ em buộc phải tiêm đủ vaccine chống lại 18 loại bệnh thường gặp.

Luật tiêm chủng bắt buộc ở Đức chính thức có hiệu lực từ ngày 1/6/2017, ở Ý sẽ bắt đầu từ năm 2018. Trước đó, Ý đã ra quy định trẻ em phải tiêm phòng đủ 16 bệnh mới đủ điều kiện nhập học ở tuổi lên 6.

Tại Việt Nam, làn sóng anti-vaccine không chỉ là sự hoài nghi với khoa học mà nó còn là một nỗi lo lớn hơn khi người dân còn hoài nghi vào Bộ Y tế vốn không thiếu các scandal trong những năm vừa qua.


Minh Minh